Rozkosz zemsty

Książka poświęcona jest ludobójstwom, czystkom etnicznym i masakrom. Autor stara się wyjaśnić, w jaki sposób dochodzi do tych krwawych aktów zbiorowej przemocy – jak mobilizowani są ludzie i zasoby. W pracy opisano i porównano 12 różnych przypadków ludobójstw totalnych i częściowych – od ludobójstwa Indian w drugiej połowie XIX-wieku w Stanach Zjednoczonych po rzeź Tutsi i Twa w Rwandzie w 1994 roku. Jest to pierwsza praca polskiego autora przedstawiająca tak rozległą socjologiczną komparatystykę ludobójstw. Wypracowany w niej model wyjaśniania został odniesiony do przypadku zemsty na Niemcach po II wojnie światowej. Autor pokazuje dlaczego – mimo różnych zbrodni i okrucieństw – nie doszło do ludobójstwa Niemców. Wykorzystuje w tym celu m.in. 60 wywiadów pogłębionych i narracyjnych ze świadkami epoki. Silną stroną książki jest transdycyplinarność i odwołanie się w niej do szerokiej perspektywy dziejowej, właściwej socjologii historycznej. Jako historyka zainteresował mnie odnotowany przez Autora wpływ ludobójstwa na dalszą historię społeczności – co jest fragmentem szerszego tematu oddziaływania przeszłości na przyszłość. Idzie nie tylko o zjawiska demograficzne. Idzie także o punkt odniesienia społeczności, o traktowanie przeszłości jako czynnika jednoczącego grupę. Te zagadnienia Autor przedstawia wysoce interesująco. (...) Zdecydowanie popieram ideę publikacji omawianej pracy. Uważam, że może mieć ona duże znaczenie dla dalszego kierunku rozwoju polskiej humanistyki. z recenzji wydawniczej prof. dr. hab. Jana Marcina Kuli (...) [Autor] przede wszystkim dowiódł, iż przy całej swej osobliwości ludobójstwo jest jednak efektem działania typowych procesów społecznych i to zarówno w sferze instytucjonalnej, jak i habitusów. W przygotowaniu wszystkich ludobójczych aktów bardzo istotną rolę spełniał przygotowujący je i usprawiedliwiający dyskurs ideologiczny, a także dyskurs nacjonalistyczny, zmierzający do wykształcenia jednolitej tożsamości narodowej. z recenzji wydawniczej prof. dr. hab. Władysława Markiewicza Lech M. Nijakowski − ukończył socjologię (2001) i filozofię (2003) na Uniwersytecie Warszawskim w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych. W 2005 roku uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie socjologii. Obecnie jest adiunktem w Instytucie Socjologii tejże uczelni. Wykłada także w Collegium Civitas. Stały doradca Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu RP (od 2001 r.). Członek redakcji Przeglądu Humanistycznego oraz Zdania. Autor, współautor lub redaktor naukowy 20 książek i podręczników. Opublikował ponad 100 artykułów naukowych i popularnonaukowych. Ostatnio ukazała się jego książka Pornografia. Historia, znaczenie, gatunki (Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2010). Laureat (za rok 2007) nagrody im. Stanisława Ossowskiego przyznawanej przez Polskie Towarzystwo Socjologiczne za książkę Domeny symboliczne. Konflikty narodowe i etniczne w wymiarze symbolicznym. Stypendysta Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (2004–2005). Członek Rady Fundacji „Polsko-Niemieckie Pojednanie” (od 2008 r.). Najważniejsze książki: Pornografia. Historia, znaczenie, gatunki, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2010. Polska polityka pamięci. Esej socjologiczny, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008. Domeny symboliczne. Konflikty narodowe i etniczne w wymiarze symbolicznym, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2006. Dyskursy o Śląsku. Kształtowanie śląskiej tożsamości regionalnej i narodowej w dyskursie publicznym, Interdyscyplinarne Koło Nauk o Społeczeństwie i Kulturze, Instytut Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2002. O książce piszą: Błażej Popławski http://kulturaliberalna.pl/2013/06/25/poplawski-anatomia-ludobojstw-o-ksiazce-lecha-m-nijakowskiego-rozkosz-zemsty/ Jakub Majmurek http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/historia/20130708/nijakowski-ludobojstwo-nasze-powszednie Profesor Marcin Kula http://www.sensushistoriae.epigram.eu/index.php/czasopismo/article/view/146 (Sensus Historiae 2013, t. VI, nr 2). Dr hab. Sławomir Buryła http://www.miesiecznik.znak.com.pl/14642/zemsta-i-ludobojstwo (Zdanie 2014, nr 706, marzec) _____________________________________________ http://www.naukaonline.pl/nasze-teksty/nauki-humanistyczne/item/620-normalnosc-ludobojstwa http://www.zagladazydow.org/index.php?show=563 Izabela Sakson-Szafrańska, "Błędne koło okrucieństwa — anatomia przemocy zbiorowej. Refleksje dotyczące książki: Lech M. Nijakowski: Rozkosz zemsty. Socjologia historyczna mobilizacji ludobójczej", Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2013, Profilaktyka Społeczna i Resocjalizacja 2013, nr 22, s. 227–236 [ISSN 2300-3952] https://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0CCIQFjAA&url=http%3A%2F%2Fcejsh.icm.edu.pl%2Fcejsh%2Felement%2Fbwmeta1.element.desklight-1a91abd1-8478-4c6f-b7f5-6246361d6116%2Fc%2Fbledne_kolo_okrucienstwa.pdf&ei=qhi0VL2DIMrMPbfggYgL&usg=AFQjCNGpVT57doWfGTuJQf-T-v7WLrYifA&bvm=bv.83339334,d.ZWU

Wprowadzenie 11 Rozkosz zemsty 14 Ludobójstwo, skandal, nauka 17 Rozdział 1. Metodyka pracy 25 1.1. Socjologia historyczna 26 1.2. Socjologia genocide studies 33 1.3. Komparatystyka ludobójstw 42 1.4. Narracje świadków i ich potomków 44 Część I Socjologia historyczna masakry, czystki etnicznej i ludobójstwa Rozdział 2. Podstawowe pojęcia i definicje 61 2.1. O problemie agregacji zbiorowej przemocy w socjologii 61 2.2. Definicja linczu, pogromu i masakry 64 2.3. Definicja ludobójstwa (totalnego i częściowego), quasi-ludobójstwa, elitobójstwa i politobójstwa 70 2.4. Definicja czystki etnicznej 82 2.5. O szczególnej figuracji sprawcy–ofiary–świadkowie 83 2.6. Prawne i moralne kategoryzacje mordów 87 Rozdział 3. Narodziny i rozwój studiów nad ludobójstwem 91 3.1. Prehistoria studiów nad ludobójstwem 91 3.2. Ludobójstwa jako samodzielny przedmiot badawczy 93 3.3. Badania nad ludobójstwem w Polsce 99 Rozdział 4. Masakra jako residuum władzy totalnej 103 4.1. Socjogeneza masakry 104 4.2. Radość masakry. Masakra jako święto 106 4.3. Krwawa sztuka wojenna 113 4.4. Masakra jako mechanizm władzy suwerena 117 Rozdział 5. Wielkie projekty – wielkie masakry. Masakrowanie wroga religijnego i ideologicznego a ludobójstwo 123 5.1. Czystki religijne i masakry 123 5.2. Nowy świat, nowe peryferie, nowe rzezie 128 5.3. Terror rewolucyjny 132 5.4. Podsumowanie 134 Rozdział 6. Nowoczesne projekty czystek etnicznych i ludobójstw 136 6.1. Czystki etniczne w XX wieku 137 6.1.1. Polsko-ukraiński konflikt na Kresach Południowo-Wschodnich w latach 1943– 1947 137 6.1.2. Czystki etniczne w Jugosławii w latach 1992– 1995 142 6.2. „Wielki głód” w Ukraińskiej SRR w latach 1932– 1933 jako quasi-ludobójstwo 149 6.3. Ludobójstwa częściowe 154 6.3.1. Ludobójstwo Aborygenów w XIX i XX wieku 154 6.3.2. Ostateczna pacyfikacja Indian Ameryki Północnej w latach 1866– 1890 156 6.3.3. Lokeli – Wolne Państwo Kongo (1880– 1908) 158 6.3.4. Zagłada ludów Herero i Nama w Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej (Namibii) w latach 1904– 1905 163 6.3.5. Ludobójstwo w wydaniu Niezależnego Państwa Chorwackiego w latach 1941– 1945 165 6.3.6. Rzeź Hutu w Burundi w 1972 roku 166 6.3.7. Autoludobójstwo w Kambodży w latach 1975– 1979 167 6.3.8. Pacyfikacja Majów w Gwatemali w latach 1981– 1983 175 6.3.9. Rzezie w Timorze Wschodnim w latach 1975– 1999 177 6.4. Ludobójstwa totalne 180 6.4.1. Masakrowanie Ormian – od mechanizmu regulacyjnego Imperium Osmańskiego do nowoczesnego ludobójstwa 180 6.4.2. Ludobójstwo nazistowskie jako synteza nowoczesnych technik masowych mordów i residuów barbarzyństwa. Shoah i Porajmos 187 6.4.3. Ludobójstwo Hutu na Tutsi w Rwandzie w 1994 roku 203 Rozdział 7. Model wyjaśniający mobilizację ludobójczą 213 7.1. Ludobójstwo jako efekt działania typowych procesów społecznych 215 7.2. Rola dyskursu ideologicznego w mobilizacji ludobójczej 220 7.2.1. Dyskurs nacjonalistyczny i Realpolitik 221 7.2.2. Rasizm, medycyna, religia 228 7.2.3. Spiskujący wrogowie i pasożyty 234 7.2.4. Podsumowanie 235 7.3. Rola ekspertów 237 7.3.1. Specjaliści drugiego planu 238 7.3.2. Ideolodzy 240 7.3.3. Zawody zaufania publicznego 241 7.3.4. Przywódcy religijni i kapłani 242 7.3.5. Specjaliści od zabijania 244 7.3.6. Podsumowanie 246 7.4. Dylemat bezpieczeństwa i dylemat dobrobytu 246 7.5. Mechanizm kozła ofiarnego 255 7.6. Strukturotwórcza przemoc 257 7.7. Kontekst międzynarodowy 262 7.8. Środki psychoaktywne 264 7.9. Latourowska pokusa 267 7.10. Intencja, okoliczności, mobilizacja 270 Część II Zemsta na Niemcach po II wojnie światowej w perspektywie studiów nad ludobójstwem Rozdział 8. Czy spełnione zostały przesłanki ludobójstwa na Niemcach? 277 8.1. Dyskurs zemsty na Niemcach 277 8.2. Demoralizacja wojenna i desentyzacja 284 8.3. Strach przed Niemcami 288 8.4. Dostępność wiedzy o metodach i ofiarach nazistowskich 289 8.5. Kontekst międzynarodowy 292 8.6. Inne czynniki sprzyjające ludobójstwu 292 Rozdział 9. Vae victis. Zemsta na Niemcach w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu 294 9.1. Zbrodnie czasu wojny 297 9.2. Masakrowanie i mordowanie Niemców 302 9.3. Obozy dla Niemców 306 9.4. Wypędzenia i wysiedlenia Niemców 310 9.5. Głód 313 9.6. Samobójstwa 314 9.7. Gwałty i pobicia 315 9.8. Kradzieże i dyskryminacja Niemców 319 9.9. Etnobójstwo Niemców 321 9.10. Podsumowanie 321 Rozdział 10. Dlaczego nie doszło do ludobójstwa Niemców po II wojnie światowej? 323 10.1. Czas wojny i wyzwolenia w relacjach świadków. Analiza wywiadów pogłębionych i narracyjnych 323 10.2. Czynniki powstrzymujące mobilizację ludobójczą 335 10.2.1. Ucieczka przed zemstą i wysiedlenia 335 10.2.2. Strach przed nowym wrogiem 337 10.2.3. Plany aliantów 342 10.2.4. Empatia wobec sąsiadów i „dobrzy Niemcy” 344 10.2.5. Empatia wobec cierpienia obcego 348 10.2.6. Pamięć o zbrodniach członków własnej wspólnoty narodowej 349 10.2.7. Wojna jako czas szczęścia i normalności 350 10.2.8. Wyroki skazujące wydawane na zbrodniarzy 351 10.2.9. Poczucie daremności i niemoralności zemsty 352 10.2.10. Potrzeba normalizacji 353 10.2.11. Przekonanie o dostatecznej karze 355 Rozdział 11. Charakter zemsty na Niemcach po II wojnie światowej 358 Zakończenie. Czego uczy nas historia? Masakra i ludobójstwo w czasach późnej nowoczesności 363 Ocaleni sprawcami 366 Mobilizacja i demobilizacja ludobójcza 368 Interwencja humanitarna 371 Aneks nr 1. Scenariusz wywiadu pogłębionego 377 Aneks nr 2. Miejsce, w którym respondenci spędzili wojnę 378 Bibliografia 381 Indeks nazwisk 413 Nota o Autorze 424