Pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej w latach 1915 –1921

Rada Główna Opiekuńcza powstała w grudniu 1915 r. w Warszawie. Swoją działalnością objęła wówczas część Królestwa Polskiego, którą okupowali Niemcy. Była jedną z największych na ziemiach polskich organizacji samopomocy społecznej, które miały głównie na celu udzielenie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Rada Główna Opiekuńcza stopniowo zaczęła się koncentrować na pomocy najsłabszej części społeczeństwa – dzieciom. Tocząca się wojna pogorszyła ich warunki bytowe w największym stopniu, a szerzące się epidemie zagrażały im najbardziej. Rada i struktury terenowe dostrzegały wagę tego problemu, skalę zagrożenia i potrzebę działania. Do najważniejszych form ich aktywności należało tworzenie różnego rodzaju placówek pomocowych dla dzieci, a także dofinansowanie bądź przejmowanie tych już istniejących. Były to przede wszystkim ochronki, sierocińce, żłobki, internaty dla młodzieży, szpitale, przychodnie, jadłodajnie dla dzieci. Potrzebującym rozdawano też żywność, ubrania i obuwie. W związku z trudną sytuacją organizacja kontynuowała swoją działalność także po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, stworzyła sieć rad lokalnych na obszarze niemal całego kraju. Książka jest kierowana do osób zainteresowanych historią dobroczynności i pomocy społecznej. Adresowana jest zarówno do profesjonalnych pedagogów i historyków jak i studentów tych kierunków.

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów 7 Wstęp 11 Rozdział I. Sytuacja mieszkańców ziem polskich w latach 1914–1921 i wsparcie udzielane im przez organizacje samopomocy społecznej 1. Położenie ludności, w tym szczególnie dzieci, w czasie wojny i na początku niepodległości 17 2. Wsparcie potrzebujących przez organizacje samopomocowe w Królestwie Polskim 27 3. Działalność dobroczynna w Galicji 39 4. Pomoc pochodząca z Wielkopolski i spoza ziem polskich 48 Rozdział II. Struktury organizacyjne Rady Głównej Opiekuńczej 1. Struktury Rady Głównej Opiekuńczej w czasie I wojny światowej 61 2. Rozwój organizacyjny rad opiekuńczych w Drugiej Rzeczypospolitej 75 3. Wydziały i sekcje odpowiedzialne za pomoc dzieciom 89 Rozdział III. Podstawowe zasady i ogólna charakterystyka działalności pomocowej 1. Cele i reguły prowadzenia pracy pomocowej 107 2. Zasady otaczania opieką dzieci 114 3. Ogólna charakterystyka działalności pomocowej 124 Rozdział IV. Finanse Rady Głównej Opiekuńczej 1. Dochody centrali i rad terenowych w latach wojny 135 2. Wydatki przed listopadem 1918 roku z uwzględnieniem pomocy dzieciom 146 3. Wpływy w niepodległej Polsce 160 4. Wydatki centrali i rad lokalnych w okresie powojennym 174 Rozdział V. Zakładanie i utrzymywanie przez rady opiekuńcze placówek dla dzieci 1. Ochronki, żłobki i schroniska 187 2.  Zakłady opiekuńcze specjalnego przeznaczenia 209 3. Placówki dla uczniów 218 Rozdział VI. Pomoc żywnościowa, materialna i medyczna 1. Jadłodajnie dziecięce i pomoc żywnościowa w naturze 229 2. Rozdawnictwo odzieży, obuwia i zasiłków pieniężnych 244 3. Opieka medyczna 251 Rozdział VII. Akcje cykliczne i pozostałe formy pomocy dzieciom 1. Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie dzieci” 263 2. „Wieś dla dzieci” 286 3. Inne formy wspierania dzieci 307 Rozdział VIII. Współpraca z innymi organizacjami w niesieniu pomocy dzieciom 1. Współdziałanie w czasie wojny 315 2. Kontakty z Centralnym Komitetem Pomocy Dzieciom 323 3. Współpraca z innymi organizacjami w okresie powojennym 332 Rozdział IX. Kontakty z władzami administracyjnymi i samorządowymi 1. Stosunki z władzami w latach wojny 341 2. Współpraca w niesieniu pomocy dzieciom ze strukturami odradzającego się państwa polskiego 349 3. Nadzór nad Radą Główną Opiekuńczą ze strony państwa. Rozwiązanie organizacji 359 Zakończenie 373 Aneksy 381 Fotografie ilustrujące pomoc dzieciom w działalności Rady Głównej Opiekuńczej 433 Bibliografia 465 Indeks nazwisk 481 Indeks miejscowości 489 Spis tabel 499 Spis aneksów 501 Spis fotografii 503