Historia nauk ścisłych i przyrodniczych w Uniwersytecie Warszawskim przedstawiona w niniejszym tomie składa się z ośmiu części dotyczących dziejów badań i najważniejszych osiągnięć w astronomii, naukach biologicznych, chemii, fizyce, geografii, matematyce, naukach geologicznych i naukach medycznych. Ich autorami są znakomici badacze, znawcy historii swych dziedzin. Każda z części obejmuje dzieje danej dziedziny w całym dwóchsetleciu działalności uczelni warszawskiej, w kilku przypadkach sięgając nawet okresu przed rokiem 1816, kiedy w Warszawie istniały Szkoła Prawa i Szkoła Lekarska, przekształcone potem w wydziały Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W zebranych tekstach znajdują się też informacje biograficzne o wybitnych uczonych reprezentujących nauki ścisłe i przyrodnicze. Publikacja na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 PL (CC BY 3.0 PL) (pełna treść wzorca dostępna pod adresem: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode). ********* The publication is licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Poland license (CC BY 3.0 PL) (full license available at: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode). ********* Prof. dr hab. Andrzej Kajetan Wróblewski – fizyk i historyk fizyki, emerytowany profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek PAN i PAU, przewodniczący Rady Naukowej Instytutu Historii Nauki PAN, autor artykułów i książek z dziedziny fizyki i historii fizyki, m.in. "Prawda i mity w fizyce" (1981, 1987), "Historia fizyki od czasów najdawniejszych do współczesności" (2006).

ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI 13 PRZEDMOWA JAROSŁAW WŁODARCZYK 19 ASTRONOMIA 20 1. KRÓLEWSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 24 2. CZAS SAMODZIELNOŚCI I SZKOŁY GŁÓWNEJ 28 3. CESARSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 33 4. OKRES MIĘDZYWOJENNY 39 5. WOJNA I OKUPACJA 40 6. PO ROKU 1944 47 PRZYPISY TOMASZ MAJEWSKI 51 NAUKI BIOLOGICZNE 51 1. WSTĘP 52 2. OKRES 1816–1831 53 2.1. BOTANIKA 56 2.2. ZOOLOGIA 58 3. OKRES 1832–1862 59 3.1. OGRÓD BOTANICZNY 59 3.2. GABINET ZOOLOGICZNY 61 3.3. INSTYTUT AGRONOMICZNY 62 3.4. SZKOŁY ZAWODOWE 63 4. SZKOŁA GŁÓWNA (1862–1869) 64 4.1. KSZTAŁCENIE BOTANIKÓW 66 4.2. KSZTAŁCENIE ZOOLOGÓW 71 5. CESARSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1869–1915) 71 5.1. BOTANIKA 75 5.2. ZOOLOGIA 84 5.3. WYDZIAŁ LEKARSKI 85 5.4. PALEONTOLOGIA 85 6. UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1915–1939) 86 6.1. SPECJALNOŚCI BOTANICZNE NA WYDZIALE FILOZOFICZNYM 97 6.2. SPECJALNOŚCI ZOOLOGICZNE NA WYDZIALE FILOZOFICZNYM 111 6.3. PALEONTOLOGIA NA WYDZIALE MATEMATYCZNO- PRZYRODNICZYM 111 6.4. NAUKI BIOLOGICZNE NA WYDZIAŁACH: LEKARSKIM, FARMACEUTYCZNYM I WETERYNARII 125 7. OKUPACJA NIEMIECKA (1939–1945) 129 8. OKRES POWOJENNY 131 8.1. INSTYTUT BOTANIKI 148 8.2. INSTYTUT MIKROBIOLOGII 156 8.3. INSTYTUT EKSPERYMENTALNEJ BIOLOGII ROŚLIN 158 8.4. INSTYTUT GENETYKI I BIOTECHNOLOGII 162 8.5. INSTYTUT ZOOLOGII 180 8.6. INSTYTUT BIOCHEMII 183 8.7. JEDNOSTKI MIĘDZYINSTYTUTOWE 184 8.8. ANTROPOLOGIA NA WYDZIALE BIOLOGII 185 8.9. BIOLOGIA NA WYDZIALE GEOLOGII 187 8.10. BIOLOGIA NA WYDZIALE LEKARSKIM 188 8.11. BIOLOGIA NA WYDZIALE FARMACEUTYCZNYM 188 8.12. BIOLOGIA NA WYDZIALE WETERYNARYJNYM 189 8.13. BIOLOGIA W FILII UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO W BIAŁYMSTOKU 189 9. PODSUMOWANIE 192 PRZYPISY HALINA LICHOCKA 199 CHEMIA 199 1. GENEZA 199 1.1. CHEMIA NA WYDZIALE AKADEMICKO-LEKARSKIM 203 1.2. W SZKOLE PRAWA I ADMINISTRACJI 203 2. KRÓLEWSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 204 2.1. CHEMIA NA WYDZIALE FILOZOFICZNYM 215 2.2. CHEMICZNY DOROBEK KRÓLEWSKIEGO UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO 221 3. POPOWSTANIOWA KONTYNUACJA 224 3.1. SZKOŁA FARMACEUTYCZNA 226 3.2. AKADEMIA MEDYKO-CHIRURGICZNA 228 4. SZKOŁA GŁÓWNA 229 4.1. CHEMIA NA WYDZIALE MATEMATYCZNO-FIZYCZNYM 239 4.2. OSIĄGNIĘCIA W KRZEWIENIU CHEMII 245 5. CESARSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 245 5.1. POCZĄTKI 247 5.2. ROSYJSCY NAUCZYCIELE CHEMII NA WYDZIALE MATEMATYCZNO-FIZYCZNYM 256 5.3. ZNACZENIE CESARSKIEGO UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO DLA ROZWOJU CHEMII W POLSCE 262 6. UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1915–1945) 262 6.1. ZANIM NASTAŁ CZAS POKOJU 267 6.2. W WOLNEJ II RZECZYPOSPOLITEJ 280 6.3. W PODZIEMIU – CHEMIA ZAKONSPIROWANA 285 7. PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ 285 7.1. PIERWSZE POWOJENNE DZIESIĘCIOLECIE 291 7.2. WYDZIAŁ CHEMII 303 PRZYPISY ANDRZEJ KAJETAN WRÓBLEWSKI 313 NAUKI FIZYCZNE 313 1. KRÓLEWSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 320 2. SZKOŁA GŁÓWNA (1862–1869) 324 3. CESARSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1869–1915) 327 4. UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1915–1939) 329 4.1. NARODZINY „HOŻEJ” 337 4.2. „HOŻA” WCHODZI DO CZOŁÓWKI ŚWIATOWEJ 339 4.3. PIERWSZY MIĘDZYNARODOWY KONGRES LUMINESCENCJI 342 4.4. KONGRES „NEW THEORIES IN PHYSICS” 344 4.5. ROZSZERZANIE TEMATYKI BADAŃ 346 4.6. PRÓBA OCENY FIZYKI W UW W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM 348 5. OKRES WOJNY I OKUPACJI 350 6. FIZYKA NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM PO 1945 ROKU 350 6.1. ODBUDOWA „HOŻEJ” 354 6.2. ODBUDOWA FIZYKI TEORETYCZNEJ 363 6.3. WYDZIAŁ FIZYKI 366 7. PRZEGLĄD NAJWAŻNIEJSZYCH WYNIKÓW BADAŃ 366 7.1. OPTYKA I FIZYKA ATOMOWA 378 7.2. FIZYKA MATERII SKONDENSOWANEJ 395 7.3. FIZYKA JĄDRA ATOMOWEGO 415 7.4. FIZYKA CZĄSTEK ELEMENTARNYCH I WYSOKICH ENERGII 435 7.5. FIZYKA RELATYWISTYCZNA I FIZYKA MATEMATYCZNA 446 7.6. BIOFIZYKA 451 7.7. FIZYKA BIOMEDYCZNA 457 7.8. GEOFIZYKA 464 8. ZEWNĘTRZNE OCENY OSIĄGNIĘĆ FIZYKI W UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM 467 PRZYPISY ANDRZEJ RICHLING 487 GEOGRAFIA 487 1. POCZĄTKI NAUCZANIA GEOGRAFII NA POZIOMIE WYŻSZYM 489 2. OKRES MIĘDZYWOJENNY 494 3. OKRES OKUPACJI HITLEROWSKIEJ 496 4 . GEOGRAFIA NA UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM W LATACH 1945–1951 498 5. INSTYTUT GEOGRAFICZNY NA WYDZIALE BIOLOGII I NAUK O ZIEMI (1951–1969) 504 6. SAMODZIELNY INSTYTUT GEOGRAFII (1969–1977) 509 7. GEOGRAFIA W STUDIUM AFRYKANISTYCZNYM 511 8. WYDZIAŁ GEOGRAFII I STUDIÓW REGIONALNYCH 511 8.1. STRUKTURA WYDZIAŁU 516 8.2. BIBLIOTEKA I WYDAWNICTWA 518 8.3. USYTUOWANIE WYDZIAŁU 519 8.4. PRACOWNICY 520 8.5. KSZTAŁCENIE KADRY 521 8.6. KSZTAŁCENIE STUDENTÓW 524 8.7. STUDENCKIE KOŁA NAUKOWE 528 8.8. BADANIA NAUKOWE 531 8.9. WSPÓŁPRACA Z ZAGRANICĄ 538 PRZYPISY MICHAŁ SZULCZEWSKI 545 NAUKI GEOLOGICZNE 545 1. KRÓLEWSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1816–1831) 550 2. SZKOŁA GŁÓWNA (1862–1869) I CESARSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1869–1915) 552 2.1. KATEDRA MINERALOGII Z KRYSTALOGRAFIĄ 557 2.2. KATEDRA GEOLOGII Z PALEONTOLOGIĄ 560 2.3. POLSKIE INICJATYWY EDUKACYJNE I NAUKOWE 560 2.4. SCHYŁEK NAUK GEOLOGICZNYCH W UNIWERSYTECIE CESARSKIM 562 3. UNIWERSYTET WARSZAWSKI MIĘDZY WOJNAMI (1915– 1939) 563 3.1. MINERALOGIA I PETROGRAFIA 566 3.2. GEOLOGIA 569 3.3. PALEONTOLOGIA 571 4. ODBUDOWA GEOLOGII W UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM (1945–1951) 577 5. POCZĄTKI WYDZIAŁU GEOLOGII (1952–1967) 577 5.1. POWODY UTWORZENIA WYDZIAŁU GEOLOGII I WYŁONIENIE SIĘ JEGO KONEPCJI 580 5.2. ORGANIZACJA WYDZIAŁU GEOLOGII 586 5.3. DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA WYDZIAŁU W STRUKTURZE KATEDRALNEJ 616 6. WYDZIAŁ GEOLOGII W STRUKTURZE INSTYTUTOWEJ (1968–1980) 616 6.1. INSTYTUTOWA ORGANIZACJA WYDZIAŁU GEOLOGII I JEJ GENEZA 618 6.2. INSTYTUT GEOLOGII PODSTAWOWEJ 626 6.3. INSTYTUT GEOCHEMII, MINERALOGII I PETROGRAFII 629 6.4. INSTYTUT HYDROGEOLOGII I GEOLOGII INŻYNIERSKIEJ 632 6.5. DZIAŁALNOŚĆ NA RZECZ GOSPODARKI NARODOWEJ 634 7. WYDZIAŁ GEOLOGII W OKRESIE TRANSFORMACJI USTROJOWEJ (1981–2013) 634 7.1. WARUNKI DZIAŁALNOŚCI WYDZIAŁU W OKRESIE TRANSFORMACJI USTROJOWEJ 636 7.2. INSTYTUT GEOLOGII PODSTAWOWEJ 645 7.3. INSTYTUT GEOCHEMII, MINERALOGII I PETROLOGII 650 7.4. INSTYTUT HYDROGEOLOGII I GEOLOGII INŻYNIERSKIEJ 656 7.5. KATEDRA OCHRONY ŚRODOWISKA I ZASOBÓW NATURALNYCH 657 8. PO DWUSTU LATACH 662 PRZYPISY ROMAN DUDA 671 MATEMATYKA 671 1. UNIWERSYTET KRÓLEWSKI 671 1.1. TŁO 672 1.2. KATEDRY MATEMATYCZNE I ICH OBSADY 673 1.3. PROGRAMY I STUDIA 678 1.4. PROFESOROWIE 680 1.5. STUDENCI 682 1.6. PRACA NAUKOWA 682 1.7. PODSUMOWANIE 684 2. SZKOŁA GŁÓWNA 684 2.1. TŁO 686 2.2. KATEDRY MATEMATYCZNE I ICH OBSADY 687 2.3. PROGRAMY I STUDIA 688 2.4. PRACA NAUKOWA 689 2.5. PROFESOROWIE 691 2.6. STUDENCI I ABSOLWENCI 695 2.7. PODSUMOWANIE 695 3. UNIWERSYTET CESARSKI 695 3.1. TŁO 697 3.2. KATEDRY MATEMATYCZNE I ICH OBSADY 698 3.3. PROGRAMY I STUDIA 699 3.4. PROFESOROWIE 700 3.5. STUDENCI 702 3.6. PRACA NAUKOWA 703 3.7. PODSUMOWANIE 703 4. UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1915–1945) 703 4.1. TŁO 705 4.2. KATEDRY MATEMATYCZNE I ICH PROFESOROWIE 705 4.3. PROGRAMY I STUDIA 706 4.4. PROFESOROWIE 713 4.5. STUDENCI 715 4.6. WARSZAWSKA SZKOŁA MATEMATYCZNA 717 4.7. DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA 720 4.8. II WOJNA ŚWIATOWA 721 4.9. PODSUMOWANIE OKRESU 722 5. UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1945–2015) 722 5.1. TŁO 724 5.2. POWOJENNE POCZĄTKI 727 5.3. ZMIANY ORGANIZACYJNE 735 5.4. EMIGRACJA 737 5.5. KADRA 739 5.6. NIEKTÓRE DYLEMATY 742 5.7. DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA 747 5.8. PODSUMOWANIE 749 BIBLIOGRAFIA I PRZYPISY ANDRZEJ ŚRÓDKA 759 NAUKI MEDYCZNE 761 1. KRÓLEWSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 764 2. OKRES MIĘDZYPOWSTANIOWY 767 3. NAUKI MEDYCZNE W SZKOLE GŁÓWNEJ 771 4. CESARSKI UNIWERSYTET WARSZAWSKI 775 5. ODRODZONY UNIWERSYTET WARSZAWSKI (1915–1939) 788 6. WOJNA I OKUPACJA 790 7. OSTATNIE LATA WYDZIAŁU LEKARSKIEGO W UNIWERSYTECIE WARSZAWSKIM 793 BIBLIOGRAFIA I PRZYPISY 795 NOTY O AUTORACH 797 INDEKS NAZWISK 826 SPIS ILUSTRACJI

Koszyk

Nauki ścisłe i przyrodnicze na Uniwersytecie Warszawskim