„Bliska historia” pod redakcją naukową prof. Przemysława Wiszewskiego z Uniwersytetu Wrocławskiego to zbiorowa praca na temat metod, stanu i perspektyw badań oraz popularyzacji historii lokalnej i regionalnej. Schyłek ubiegłego wieku przyniósł wzrost zainteresowania perspektywą lokalną w życiu społecznym. Mimo dominacji w przestrzeni publicznej historii narodowej historie lokalne mają bardzo istotne znaczenie dla tworzenia tożsamości grup i jednostek. Książka opowiada o metodach i praktyce badań regionalnych i lokalnych oraz o ich oddziaływaniu społecznym. Zwraca uwagę na ogromny potencjał tej „bliskiej historii”. Lektura obowiązkowa dla osób, które zajmują się historią lokalną i regionalną, badają ją i popularyzują. Ważna także dla zainteresowanych szeroko rozumianym warsztatem historyka, ponieważ zachęca do krytycznego spojrzenia na przewagę perspektywy narodowej w dyskursie historycznym. Pisana przez grono specjalistów z różnych ośrodków, nie tylko akademickich. Są wśród nich historycy, archeolodzy, etnolodzy i członkowie stowarzyszeń, którzy dzielą się ciekawymi przykładami swoich działań.

WPROWADZENIE 11 Bliska historia – historia obok (Przemysław Wiszewski) 11 CZĘŚĆ I. PERSPEKTYWA 17 ROZDZIAŁ 1 17 (Trans)narodowe, krzyżujące się, zaplątane… historie społeczności (Przemysław Wiszewski) 17 1.1. Perspektywa narodowa 17 1.2. Wspólnoty poprzez czas 19 1.3. O kim piszą historycy 21 1.4. „Krzyżująca się” historia 23 1.5. Wielość grup, różne więzi – jedna historia 25 ROZDZIAŁ 2 28 Historia, naród i narodowa historia – perspektywa antropologiczna (Jarosław Syrnyk) 28 2.1. Między oczywistością i niejednoznacznością 28 2.2. Historia historii 31 2.3. Posumowanie i wnioski 44 ROZDZIAŁ 3 49 Regiuncula Hexapolis Lusatia Superior. Górne Łużyce oczami Czechów, Niemców, Polaków i łużyckich Serbów (Jan Zdichynec) 49 3.1. Zwięzła charakterystyka regionalnej historii Górnych Łużyc od średniowiecza do współczesności 52 3.2. Współczesna perspektywa serbołużycka, niemiecka i polska 66 3.3. Perspektywa czeska 72 3.4. Podsumowanie 78 ROZDZIAŁ 4 85 Spojrzenie z zewnątrz. Niemieckojęzyczne dziejopisarstwo o historii Królestwa Węgier w wiekach średnich (Daniel Bagi) 85 4.1. Henryk z Mügeln 88 4.2. Ottokar Styryjski 91 4.3. Jakob Unrest 93 4.4. Między kulturami 94 CZĘŚĆ II. BLISKA (NIE)POTRZEBNA HISTORIA? 103 ROZDZIAŁ 1 103 Czy historie regionu i lokalności może tworzyć historyk? (Przemysław Wiszewski) 103 1.1. Historyk wobec wiedzy lokalnej 103 1.2. Zawodowiec i amator 105 1.3. Historia/historie lokalna i regionalna 106 1.4. Granice w czasie i przestrzeni 109 1.5. Odbiorca 114 1.6. Role zawodowego historyka 115 ROZDZIAŁ 2 120 Po co komu wiedza o średniowiecznym osadnictwie na Śląsku? (Dagmara Adamska) 120 2.1. Źródła i metody badań. Możliwości i ograniczenia 121 2.2. Czy są jeszcze niewykorzystane pola badawcze? 124 2.3. Model i mikrohistoria 126 2.4. O pożytkach z badań nad wiejskim osadnictwem 128 2.5. Podsumowanie 139 ROZDZIAŁ 3 144 Nie tylko drogowskaz. O (niewykorzystywanym) potencjale dawnych map w regionalistyce. Przykład pomorski (Radosław Skrycki) 144 3.1. Konserwatyzm w czytaniu drogowskazów 144 3.2. Skąd się wzięły dawne mapy? 146 3.3. Czym dysponujemy? 149 3.4. Potencjał dawnej mapy 153 3.5. Podsumowanie 160 ROZDZIAŁ 4 163 O potrzebie badań regionalnych ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska (Antoni Barciak) 163 4.1. Historia regionalna i lokalne – główne problemy 163 4.2. Historia Górnego Śląska. Uwarunkowania 168 4.3. Górnośląska historia regionalna. Zarys problematyki 173 4.4. Perspektywy i wyzwania 180 CZĘŚĆ III. PRAKTYKI OTWIERANIA PAMIĘCI 187 ROZDZIAŁ 1 187 Historia w przestrzeni publicznej (Joanna Wojdon) 187 1.1. Dla ludzi. Historia jako towar. Historycy biznesmeni 188 1.2. Przez ludzi. Historia zbiorowo pisana. Każdy jest historykiem 193 1.3. O ludziach. Historia zaniedbanych, zmarginalizowanych, innych. Kto nie ma historii? 195 1.4. Z ludźmi. Użytkownicy historii 197 ROZDZIAŁ 2 201 Czy narracje muzealne są zakorzenione w badaniach nad historią lokalną? Przykład Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu (Wojciech Kucharski) 201 2.1. Muzea historyczne nowego typu 201 2.2. Centrum Historii Zajezdnia – historia projektu 205 2.3. Wystawa „Wrocław 1945–2016” w Centrum Historii Zajezdnia a badania nad historią lokalną 208 2.4. Podsumowanie 215 Aneks 224 ROZDZIAŁ 3 227 Historia mówiona a badania regionalne (Katarzyna Bock-Matuszyk) 227 3.1. Oral history jako źródło i metoda badań 227 3.2. Regionalne projekty historii mówionej 229 3.2. Podsumowanie 234 ROZDZIAŁ 4 236 Terra, quae cognoscitur. Nowa Marchia w działaniach Stowarzyszenia Historyczno-Kulturalnego „Terra Incognita” w Chojnie (Michał Gierke) 236 4.1. Terra Incognita 236 4.2. „Rocznik Chojeński” 238 4.3. Serie wydawnicze 240 4.4. Konferencje i projekty 243 4.5. Terra, quae cognoscitur 245 PODSUMOWANIE 253 Region i lokalność – dwie twarze bliskiej historii (Przemysław Wiszewski) 253 1.1. Historia lokalna i regionalna – dlaczego nie zachwyca 253 1.2. Cuius regio? Dzieje Śląska jako społeczności 255 1.3. Śląsk ojczysty… Lokalności słabo poznane 260 1.4. Dla kogo piszemy bliskie historie 263 Aneks 265 INDEKS RZECZOWY 269

Koszyk

Bliska historia. O badaniach historii lokalnej i regionalnej