Kojarzone z intelektualnym obskurantyzmem, staropolskie kalendarze astrologiczne stały się synonimem mało wartościowej literatury „groszowej”, kupowanej w kramach i w sprzedaży obwoźnej. Wśród badaczy epoki staropolskiej panuje zgoda co do tego, że przez cały XVII i XVIII wiek były one istotnym fenomenem kulturowym, a dla wielu ówczesnych czytelników jedynym – poza książką religijną – źródłem kontaktu z medium druku. Łącząc różne tradycje naukowe – w tym elementy mikrohistorii, antropologii druku i piśmienności, socjologicznej teorii czasu oraz badanń z nurtu „zwrotu ku rzeczom” – praca kładzie nacisk na antropologiczne rozumienie praktyki kulturowej, jaką było korzystanie z drukowanego kalendarza, oraz jej implikacje dla pracy pamięci, racjonalności i autorefleksji oraz postrzegania czasu. An analysis of Old Polish astrological almanacs that combines various scholarly traditions, such as elements of microhistory, anthropology of print and literacy, or the sociological theory of time. The author focuses on an anthropological understanding of the cultural practice and its implications for the functioning of memory, rationality and self-reflection, as well as the perception of time.

CZĘŚĆ PIERWSZA Rozdział 1. Rozbitkowie z morza papieru 9 Minucje, czyli okruchy 15 Archeologia zatroskania 21 Nostalgiczne déjà vu 24 Kalendarze a niesamowitość 26 Metafora archeologiczna 28 Archeologia a antropologia kultury 31 Wykopki biblioteczne 35 Rozdział 2. Punkt wyjścia, czyli stan badań nad kalendarzami 43 Terminologia 57 Kalendarz na 1474 rok 60 Trzy wieki kalendarzy – podsumowanie 77 CZĘŚĆ DRUGA Rozdział 3. Kalendarze Bazylego Łuszczewskiego 99 Kalendarze na lata 1668 i 1669 99 Kalendarz na rok 1670 104 Kalendarz na rok 1671 108 „Z Srzody na Czwartek po pułnocy” 112 Praca z książką 119 Szpargały trompe l’œil (dygresja) 127 Na dorędziu 132 „Jużeśmy sobie nic a nic nie winni” 143 W górę i w dół 147 Czas nas uczy pogody 150 „Koń biały w polu czerwonym upada”, czyli kalendarzowe prognostyki heraldyczne 157 Oikonomia 162 Dygresja „pismoznawcza” 169 Rozdział 4. Kalendarze Ludwika Mikołaja Grabiańskiego 175 Kalendarz na rok 1696 175 Kalendarz na rok 1701 179 Tam, skąd wynosi się biuro Orbisu 183 Papier pakowy i turecki 191 Punctum, czyli lista rzeczy w drogę 196 Coś się kończy, nic się nie zaczyna 200 „Mazur gdy przyjedzie w nocy nad kwitnącą tatarkę...” 203 Ormiński 208 Geometria praktyczna, czyli ziemia jak „pieprzowe ziarko” 212 Zegarek 222 Grabiański 225 Miodownik in loco campestri 230 To tu, to tam 236 Mapa 241 Terytorium 248 Krajobraz działań 257 Grabiański – wzorowy klient? 274 Aneks – Wizerunk sługi wiernego 281 ZAKOŃCZENIE Rozdział 5. Pamięć piśmienna 285 Właściwości druku a postrzeganie czasu 287 Chrześcijańska kultura pamięci 291 Kalendarze jako inskrypcje 295 Kultura spektaklu a odwrót kalendarzy 298 Postscriptum 310 Bibliografia 311 Indeks rzeczowy 338 Spis ilustracji 343