Część pierwsza (A-Ł) tomu drugiego "Portretów Uczonych" zawiera eseje biograficzne o wybitnych profesorach Uniwersytetu Warszawskiego działających głównie w okresie od wskrzeszenia polskiej uczelni w 1915 roku aż do końca okupacji niemieckiej w 1945 roku.
Początek tego przedziału czasowego to okres organizacji uczelni. Kadrę odrodzonego Uniwersytetu Warszawskiego stanowili początkowo członkowie warszawskiego środowiska naukowego, wykładowcy ośrodków akademickich Galicji, a także Polacy pracujący jako profesorowie w różnych uczelniach europejskich. Byli to ludzie urodzeni w ostatnich dekadach XIX wieku, którzy uzyskali wykształcenie na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, na polskojęzycznych uczelniach Galicji, a także na uniwersytetach w Rosji i innych państwach europejskich. Większość profesorów miała już za sobą bogatą karierę naukową, dla niektórych praca w odrodzonej stołecznej uczelni była ostatnim, niedługim etapem życia.
W dwudziestoleciu międzywojennym profesorowie Uniwersytetu Warszawskiego często pełnili także ważne funkcje państwowe, byli posłami, senatorami, ministrami – jednak w prezentowanych tekstach na pierwszy plan zawsze wysuwa się ich działalność naukowa i akademicka.
Tom drugi "Portretów Uczonych" zawiera 97 esejów. Podobnie jak w tomie pierwszym także tu zostały zamieszczone artykuły opublikowane już dawniej z innych okazji. Ich autorami często byli wybitni uczeni, o których działalności na Uniwersytecie Warszawskim będzie mowa w tomie trzecim "Portretów Uczonych". Mamy więc na przykład esej Jerzego Pniewskiego o Stefanie Pieńkowskim, Władysława Tatarkiewicza o Zygmuncie Batowskim czy Witolda Doroszewskiego o Janie Baudouinie de Courtenay. Teksty pisane przez uczniów są świadectwem ciągłości pokoleniowej w społeczności Uniwersytetu: młodzi badacze z czasem sami stali się znanymi naukowcami, mistrzami dla kolejnych generacji.
Trzeba zaznaczyć, że życie i działalność nauczycieli akademickich nie trzymają się ściśle ram czasowych 1915-1945 ustalonych dla tego tomu, dlatego też znalazło się w nim wielu profesorów, którzy przeżyli wojnę, kontynuując pracę naukową i dydaktyczną po 1945 roku. Z kolei tom trzeci obejmuje także eseje o profesorach rozpoczynających swą karierę na UW w okresie międzywojennym.
Trzy tomy "Portretów Uczonych" (podzielone na sześć części) zawierają teksty o wybitnych uczonych – profesorach Uniwersytetu Warszawskiego, których działalność naukowa, praca dydaktyczna i organizacyjna pozostały w pamięci szeroko pojmowanego środowiska naukowego. Bohaterowie esejów są związani ze wszystkimi dziedzinami nauki reprezentowanymi na Uniwersytecie Warszawskim: humanistycznymi, społecznymi, ścisłymi, przyrodniczymi, medycznymi i artystycznymi. Wybór nie był łatwy i wymagał wielu konsultacji. Warto zaznaczyć, że lista uczonych ograniczona jest do osób nieżyjących.
Publikacja na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 PL (CC BY 3.0 PL) (pełna treść wzorca dostępna pod adresem: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode).
*********
The publication is licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Poland license (CC BY 3.0 PL) (full license available at: http://creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode).
WSTĘP OD ZESPOŁU REKTORSKIEGO 9
PRZEDMOWA 11
WŁODZIMIERZ ANTONIEWICZ 1893–1973 (ROBERT GAWKOWSKI) 14
SZYMON ASKENAZY 1865–1935 (ANDRZEJ ZAHORSKI) 26
WACŁAW BAEHR 1873–1939 (TOMASZ MAJEWSKI) 36
STEFAN BALEY 1885–1952 (MARIA LEWICKA, STEPAN IVANYK) 40
MAJER BAŁABAN 1877–1942 (MAURYCY HORN) 52
ZYGMUNT BATOWSKI 1876–1944 (WŁADYSŁAW TATARKIEWICZ,
JOANNA M. SOSNOWSKA) 60
CEZARIA ANNA BAUDOUIN DE COURTENAY-VASMER-EHRENKREUTZ-
-JĘDRZEJEWICZOWA 1885–1967 (ZOFIA SOKOLEWICZ) 72
JAN NIECISŁAW BAUDOUIN DE COURTENAY 1845–1929
(WITOLD DOROSZEWSKI, HENRYK UŁASZYN) 82
STANISŁAW LUDWIK FILIP BĄDZYŃSKI 1862–1929 (HALINA LICHOCKA) 94
KAZIMIERZ BIAŁASZEWICZ 1882–1943 (TOMASZ MAJEWSKI) 104
CZESŁAW BIAŁOBRZESKI 1878–1953 (JÓZEF HURWIC) 112
WACŁAW BOROWY 1890–1950 (JULIUSZ KLEINER) 124
JÓZEF POLIKARP BRUDZIŃSKI 1874–1917 (MONIKA NOWAKOWSKA-
-ZAMACHOWSKA) 134
TADEUSZ BRZESKI 1884–1958 (CECYLIA LESZCZYŃSKA) 142
JAN STANISŁAW BYSTROŃ 1892–1964 (ANNA KUTRZEBA-POJNAROWA) 152
MIECZYSŁAW CENTNERSZWER 1874–1944 (HALINA LICHOCKA) 162
STEFAN ZYGMUNT CZARNOWSKI 1879–1937 (STANISŁAW OSSOWSKI,
TOMASZ NAŁĘCZ) 172
SAMUEL DICKSTEIN 1851–1939 (ROMAN DUDA) 188
JÓZEF EJSMOND (EISMOND) 1862–1937 (TOMASZ MAJEWSKI) 198
HENRYK ELZENBERG 1887–1967 (MIECZYSŁAW WALLIS) 204
DOWMONT FRANCISZEK GIEDROYĆ 1860–1944 (RYSZARD W. GRYGLEWSKI) 214
ANTONI GLUZIŃSKI 1856–1935 (ANDRZEJ ŚRÓDKA) 228
STANISŁAW GRABSKI 1871–1949 (CECYLIA LESZCZYŃSKA) 234
WIKTOR GRZYWO-DĄBROWSKI 1885–1968 (MONIKA NOWAKOWSKA-
-ZAMACHOWSKA) 246
OSKAR HALECKI 1891–1973 (RAFAŁ HABIELSKI) 254
MARCELI HANDELSMAN 1882–1945 (STEFAN KIENIEWICZ) 264
LUDWIK HIRSZFELD 1884–1954 (MONIKA NOWAKOWSKA-ZAMACHOWSKA) 274
BOLESŁAW HRYNIEWIECKI 1875–1963 (TOMASZ MAJEWSKI) 286
KAZIMIERZ JABŁCZYŃSKI 1869–1944 (HALINA LICHOCKA) 294
WITOLD ANDRZEJ JABŁOŃSKI 1901–1957 (LIDIA KASAREŁŁO) 306
KONSTANTY JANICKI 1876–1932 (TOMASZ MAJEWSKI) 316
ZYGMUNT JANISZEWSKI 1888–1920 (ROMAN DUDA) 324
EUGENIUSZ JARRA 1881–1973 (TOMASZ KOZŁOWSKI) 330
MICHAŁ KAMIEŃSKI 1879–1973 (KRZYSZTOF ZIOŁKOWSKI) 334
STANISŁAW KĘTRZYŃSKI 1876–1950 (ALEKSANDER GIEYSZTOR) 344
MIECZYSŁAW FERDYNAND KONOPACKI 1880–1939 (STANISŁAW ZWOLSKI) 354
STEFAN KOPEĆ 1888–1941 (TOMASZ MAJEWSKI) 362
IGNACY KOSCHEMBAHR-ŁYSKOWSKI 1864–1945 (WITOLD WOŁODKIEWICZ) 368
ANTONI PAWEŁ KOSTANECKI 1866–1941 (CECYLIA LESZCZYŃSKA) 380
LEON KRYŃSKI 1866–1937 (MONIKA NOWAKOWSKA-ZAMACHOWSKA) 386
FRANCISZEK KRZYSZTAŁOWICZ 1868–1931 (RYSZARD W. GRYGLEWSKI) 394
LUDWIK KRZYWICKI 1859–1941 (LEON WASILEWSKI) 406
STANISŁAW LENCEWICZ 1889–1944 (KATARZYNA OSTASZEWSKA) 416
STANISŁAW LEŚNIEWSKI 1886–1939 (ROMAN DUDA) 426
JAN LEWIŃSKI 1876–1939 (IRENEUSZ WALASZCZYK) 434
ALFRED LITYŃSKI 1880–1945 (TOMASZ MAJEWSKI) 442
EDWARD LOTH 1884–1944 (TOMASZ MAJEWSKI) 450
KAROL LUTOSTAŃSKI 1880–1939 (ZYGMUNT NAGÓRSKI) 458
ZYGMUNT ŁEMPICKI 1886–1943 (KAROL SAUERLAND) 466
ALEKSANDER ŁOTOCKI 1870–1939 (STEFAN KOZAK) 478
JAN ŁUKASIEWICZ 1878–1956 (ROMAN DUDA) 486
AUTORZY ESEJÓW 493
SPIS ILUSTRACJI 496
