Polsko-niemieckie miejsca pamięci Tom 3

Stu trzydziestu autorów, cztery tomy w języku polskim i pięć w języku niemieckim. Redaktorzy i autorzy projektu Polsko-niemieckie miejsca pamięci | Deutsch-polnische Erinnerungsorte prezentują nowe spojrzenie na historię wzajemnych polsko-niemieckich oddziaływań. Miejsca pamięci (lieux de mémoire) to nie tylko miejsca w sensie topograficznym, lecz także historyczne fenomeny, które warunkują i odzwierciedlają procesy tworzenia się tożsamości zbiorowych. Miejscami pamięci mogą być między innymi osoby, wydarzenia i artefakty. Zastosowane w projekcie po raz pierwszy bilateralne podejście do analizy miejsc pamięci dekonstruuje narodowe wyobrażenia o przeszłości i otwiera nowe perspektywy porównawcze. Wszystkie tomy projektu Polsko-niemieckie miejsca pamięci orientują się podług bodaj najbardziej uniwersalnej definicji kultury Maksa Webera: „Z punktu widzenia człowieka »kultura« jest skończonym wycinkiem bezsensownej nieskończoności wydarzeń świata, któremu nadajemy sens i znaczenie”. Tak właśnie ma się rzecz w publikacji, którą trzymają Państwo w rękach. Tropi ona bowiem i analizuje mechanizmy przemiany określonych minionych wydarzeń politycznych, biografii postaci historycznych oraz zjawisk kulturowych w miejsca pamięci czyli w sensy i znaki, aplikowane przez obie kultury. prof. dr hab. Hubert Orłowski Liczne zbieżności między historią Polaków i Niemców sprawiły, że wiele postaci, miejsc i wydarzeń z historii Europy Środkowej to polsko-niemieckie miejsca pamięci. I choć z reguły wiązane z nimi skojarzenia nie są ani identyczne, ani nawet podobne, stanowią powód do dialogu o przeszłości, który łączy ponad wszelkimi politycznymi podziałami. (…) Projekt Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie zasługuje na wielkie uznanie. Stanowi wybitne przedsięwzięcie interdyscyplinarne w pejzażu europejskich nauk humanistycznych. Należy mu życzyć wielu czytelników! prof. dr hab. Rudolf von Thadden

Spis treści Wprowadzenie / 9 Polsko-niemieckie miejsca pamięci / 18 (Pierwsza) Rzesza & Rzeczpospolita (Obojga Narodów) Pochwała różnorodności i opowieść o upadku Hans-Jürgen Bömelburg / 25 Kresy & niemiecki Wschód W poszukiwaniu arkadii i celu misji cywilizacyjnej Christoph Kleßmann, Robert Traba / 41 Wisła & Ren Rzeki wynalezione, czyli o ucieleśnieniach „narodowego ducha” Beata Halicka / 72 Mitteleuropa (Europa Środkowa) & Międzymorze Mityczna kraina i historyczny koszmar w okowach wielkiej polityki Leszek Żyliński / 93 Bitwa w Lesie Teutoburskim & bitwa pod Cedynią Bitwy w służbie narodowych mitów fundacyjnych Paweł Migdalski, Dirk Mellies / 107 Św. Bonifacy & św. Wojciech Od męczeńskiej śmierci do symbolu jednoczącej się Europy Eligiusz Janus, Stephan Scholz / 125 Wojna trzydziestoletnia & potop Bohaterstwo i „dzikie barbarzyństwo”. Egzystencjalne doświadczenia siedemnastowiecznych wojen Tomasz Łopatka, Hilmar Sack / 143 Wallenstein & Radziwiłł Wizjonerzy i zdrajcy Bogusław Dybaś / 162 Książę Eugeniusz Sabaudzki & Jan III Sobieski Sława zwycięstwa. O pierwszeństwo w narodowym i europejskim panteonie bohaterów Martina Thomsen / 176 Targowica & cios w plecy (Dolchstoß) Kreatywna i zwodnicza siła zdrady Peter Oliver Loew / 196 Johann Wolfgang von Goethe & Adam Mickiewicz Poeci jako ustawodawcy zbiorowej wyobraźni Heinrich Olschowsky / 209 Ludwik van Beethoven & Fryderyk Chopin O tym, co nam w duszy gra Rüdiger Ritter / 237 Hymny narodowe Śpiew na narodową nutę, czyli o czym przypominają hymny Robert Rduch / 254 Konstytucja 3 maja & konstytucja z 1848/1849 r. Finis coronat opus? Konstytucje, które inspirowały myślenie polityczne Jerzy Kałążny / 276 Gustav Freytag & Henryk Sienkiewicz (Nie)moc literackiego kanonu Izabela Surynt / 299 KKK & Matka Polka Obecne – nieobecne. Modele kobiecości w polskiej i niemieckiej kulturze Joanna Jabłkowska, Magdalena Saryusz-Wolska / 323 Wersal & Jałta i Poczdam Jak problem polsko-niemiecki zmienił historię powszechną Włodzimierz Borodziej / 345 Stasi & ubecja Strażnicy systemu przed sądem historii Dariusz Wojtaszyn / 366 List biskupów & Willy Brandt w Warszawie Przedwcześni bohaterowie? Magdalena Latkowska, Corinna Felsch / 380 Cud w Bernie 1954 & Wembley 1973 Niezapomniane mecze Diethelm Blecking / 397 Garbus & maluch & trabi Zmotoryzowana tęsknota: wolność, konsumpcja i te „stare dobre czasy” Magdalena Pyzio, Magdalena Saryusz-Wolska / 413 Bolek i Lolek & Piaskowy Dziadek (Sandmännchen) Słodkie wspomnienia dziecięcych lat Beata Dorota Lakeberg / 434 Autorki i autorzy / 446 Źródła ilustracji / 448 Indeks osób / 451 Indeks nazw geograficznych / 470