W prezentowanej książce Christian Domnitz analizuje publicystykę polityczną w PRL, NRD i Czechosłowacji od podpisania Aktu końcowego KBWE w Helsinkach w 1975 roku do upadku komunizmu w 1989 roku. Porównując narracje europejskich partii komunistycznych oraz publicystyki podziemnej, wyjaśnia znaczenie różnych koncepcji Europy. Ukazuje także ich przemiany, rywalizację między nimi oraz rolę poszczególnych publicystów. Podczas, gdy w oficjalnym dyskursie Europa była przede wszystkim areną "pokojowego współistnienia Wschodu i Zachodu", dysydenci i publicyści drugiego obiegu widzieli w niej gwarancję praw podstawowych. Zimnowojenna wizja Europy, która obowiązywała w krajach położonych na Wschód od "żelaznej kurtyny" była odmienna od dzisiejszej. Niezaangażowani w pragmatykę jednoczenia zachodniej części kontynentu środkowoeuropejscy publicyści nadawali Europie wymiar utopijny. Widzieli w niej wyidealizowane przeciwieństwo socjalistycznej codzienności. Była dla nich modelowym przykładem demokracji, wolności i zaangażowania politycznego, a także gospodarki rynkowej i dobrobytu. ********* A Turn Towards Europe: Transformations of the Public Sphere in Real Socialism 1975-1989 In the presented book Christian Domnitz analyses political journalism in the Polish People’s Republic, German Democratic Republic and Czechoslovakia from the signature of the CSCE Final Act in Helsinki in 1975 to the fall of communism in 1989. Comparing the narratives of European communist parties and the underground press, he explains the meaning of different conceptions of Europe. He also shows their transformations, rivalry between them and the role of individual journalists. ********* Christian Domnitz (1975-2015) – studiował historię, politologię i ekonomię na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie oraz na Uniwersytecie Karola w Pradze. Przez wiele lat zajmował się debatami publicznymi w Europie Środkowo-Wschodniej. Pracował w Centrum Badań nad Historią Najnowszą w Poczdamie i w Federalnym Urzędzie ds. Akt Państwowej Służby Bezpieczeństwa byłej NRD. Stypendysta Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie oraz publicysta berlińskiego dziennika "Tagesspiegel". Zmarł nagle w listopadzie 2015 roku.

Tytułem wstępu (Paulina Gulińska-Jurgiel) 7 O książce 13 Rozdział 1. Między opozycją a retoryką partyjną. Narracje o Europie w publicystyce politycznej po wschodniej stronie żelaznej kurtyny 16 Myśl przewodnia i pytania badawcze 18 Sposób badania i metoda: pluralistyczne narracje o Europie, pluralistyczne społeczeństwa 24 Wyobrażenia i narracje o Europie: stan badań 33 Źródła 45 Układ pracy 48 Rozdział 2. Oficjalna publicystyka w krajach socjalistycznych. Redakcje czasopism „Polityka”, „Tvorba” i „horizont” 51 Historia czasopism i ich funkcja w społeczeństwie 53 Podporządkowanie partii i państwu 62 Wymiana i poszerzanie granic wolności wypowiedzi: związki ze światem nauki 81 Ukryte powiązania: stosunek do samizdatu 88 Wizerunek własnego narodu a stosunki ponadgraniczne 91 Podsumowanie. Blisko partii, ale nie ramię w ramię 98 Rozdział 3. Dogmatyczno-komunistyczne narracje o Europie w kulturze oficjalnej 103 Izolacja od Zachodu: burżuazja, kapitalizm i imperializm jako obrazy wroga 107 Izolacja od świata zewnętrznego: powoływanie się na Europę między internacjonalistycznymi aspiracjami a narodowo-komunistyczną praktyką sprawowania władzy 120 Propaganda pokoju 133 „Bezpieczeństwo i Współpraca w Europie” 139 Współpraca gospodarcza między Wschodem i Zachodem w ramach KBWE 152 Podsumowanie. Od demonizowania Zachodu do własnej narracji o Europie w państwach socjalistycznych 156 Rozdział 4. Narracje o Europie w publicystyce podziemnej 162 Prawa człowieka a pokój w „Europie z Helsinek” 168 Europa kultury 209 Debata o kulturze środkowoeuropejskiej 238 Plany federacji środkowoeuropejskich 254 Dobrobyt i jakość życia 258 Podsumowanie. Niezależne narracje o Europie między orientacją na Zachód a dążeniem do pogodzenia sprzeczności między blokami 265 Rozdział 5. Walka o interpretację Europy w publicystyce oficjalnej 268 Kultura europejska 269 „Wspólny dom europejski” 294 Polska debata o kulturze środkowoeuropejskiej 308 Rozkwit i dobrobyt dzięki przyjęciu zasad gospodarki rynkowej 313 Podsumowanie. Oficjalne przyswajanie niezależnych narracji o Europie 323 Rozdział 6. Zakończenie. Zwrot ku Europie 329 Po Helsinkach: walka interpretacyjna o Europę 330 Doniosłe znaczenie narodu 335 Przenikanie niezależnych narracji o Europie do publicystyki oficjalnej 337 Przemiany struktur sfer publicznych 340 Utrata legitymizacji przez władzę socjalistyczną 344 Rozdział 7. Perspektywy. Środkowoeuropejskie narracje o Europie a rozszerzenie Unii Europejskiej 349 Jesień 1989 r. – przełom i ciągłość 350 Narody środkowoeuropejskie w Unii Europejskiej 352 Indeks osób 357 Spis skrótów 370 Spis wywiadów 372 Archiwa 373 Bibliografia 375