Odmieńczość

Opowieść o historii tożsamości homoseksualnej w Polsce i w innych krajach bloku wschodniego zwykle zaczyna się w późnych latach 80. XX wieku – to wtedy powstały pierwsze pisma skierowane do osób nieheteronormatywnych i (nieformalne) organizacje walczące o ich prawa. Autorzy i autorki tej książki zastanawiają się, co było wcześniej – badają życie codzienne, dyskursy eksperckie, literaturę, sztukę i sieci społeczne. Zestawiają to, co działo się w Polsce, z przykładami z obu stron żelaznej kurtyny. W poszukiwaniach przejawów emancypacji osób LGBTQ+, a także mechanizmów ją utrudniających pomaga im koncepcja obywatelstwa seksualnego oparta na szerokiej definicji obywatelstwa jako przynależności kulturowej, tożsamościowej i pełni praw. ****** Queer. Sexual Citizenship and the Archive Histories of homosexual identity in Poland and other countries of the Eastern Bloc usually begin in late 1980s, with the emergence of first periodicals aimed at nonheteronormative readers and (informal) organizations fighting for their rights. The authors of this book look at what was before that – studying everyday life, expert discourses, literature, art and social networks, and comparing the situation in Poland with examples from both sides of the Iron Curtain. In their search for signs of emancipation of LGBTQ+ people and for mechanisms standing in its way they are aided by the concept of sexual citizenship, based on a broad definition of citizenship as a sense of belonging in terms of culture and identity along with the enjoyment of full rights.

Tomasz Basiuk, Jędrzej Burszta, Agnieszka Kościańska – Przedmowa 7 Tomasz Basiuk, Jędrzej Burszta, Agnieszka Kościańska – Wstęp. Odmieńczość, obywatelstwo seksualne, archiwum 11 CZĘŚĆ I ARCHIWUM NAUKI. OBYWATELSTWO SEKSUALNE A PRZEMIANY WIEDZY EKSPERCKIEJ Kateřina Lišková – Socjalistyczne obywatelstwo seksualne. Homoseksualność a męskie „zboczenia” płciowe w Czechosłowacji 33 Agnieszka Kościańska – Z taktem i dyskrecją – podwójna spuścizna polskiej edukacji seksualnej epoki PRL 49 Karolina Morawska – „Żadna władza nie interesuje się nami i nie miesza się do naszych spraw”? Inwigilacja homoseksualnych mężczyzn przez Milicję Obywatelską w PRL 65 CZĘŚĆ II ARCHIWUM SZTUKI. NIENORMATYWNOŚĆ W UKRYCIU Błażej Warkocki – „Przekroczenie stało się faktem”. W stronę (pół)peryferyjnej teorii odmienności / queer 87 Karol Radziszewski, Wojciech Szymański – Zabawa w chowanego. Queer i polski dyskurs historyczno-artystyczny przed rokiem 2019 99 Aleksandra Gajowy – Pałac i szalet. Jak powstawała nowa mapa Warszawy przez pryzmat queerowego pożądania w Uprooting Ghosts Rafała Morusiewicza 123 Monika Talarczyk – Jak się o tym mówiło po filmie? Recepcja Innego spojrzenia Károlyego Makka na Węgrzech i w Polsce w latach 80. 139 Adriana Kovacheva – Braterskie strategie oporu 153 CZĘŚĆ III HISTORIA MÓWIONA. SEKSUALNI OBYWATELE PRZESZŁOŚCI Sarah Schulman – Niechaj będzie wiadomym 171 Tomasz Basiuk – Przegięcie. Słaba teoria kampu 197 Mathias Foit – „Miejsce spotkań homoseksualnie usposobionych mężczyzn po zmroku”. Diachroniczne spojrzenie na publiczną męsko-męską kulturę seksualną w Breslau / Wrocławiu 217 Maria Bühner – Ciągłość milczenia. Akty upamiętniania organizowane w Ravensbrück przez wschodnioberlińską grupę Lesben in der Kirche 241 Jędrzej Burszta – Queerowa „cywilizacja mieszkania”. Prywatki, przyjęcia i bale a kultura męskiej homoseksualności w PRL 261 Magdalena Staroszczyk – Nieczytelność, obcość, autentyczność. Kobiety nieheteroseksualne w PRL i w czasie transformacji 281 CZĘŚĆ IV ŚWIADEC TWA. SEKSUALNI OBYWATELE OPOWIADAJĄ HISTORIĘ Krzysztof Zabłocki – Podszepty queerowej pamięci 295 Fragmenty wywiadów z projektu CRUSEV 313 – Ewa Maria Hołuszko, rozmawiała Karolina Morawska 313 – Włodzimierz Lengauer, rozmawiała Karolina Morawska 322 – Witold Jabłoński, rozmawiał Jędrzej Burszta 330 – Mężczyzna, 73 lata, rozmawiała Karolina Morawska 337 – Kobieta, 65 lat, rozmawiała Magdalena Staroszczyk 342 – Mężczyzna, 71 lat, rozmawiała Agnieszka Kościańska 348