Zniszczenia dokonane przez wojska – zarówno szwedzkie, jak i własne – na terytorium Rzeczypospolitej w czasie tzw. potopu uchodzą za wyjątkowo dotkliwe w dziejach kraju. Czarna legenda głosi, że rabunki i zniszczenia tego okresu przyczyniły się do załamania gospodarki i ostatecznego upadku miast Rzeczypospolitej. Sceptycy nie kwestionują kryzysu gospodarczego i ustrojowego państwa, ale zauważają, że nawet po klęsce połowy stulecia w wielu koronnych ośrodkach miejskich trwało ożywienie budowlane, powstawały wybitne dzieła architektury barokowej, przebudowano wiele kamienic, rezydencji i pałaców.
Prezentowana monografia dotyczy stanu zaludnienia i zabudowań widzianych przez pryzmat podatków nakładanych na mieszkańców pięciu dużych miast Korony (Warszawa, Kraków, Poznań, Lublin i Lwów). Analiza stanu kamienic oraz nierówności majątkowych scharakteryzowanych poprzez repartycję podatków w kilku przekrojach chronologicznych daje odpowiedź nie tylko na zasadnicze pytanie o rolę zniszczeń w okresie tzw. potopu w dziejach gospodarczych Rzeczypospolitej, lecz także o zróżnicowanie jej dużych miast przed najazdem szwedzkim i po nim. Badając wymienione ośrodki miejskie pod kątem nierówności majątkowych, autorka zestawia je z innymi miastami europejskimi i stara się odpowiedzieć na pytanie, czy Warszawa, Kraków, Poznań, Lublin i Lwów były jedynie ośrodkami peryferyjnymi, czy też można w ich przypadku mówić o kształtowaniu się cech wielkomiejskości.
The monograph is concerned with the population and buildings of five big cities of the Polish Crown (Warsaw, Cracow, Poznan, Lublin and Lviv) in the light of taxes imposed on their inhabitants. The analysis of the state of the tenements and wealth inequalities indicates the consequences of the destruction during the so-called Deluge in the economic history of the Polish Commonwealth and explores the differences between the cities before and after the Swedish invasion.
Wstęp 7
CZĘŚĆ I: STATYSTYKA
Rozdział 1. W poszukiwaniu wielkomiejskości. Analiza porównawcza miast 27
1.1. Typy zabudowy 28
1.2. Najemcy 38
1.3. Struktura zawodowa najemców 53
1.4. Podsumowanie 61
Rozdział 2. Współczynnik Giniego jako metoda badania nierówności majątkowych 63
CZĘŚĆ II: FIZJONOMIA NOWOŻYTNEGO MIASTA
Rozdział 3. Kraków 81
3.1. Identyfi kacja płatników 82
3.2. Strefy bogactwa i biedy 84
3.2.1. Strefa bogactwa 84
3.2.2. Strefa biedy 97
3.2.3. Struktura zawodowa mieszkańców poszczególnych kwartałów 105
3.3. Kobiety 111
3.4. Podsumowanie 111
Rozdział 4. Warszawa 113
4.1. Identyfikacja płatników 114
4.2. Strefy bogactwa i biedy 115
4.2.1. Strefa bogactwa 116
4.2.2. Strefa biedy 126
4.2.3. Strefa średniozamożna 136
4.3. Kobiety 147
4.4. Podsumowanie 147
Rozdział 5. Lwów 149
5.1. Identyfi kacja płatników 150
5.2. Strefy bogactwa i biedy 151
5.2.1. Strefa bogactwa 152
5.2.2. Strefa biedy 163
5.2.3. Strefa średniozamożna 169
5.3. Kobiety 179
5.4. Podsumowanie 180
Rozdział 6. Poznań 181
6.1. Identyfi kacja płatników 181
6.2. Strefy bogactwa i biedy 183
6.2.1. Strefa bogactwa 183
6.2.2. Strefa biedy 196
6.2.3. Strefa średniozamożna 203
6.3. Kobiety 212
6.4. Podsumowanie 213
Rozdział 7. Lublin 215
7.1. Identyfikacja płatników 215
7.2. Strefy bogactwa i biedy 217
7.2.1. Strefa bogactwa 217
7.2.2. Strefa biedy 226
7.2.3. Strefa średniozamożna 233
7.3. Kobiety 239
7.4. Podsumowanie 240
Zakończenie 241
Wykaz skrótów 245
Bibliografia 246
Aneks 258
Spis tabel 285
Spis wykresów 292
Spis planów 294
Indeks osób 295
