Zakładnicy historii

Autorka prezentuje historyczne ujęcie kwestii odrodzenia narodowego Polaków na obszarze współczesnej Wileńszczyzny na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem działań na rzecz utworzenia polskojęzycznej, autonomicznej jednostki w obrębie Litwy. Wątek polityki narodowościowej w krajach byłego bloku Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich nieustannie powraca w międzynarodowej przestrzeni publicznej. Z powodów politycznych opisane wydarzenia do dziś budzą kontrowersje oraz rzutują na relacje bilateralne Polski i Litwy, dlatego warto poznać ich genezę. „To bardzo ważne. aby nie pozwalać narzucać w historiografii fałszywej wizji historii, niezgodnej z faktami i przebiegiem wydarzeń. Trzeba pamiętać, że jeśli na to pozwolimy, wówczas wypaczony obraz wydarzeń historycznych zostanie utrwalony oraz znajdzie odbicie w publikacjach w obcych językach, a wtedy tym trudniej będzie go zwalczać i polemizować z nim. Dlatego trzeba przeszłość pokazywać taką, jaką była naprawdę, bez upiększeń spowodowanych doraźnymi potrzebami politycznymi i tzw. poprawnością polityczną. Tę ważną funkcję spełnia znakomicie książka dr Barbary Jundo-Kaliszewskiej”. Prof. Grzegorz Mazur

Wykaz najważniejszych skrótów 9 Toponimia (wybór) 11 Wstęp 13 Rozdział I. Polacy – Litwini. Geneza konfliktu 27 1. Małżeństwo z rozsądku 27 2. Ideologia narodów 30 3. Rosyjska intryga? 37 4. Pierwsza niepodległość 42 5. „Martwa” granica 48 6. W cieniu wojny 59 7. Okupacja i kolaboracja 66 8. Walki o Wilno ciąg dalszy 73 9. Po wojnie 78 Rozdział II. Próba powołania autonomii 85 1. Jesień Ludów – konsolidacja narodów 85 2. Nacjonalizacja języka i historii 104 3. W przededniu niepodległości 115 4. Związek Polaków na Litwie – narodziny 123 5. Idea autonomii 134 6. Związek Polaków na Litwie – Sąjūdis. Próba dialogu 138 7. Na Szlaku Bałtyckim 152 8. Narodowa rejonizacja 156 9. Sąjūdis i Solidarność – początek współpracy 162 10. Nacjonalizacja partii i wybory 168 11. Akt 11 marca 177 12. II Zjazd Związku Polaków na Litwie – polaryzacja stanowisk 190 13. Autonomia 197 14. Zjazd w Ejszyszkach 206 15. Zjazd Vilnii 219 16. Krwawy styczeń 1991 r. 233 17. Czas plebiscytów 243 18. Długie ramię Moskwy 249 19. Mościszki – autonomia raz jeszcze 256 20. Koniec imperium – początek niepodległości 265 Rozdział III. Spojrzenie z Warszawy 273 1. Doktryna Giedroycia 273 2. Sąjūdis w Warszawie 282 3. Polska emigracja a sprawy litewskie 301 4. Rok 1991. Wsparcie i deklaracje 322 5. Eskalacja konfliktu 338 6. Na rubieżach 346 7. Wybory 1992 r. Nowe rozdanie 348 8. Papież-Polak w Wilnie 358 9. Trudne negocjacje 361 10. Ostatni traktat 365 11. Litewskie rozrachunki – procesy „autonomistów” 375 12. „My nie bracia, my sąsiedzi…” 390 Zakończenie 395 Bibliografia 401