Książka obejmuje teksty poświęcone średniowiecznym i nowożytnym loca scribendi – miejscom i środowiskom, które odegrały ważną rolę w tworzeniu i rozwoju kultury pisma na terenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów od XV do XVIII wieku.
Autorzy analizują genezę, definicje, okoliczności, ograniczenia i skutki rozwoju kultury pisma przez pryzmat szczegółowych zagadnień, do których należą:
1. początki, organizacja oraz produkty kancelarii dworskich, miejskich i kościelnych:
– początki krakowskiej kancelarii miejskiej,
– funkcjonowanie kancelarii dworskiej, kancelarii kościelnych i miejskich w Starej i Nowej Warszawie,
– działalność małomiasteczkowej kancelarii miejskiej na przykładzie Radziejowa,
– organizacja kancelarii miejskiej w Gdańsku w aspekcie księgowo-podatkowym;
2. korespondencja monarchów:
– korespondencja Elżbiety Habsburżanki z Zygmuntem Augustem jako przejaw funkcjonowania dworskiego locus scribendi;
3. działalność konsystorzy, a także zatrudnionych w nich notariuszy i pisarzy:
– działalność pisarska konsystorza generalnego w Poznaniu,
– praca notariuszy i pisarzy w otoczeniu biskupa poznańskiego Andrzeja Bnińskiego;
4. sporządzanie dokumentów w parafialnych kościołach protestanckich w Rzeczypospolitej i Rzeszy Niemieckiej.
The book includes texts devoted to medieval and modern loca scribendi – places and environments that played an important role in the creation and development of the culture of writing in the Polish-Lithuanian Commonwealth from the 15th to the 18th century.
The authors analyze the origins, definitions, circumstances, limitations and effects of the development of the culture of writing through the prism of specific issues, which include:
1.the beginnings, organization and products of court, city and church offices:
– the beginnings of the Krakow city chancellery,
– functioning of a court office, church and city offices in Old and New Warsaw,
– activities of a small-town municipal office on the example of Radziejów,
– organization of a municipal office in Gdańsk in terms of accounting and tax;
2. correspondence of monarchs:
– Elżbieta Habsburżanka's correspondence with Zygmunt August as a manifestation of the functioning of the court locus scribendi;
3.the activity of consistory, as well as notaries and writers employed by them:
– writing activity of the general consistory in Poznań,
– work of notaries and writers in the presence of Andrzej Bniński, the bishop of Poznań;
4. preparing documents in parish Protestant churches in the Polish Republic and the German Reich.
Przedmowa 7
Anna Adamska (Universiteit Utrecht)
Loca scribendi: geneza pojęcia, definicje i granice użyteczności 9
Piotr Okniński (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN)
Uwarunkowania początków rozwoju polskich kancelarii miejskich na przykładzie Krakowa (do 1312 r.) 27
Agnieszka Bartoszewicz (Instytut Historyczny UW)
Warszawskie loca scribendi w drugiej połowie XV w. 46
Katarzyna Warda (Wydział Historyczny UW)
Małomiasteczkowy locus scribendi w późnym średniowieczu. Przykład Radziejowa 63
Marcin Grulkowski (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN)
Podatki miejskie a księgowość w Głównym Mieście Gdańsku w późnym średniowieczu 100
Adam Kozak (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN)
Miejsca działalności konsystorza generalnego w Poznaniu i jego pisarzy w pierwszej ćwierci XV w. 126
Paweł Dembiński (Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN)
„Nietypowe” miejsca aktów prawnych rejestrowanych w księgach czynności biskupa poznańskiego Andrzeja
Bnińskiego (1438–1479) 152
Urszula Zachara-Związek (Wydział Historyczny UW, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN)
Dwór królowej jako locus scribendi. Analiza wybranych aspektów funkcjonowania na przykładzie korespondencji Elżbiety Habsburżanki z Zygmuntem Augustem 171
Maciej Ptaszyński (Instytut Historyczny UW)
Protestancka parafia jako miejsce pisma: Rzesza i Rzeczpospolita na przełomie XVI i XVII w. 183
Wykaz skrótów 202
