SKOK W NIEZNANE Procesy modernizacyjne, architektura i polityki przestrzenne w Kaliszu początków XX wieku

Prezentowany tom dotyczy historii architektury, rozwoju przestrzennego, polityki zarządzania przestrzenią oraz debat o modernizacji i kierunkach rozwojowych Kalisza jako nadgranicznego miasta gubernialnego w Królestwie Polskim między 1903 a 1914 rokiem.

Spis treści Nota od Autora, podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Rozdział pierwszy – Zaprzeszłe horoskopy wielkiego jutra: Kalisz u początków XX wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.1. Noce i dnie kaliskiej miejskości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.2. Wprowadzenie ogólnohistoryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 1.3. Zaprzeszłe horoskopy: sytuacja historyczna i struktura opracowania . . . . . 18 Rozdział drugi – Rozwój Kalisza w erze rosnących antagonizmów: rewolucje miejskie (1903–1911) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 2.1. Rewolucja 1905–1907: kontestacja dotychczasowego porządku i alternatywne formy kaliskiej sfery publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 2.2. Ankieta miejska 1905 roku: samorząd jako oczekiwana przez warstwy średnie rewolucja polityczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 2.3. Rewolucje przestrzenne: „Wielki Kalisz” i planowanie urbanistyczne . . . . . 45 2.3.1. Połączenie transgraniczne i problem kierunków rozwojowych Kalisza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 2.3.2. Inicjatywa planistyczna magistratu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.3.3. Projekt urbanistyczny z 1906 roku: papierowy 300-tysięcznik . . . . . 61 2.3.4. „Plan tułał się po różnych kancelariach” . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 2.4. „Wydano prawie wszystkie pieniądze miasta” . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 2.5. Inne przedsięwzięcia magistratu oraz inwestycje ze środków rządowych . . . 117 2.6. Społeczne polityki miejskie: pozarządowe inicjatywy modernizacyjne . . . . 124 2.6.1. Miasto „karkołomnych ulic”: magistrat na celowniku krytyki . . . . . 124 2.6.2. Higieniści wobec bolączek Kalisza: modernizacja społeczna i jej wzorce architektoniczno-urbanistyczne . . . . . . . . . . . . . . . 129 2.6.3. Rozwój dyskursu urbanistycznego w Kaliszu a problem samorządu miejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 2.7. Podsumowanie: upadek „dobrego miasta”? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Rozdział trzeci – Ostatnie próby nowego otwarcia w kierowaniu szybkim rozwojem miasta (1911–1914) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 3.2. Raporty otwarcia: przejęcie władzy przez Bronisława Bukowińskiego i Zjazd Higienistów w Kaliszu (8–10 września 1911) . . . . . . . . . . . . . . . 168 4 Spis treści 3.3. Nierówny bilans zysków i strat: modernizacja i rozbudowa infrastruktury komunalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 178 3.4. Próby nowego otwarcia w dziedzinie budynków szkolnych i szpitalnych . . . 203 3.5. Nowa architektura publiczna Kalisza w dobie konfesjonalizacji polityki i nacjonalizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 3.5.1. „Świątynia pracy rzemieślnika kaliskiego” . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3.5.2. „Oto oddajemy do użytku pałac nauki” . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 3.5.3. „Gmach użyteczności publicznej mający dla przyszłych pokoleń być wzorowem świadectwem rozwoju naszego budownictwa, rzemiosł i sztuki stosowanej” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 3.6. „Wczasy Kaliskie”: obrazy z czasów transformacji . . . . . . . . . . . . . . . 239 3.7. Podsumowanie: Kalisz w procesach urbanistycznej przemiany . . . . . . . .243 Zakończenie: spuścizna wielkiej transformacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 English summary – A leap into the unknown. Processes of modernization, architecture and spatial politics in Kalisz in the 1900s . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Aneks – Budżety i kapitały Kalisza na przełomie XIX–XX wieku – wyciąg tabelaryczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .263 Sfera społeczna Kalisza przełomu wieków: wybrane instytucje i stowarzyszenia, aktorzy, sieci powiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 Dodatek bibliograficzny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321