Urzędnicy i urzędy w społeczeństwie XIX wieku

Publikacja ukazująca relacje między urzędami i urzędnikami a strukturami społecznymi w XIX wieku obejmuje takie zagadnienia jak: tożsamość instytucji i środowisk, drogi kariery zawodowej, postawy społeczne wobec urzędów, społeczne role urzędów. Relacje władza – społeczeństwo stanowią istotny element narracji historycznej dotyczącej wieku XIX i XX. Różne nurty historiografii (historia prawa i administracji, historia społeczna) podejmują problematykę badawczą związaną z tym obszarem, rozważając rolę zbiorowości i jednostki w dziejach oraz czynniki kształtujące relacje wewnątrz społeczeństwa. Tematyka tworzenia się i rozwoju nowoczesnej biurokracji mieści się też w nurcie badań nad modernizacją państwa i społeczeństwa polskiego w XIX w. Autorzy niniejszej publikacji podjęli próbę powiązania historii biurokracji z zagadnieniami rozwarstwienia społecznego, tworzenia się idei, norm i wartości społecznych. Większość tekstów powstała na podstawie oryginalnych badań archiwalnych. Autorzy opisują sytuację urzędów i urzędników na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego w różnych okresach między schyłkiem XVIII a końcem XIX wieku, a także sądów, stowarzyszeń społecznych oraz samorządów – choć nie były one typowymi urzędami, to w realiach zaboru rosyjskiego podlegały silnej kontroli administracyjnej.

Słowo wstępne . 7 Problemy tożsamości instytucji i środowisk 11 Artur Markowski Czy w Królestwie Polskim (1815–1915) istniał samorząd żydowski? 13 Mikołaj Getka-Kenig Architektura i prestiż nowoczesnego urzędu: przypadek budynków ministerialnych w Warszawie, stolicy konstytucyjnego Królestwa Polskiego (1815–1830) 39 Alicja Kulecka „Gorzki jest chleb prawego urzędnika”. Problemy etyki zawodowej urzędników Królestwa Polskiego okresu konstytucyjnego 53 Joanna Schiller-Walicka Urzędnicy nauki czy uczeni? Rektorzy Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego 96 Drogi kariery zawodowej 111 Paweł Gut Urzędnicy niżsi w administracji pruskiej przełomu XVIII i XIX w. na przykładzie kancelarii kamer wojenno-skarbowych 113 Małgorzata Osiecka „Z Armii na urzędy”. Zdymisjonowani wojskowi w urzędach skarbowych Królestwa Polskiego 128 Alicja Nowak Pomiędzy Księstwem Warszawskim a Królestwem Polskim. Instytucjonalna i personalna kontynuacja działalności Dyrekcji Loterii 143 Postawy społeczne wobec urzędów 155 Emil Hoff „Kraj podobny do starego domu…”. Urzędnicy XIX-wiecznego Egiptu oczami Polaków 157 Społeczne role urzędów 201 Dorota Lewandowska Organizacja opieki i pomocy społecznej oraz dobroczynność w Królestwie Polskim. Rada Główna Opiekuńcza Szpitali. Towarzystwa dobroczynne (1817–1870) 203 Mikołaj Nowacki Sądownictwo hipoteczne w Królestwie Polskim. Organizacja, obsada personalna i zadania urzędu na przykładzie hipoteki płockiej 225 Alicja Kulecka W kręgu niepokojów rosyjskich elit władzy: Alieksiej Sidorov – cenzor w roli publicysty i historyka 247 Spis ilustracji 289 Indeks 291