Historia Polski 1914-2015

Doskonały podręcznik akademicki, a równocześnie jedna z bardziej interesujących książek o dziejach najnowszych. Znana i ceniona od lat synteza historii Polski w XX wieku w nowej i najbardziej aktualnej odsłonie – do 2015 roku. Nowa wersja – wydanie XII rozszerzone – została uzupełniona o wydarzenia z ostatnich lat: 2005–2015. Narracja została więc doprowadzona prawie do czasów obecnych. Literatura obowiązkowa dla studentów historii, prawa, nauk politycznych, stosunków międzynarodowych i innych kierunków humanistycznych, a także przydatna i ciekawa lektura dla maturzystów oraz wszystkich osób zainteresowanych dziejami Polski w XX i XXI wieku, które chcą zrozumieć mechanizmy współczesnego świata. Informacja o autorze/ redaktorze: Wojciech Roszkowski – polski ekonomista i historyk, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki. Urodził się w 1947 roku. Ukończył studia SGPiS, gdzie również doktoryzował się i w 1987 roku habilitował, a następnie w 1996 roku uzyskał tytuł profesora. Niezależnie od historii gospodarczej i politycznej Polski, jego zainteresowania naukowe obejmują najnowszą historię Europy Środkowej i Wschodniej. W latach 1978–1981 współpracował z podziemnym Polskim Porozumieniem Niepodległościowym. W latach 1980–1993 członek „Solidarności”. Pod pseudonimem literackim „Andrzej Albert” wydał w podziemiu popularną Najnowszą historię Polski 1918–1980. Od jesieni 1990 do sierpnia 1993 roku był prorektorem Szkoły Głównej Handlowej (dawniej SGPiS). W latach 1994–2000 pełnił funkcję dyrektora Instytutu Studiów Politycznych PAN, od 2001 roku – Kosciusko Chair of Polish Studies na Uniwersytecie w Virginii. Od marca 2003 roku Kierownik Katedry Stosunków Międzynarodowych Collegium Civitas w Warszawie. W wyborach do Parlamentu Europejskiego w 2004 uzyskał mandat eurodeputowanego. Jest autorem wielu książek z dziejów najnowszych, m.in. Kształtowanie się podstaw polskiej gospodarki państwowej w przemyśle i bankowości w latach 1918–1924 (PWN, Warszawa 1982), Gospodarcza rola większej prywatnej własności ziemskiej w Polsce 1918–1939 (Warszawa 1986, praca wydana również w języku angielskim w Stanach Zjednoczonych) oraz Land Reforms in East Central Europe after World War One (ISP PAN, Warszawa 1995), Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku (WN PWN, Warszawa 1997), Krótkie wykłady z historii. Gospodarka (WN PWN, Warszawa 2006), Droga przez mgłę, (Instytut Jagielloński, Kraków 2006), Najnowsza Historia Polski 1914–2011, wydanie 7-tomowe (Świat Książki, Warszawa 2011). Współpracował regularnie z miesięcznikiem „Przegląd Powszechny” (1982–2000), miesięcznikiem „Azymut” (dodatek do „Gościa Niedzielnego” 1998–2003), publikował w „Rzeczpospolitej”, „Życiu”, „Wprost”, „Nowym Państwie”, „Przeglądzie Katolickim” i wielu innych pismach.

WSTĘP 5 1 ODRODZENIE POLSKI (1914–1918) 7 1.1 Sprawa Polska przed I wojną światową 7 1.2 Orientacje polityczne na ziemiach Polskich 9 1.3 Kwestia Polska na początku I wojny światowej 11 1.4 Umiędzynarodowienie sprawy polskiej 13 1.5 Rewolucja bolszewicka i jej następstwa 16 1.6 Sytuacja na ziemiach polskich w październiku i listopadzie 1918 r. 18 2 KONSOLIDACJA PAŃSTWA (1918–1921) 21 2.1 Powstanie władz centralnych 21 2.2 Walka o kształt państwa 23 2.3 Wojna polsko-radziecka 26 2.4 Ustalenie granicy zachodniej i północnej 31 2.5 Konstytucja marcowa 33 3 PROBLEMY I KONFLIKTY (1921–1923) 35 3.1 Kształt społeczny i gospodarczy Polski 35 3.2 Kultura polska na progu niepodległości 37 3.3 Narastanie konfliktu wewnętrznego 40 3.4 Rok 1923 42 3.5 Położenie międzynarodowe Polski 44 4 PRÓBY STABILIZACJI (1924–1926) 48 4.1 Reforma skarbowo-walutowa 48 4.2 Trwałe prowizorium rządowe 49 4.3 Narodziny systemu lokarneńskiego 51 4.4 Trudności stabilizacji gospodarczej 54 4.5 W poszukiwaniu koalicji rządzącej 55 5 POCZĄTEK RZĄDÓW SANACJI (1926–1930) 58 5.1 Przewrót majowy 58 5.2 Nowy system rządów 60 5.3 Ożywienie gospodarcze 62 5.4 Sejm drugiej kadencji 64 5.5 Położenie międzynarodowe Polski 66 6 W CZASIE WIELKIEGO KRYZYSU (1930–1935) 71 6.1 Wybory brzeskie 71 6.2 Kryzys gospodarczy 72 6.3 Umacnianie dyktatury 74 6.4 Polityka równowagi 78 6.5 Konstytucja kwietniowa 82 7 OSTATNIE LATA II RZECZYPOSPOLITEJ (1935–1939) 84 7.1 Sanacja bez Piłsudskiego 84 7.2 Stabilizacja władzy sanacji 87 7.3 Próby kierowania gospodarką 89 7.4 Polityka zagraniczna 90 7.5 W przededniu wojny 93 7.6 Społeczeństwo i kultura II Rzeczypospolitej 97 8 GROŹBA ZAGŁADY (1939–1941) 100 8.1 Kampania wrześniowa 100 8.2 „Przekształcenia terytorialno-polityczne” 104 8.3 Polityka niemiecka na ziemiach okupowanych 106 8.4 Polityka radziecka na zagarniętych terenach 109 8.5 Sprawa Polska na arenie międzynarodowej 112 8.6 Początki podziemia w Polsce 115 9 U BOKU WIELKIEJ TRÓJKI (1941–1943) 119 9.1 Konsekwencje najazdu niemieckiego na ZSRR 119 9.2 Współpraca polsko-radziecka 121 9.3 W okupowanym kraju 126 9.4 Rozwój podziemia w kraju 129 9.5 Ku zerwaniu stosunków polsko-radzieckich 134 10 GWAŁT NA POLSCE (1943–1945) 138 10.1 Wokół konferencji w Teheranie 138 10.2 Pod okupacją hitlerowską 142 10.3 Nadejście frontu 145 10.4 Powstanie Warszawskie 150 10.5 Fakty dokonane 157 10.6 W cieniu Jałty 164 11 WPROWADZENIE „DEMOKRACJI LUDOWEJ” (1945–1947) 171 11.1 Rząd Jedności Narodowej 171 11.2 Nowa Polska 174 11.3 Nadzieje na wybory i blok 178 11.4 Referendum i wybory 183 11.5 Emigracyjne dylematy 190 11.6 Sytuacja społeczno-gospodarcza 192 12 MONOPOLIZACJA WŁADZY (1947–1950) 198 12.1 Likwidacja opozycji 198 12.2 Ku przymusowej jedności 204 12.3 Początek rządów PZPR 209 12.4 Plan 3-letni 216 12.5 Sowietyzacja kultury 219 12.6 Na obczyźnie 221 13 APOGEUM STALINIZMU (1950–1953) 225 13.1 Terror stalinowski 225 13.2 Rządy bezprawia 229 13.3 Konstytucja PRL 235 13.4 Niewolenie umysłów 237 13.5 Początek planu 6-letniego 240 14 ODWILŻ (1953–1956) 245 14.1 Po śmierci Stalina 245 14.2 Industrializacja i załamanie gospodarki 248 14.3 Początki odwilży 252 14.4 Poza krajem 256 14.5 Wiosna 1956 r. 258 14.6 Wokół poznańskiego czerwca 261 15 ZAWIEDZIONE NADZIEJE (1956–1959) 266 15.1 Październik 1956 r. 266 15.2 Zahamowanie przemian 271 15.3 Kres złudzeń 277 15.4 Sytuacja ekonomiczna 281 15.5 Na obczyźnie 284 15.6 Życie społeczne i kulturalne w latach pięćdziesiątych 286 16 W BEZRUCHU (1959–1964) 292 16.1 Nowy cykl gospodarczy 292 16.2 Mała stabilizacja 295 16.3 Trwanie 298 16.4 Dokręcanie śruby 302 17 SPRZECZNE PRĄDY (1964–1967) 308 17.1 Rosnące trudności gospodarcze 308 17.2 Cisza przed burzą 310 17.3 Wokół Millenium 314 17.4 Ofensywa „partyzantów” 317 17.5 Na emigracji 322 18 MIĘDZY MARCEM I GRUDNIEM (1968–1970) 324 18.1 Marzec 1968 r. 324 18.2 Odcinanie skrzydeł 330 18.3 Ku normalizacji stosunków z RFN 334 18.4 Kryzys społeczno-ekonomiczny 338 18.5 Grudzień 1970 r. 340 18.6 Życie społeczne i kulturalne w latach sześćdziesiątych 346 19 CUD NA KREDYT (1971–1976) 353 19.1 Konsolidacja nowej ekipy 353 19.2 Rozwój gospodarczy na kredyt 358 19.3 Pozorny dynamizm 363 19.4 Pękanie monolitu 367 19.5 Wokół zmian konstytucji 372 19.6 Na emigracji 378 20 KU PRZEŁOMOWI (1976–1980) 380 20.1 Czerwiec 1976 r. 380 20.2 Załamanie gospodarki 384 20.3 Samoobrona społeczeństwa 387 20.4 Polak papieżem 394 20.5 Dojrzewanie buntu 399 20.6 Życie społeczne i kulturalne w latach siedemdziesiątych 404 21 POD ZNAKIEM „SOLIDARNOŚCI” (1980–1981) 409 21.1 Strajki i porozumienia 409 21.2 Pierwsze miesiące „Solidarności” 412 21.3 Samoograniczająca się rewolucja 417 21.4 Memento 421 21.5 Droga ku konfrontacji 424 22 STAN WOJENNY I „POWOJENNY” (1981–1988) 429 22.1 Stan wojenny 429 22.2 Szczególne regulacje 435 22.3 Stagnacja społeczno-gospodarcza 442 22.4 Od nowa 445 22.5 Porażka władzy i społeczeństwa 448 23 POCZĄTEK TRANSFORMACJI USTROJOWEJ (1988–1993) 453 23.1 Strajki i brak porozumienia 453 23.2 Wokół „okrągłego stołu” 457 23.3 Upadek komunizmu 461 23.4 Rząd Mazowieckiego 463 23.5 Społeczeństwo i kultura lat osiemdziesiątych 470 23.6 Od wyborów prezydenckich do parlamentarnych 473 23.7 Okres Sejmu pierwszej kadencji 476 24 KONTYNUACJA CZY ZAHAMOWANIE ZMIAN? (1993–1997) 488 24.1 Początek rządów koalicji SLD-PSL 488 24.2 Ku nowym wyborom parlamentarnym 497 24.3 Położenie międzynarodowe Polski 501 24.4 Gospodarka i społeczeństwo 506 25 KOHABITACJA PRZEŁOMU STULECI (1997–2001) 510 25.1 Początek rządów AWS-UW 510 25.2 Sytuacja wewnętrzna 512 25.3 Rząd w mniejszości 518 25.4 Położenie międzynarodowe 523 25.5 Polska i Polacy na progu nowego tysiąclecia 529 26 PEŁNIA WŁADZY POSTKOMUNISTÓW (2001–2005) 533 26.1 Nowy rząd na starcie 533 26.2 Kryzys i upadek rządu Millera 535 26.3 Polityka zagraniczna 543 26.4 Polska w Unii Europejskiej 547 26.5 Postkomuniści na równi pochyłej 550 27 WOJNA POLSKO-POLSKA (2005–2010) 558 27.1 Falstart IV Rzeczypospolitej 558 27.2 Początek rządów PO i PSL 572 27.3 Rosnące napięcie wewnętrzne 576 27.4 Polityka zagraniczna na rozdrożu 581 27.5 Gospodarka w pierwszej dekadzie XXI w. 588 28 POLSKA WE MGLE (2010–2015) 592 28.1 Katastrofa smoleńska i jej konsekwencje 592 28.2 Pełnia władzy PO-PSL 595 28.3 Druga kadencja premiera Tuska 602 28.4 Schyłek rządów PO-PSL 609 28.5 Polityka zagraniczna 614 28.6 Polska i Polacy w ostatnich latach 622 WYKAZ WAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW 630 INDEKS NAZWISK 634