Książka poświęcona jest zjawisku ciąży mnogiej i narodzinom wieloraczków w starożytności. Jej podstawą są źródła pisane ze starożytnego Bliskiego Wschodu (Mezopotamia, Egipt, Lewant, Anatolia) oraz z Grecji i Rzymu, których zakres chronologiczny obejmuje prawie 2500 lat. Tak bogaty materiał źródłowy pozwolił na przyjrzenie się tematowi z kilku perspektyw: prześledzono opowieści mitologiczne o półboskich bliźniakach i liczniejszych wieloraczkach, medyczne i astrologiczne koncepcje powstawania ciąży wielopłodowej oraz konsekwencje przyjścia na świat kilkorga dzieci jednocześnie w ujęciu prawa rzymskiego. Osobno zebrano wzmianki o narodzinach wieloraczków, które rzeczywiście miały miejsce w czasach starożytnych. Cennym uzupełnieniem są również rozdziały o wyobrażeniach Greków i Rzymian odnoszących się do krain zwiększających płodność, ciąży mnogiej u zwierząt i wykorzystania motywu bliźniąt i trojaczków w ówczesnej sztuce oraz „kulturze masowej”. ****** Multiple Pregnancy and Multiple Births in Antiquity The book concerns multiple pregnancy and multiple births in Antiquity. The analysis of written sources from the Middle East (Mesopotamia, Egypt, the Levant, Anatolia) as well as from Greece and Rome allows looking at the subject from several perspectives: the author investigated myths about semi-divine twins and numerous multiple births, medical and astrological concepts of multiple pregnancies and the consequences of multiple births in the Roman law.

Podziękowania 9 Uwagi edytorskie 11 Wprowadzenie 13 Kulturowa historia wieloraczków w zarysie 14 Historia badań 28 Terminologia 30 ROZDZIAŁ I. Wzorce mitologiczne 38 I.1. Bliźnięta 38 I.1.a. Bliźnięta z różnych ojców 39 I.1.b. Dioskuryzm 45 I.1.c. Bliźnięta porzucone po porodzie – motyw porzuconego bohatera 46 I.1.d. Bliźnięta wykarmione przez zwierzęta 71 I.1.e. Bliźnięta walczące ze sobą 78 I.1.f. Rodziny bliźniacze (familles gémellaires) 84 I.2. Bliźnięta syjamskie 85 I.2.a. Molionidzi 86 I.2.b. Gerion 88 I.3. Trojaczki 90 I.3.a. Kastor, Polluks i Helena 90 I.3.b. Minos, Sarpedon i Radamantys 91 I.3.c. Horacjusze i Kuriacjusze 92 I.3.d. Grupy trzech sióstr 94 I.4. Czworaczki 95 I.5. Liczniejsze wieloraczki 95 I.5.a. Dzieci Niobe 95 I.5.b. Muzy 97 I.5.c. Danaidy 97 I.6. Konkluzje 98 ROZDZIAŁ II. Koncepcje medyczne 100 II.1. Greckie teorie medyczne 100 II.1.a. Presokratycy i doksografia 100 II.1.b. Koncepcje Hippokratesa 110 II.1.c. Koncepcja Arystotelesa 118 II.2. Medycyna grecka okresu cesarstwa 128 II.2.a. Soranos 128 II.2.b. Anegdota o matce dwadzieściorga dzieci 130 II.2.c. Galen 133 II.2.d. Pseudo-Galen 134 II.2.e. Oreibasios 137 II.2.f. Aetios z Amidy 138 II.2.g. Paweł Egineta 139 II.3. Łacińscy naśladowcy 140 II.3.a. Pliniusz Starszy 141 II.3.b. Helvius Vindicianus 144 II.3.c. Caelius Aurelianus 146 II.3.d. Muscio 147 II.4. Konkluzje 148 ROZDZIAŁ III. Koncepcje astrologiczne 150 III.1. Astrologia urodzeniowa a wieloraczki 150 III.2. Horoskopy urodzeniowe i problem bliźniąt 160 III.3. Konkluzje 162 Rozdział IV. Ciąża mnoga a świat naturalny 164 IV.1. „Krainy płodności” 164 IV.1.a. Egipt 164 IV.1.b. Ziemia albańska 171 IV.1.c. Umbria 172 IV.2. Płodne zwierzęta 172 IV.2.a. Koza i owca 174 IV.2.b. Maciora 177 IV.2.c. Suka 180 IV.2.d. Zając 181 IV.2.e. Mysz 187 IV.2.f. Lwica 188 IV.2.g. Żmija 189 IV.2.h. Niedźwiedzica 190 IV.2.i. Kotka 190 IV.2.j. Pozostałe kopytne 191 IV.2.k. „Amfibie” 192 IV.2.l. Zwierzęta wodne 194 IV.2.m. Ptaki 195 IV.3. Konkluzje 197 ROZDZIAŁ V. Historyczne wieloraczki 199 V.1. Trojaczki z Terraciny 199 V.2. Fausta z Ostii 201 V.3. Niewolnica cesarza Augusta 203 V.4. Pochówek z Baldock 204 V.5. Serapias 205 V.6. Późnoantyczne czworaczki 213 V.7. Konkluzje 215 ROZDZIAŁ VI. Ciąża mnoga i wieloraczki a prawo rzymskie 216 VI.1. Tzw. leges regiae 216 VI.2. Digesta: przywileje wynikające z narodzin trojaczków 218 VI.3. Digesta: narodziny wieloraczków a prawo spadkowe 221 VI.4. Konkluzje 226 ROZDZIAŁ VII. Ciąża mnoga i wieloraczki w starożytnej „kulturze masowej” 227 VII.1. Grecka i rzymska komedia 227 VII.2. Epika łacińska 230 VII.3. Fikcyjne mowy sądowe 233 VII.4. Satyry i epigramaty 235 VII.5. Paradoksografia 238 VII.6. Oneiromancja 239 VII.7. Przysłowia 239 VII.8. Ikonografia 240 VII.8.a. Dea nutrix 241 VII.8.b. Figurki wotywne 245 VII.8.c. Ikonografia funeralna 247 VII.8.d. Ikonografia monet 249 VII.9. Konkluzje 250 Wnioski końcowe 252 ANEKS. Zestawienie źródeł pisanych na temat ciąży mnogiej i wieloraczków na starożytnym Bliskim Wschodzie 255 Wykaz skrótów 263 Bibliografia 264 Indeks osobowy 301 Indeks nazw geograficznych i topograficznych 311 Indeks miejsc i postaci mitologicznych, legendarnych i literackich 314

Koszyk

Ciąża mnoga i wieloraczki w starożytności