Seminaria nauczycielskie w Królestwie Polskim (1866-1915)

Celem niniejszej monografii jest przybliżenie Czytelnikowi działalności rządowych seminariów nauczycielskich na terenie Królestwa Polskiego w latach 1866–1915. Dotychczasowe badania dotyczące dziejów oświaty na ziemiach polskich, które znalazły się w czasie rozbiorów pod panowaniem rosyjskim, jedynie w pewnym stopniu dotyczyły kwestii kształcenia nauczycieli na potrzeby szkolnictwa elementarnego. Brakuje natomiast w dotychczasowej historiografii opracowań, które ujmowałyby w sposób syntetyczny tematykę działalności rządowych seminariów nauczycielskich w latach 1866–1915. Ta publikacja zapełnia tą lukę. Przyjęto w niej układ rzeczowo-chronologiczny chcąc wyjaśnić zakres działalności seminariów nauczycielskich i uwarunkowania, w jakich one funkcjonowały.

Wprowadzenie 7 ROZDZIAŁ I Kształcenie kandydatów na nauczycieli w szkolnictwie elementarnym w Królestwie Polskim do 1866 roku 15 1. Instytuty kształcenia kandydatów na nauczycieli w okresie autonomii Królestwa Polskiego 15 2. Edukacja kandydatów na nauczycieli w dobie międzypowstaniowej 39 3. Kwestia kształcenia kandydatów na nauczycieli w okresie reformy oświatowej Aleksandra Wielopolskiego 55 ROZDZIAŁ II Polityka władz rosyjskich w dziedzinie kształcenia nauczycieli elementarnych po powstaniu styczniowym 61 1. Nauczyciele elementarni w założeniach rosyjskiej polityki oświatowej w Królestwie Polskim 61 2. Formy zdobywania kwalifikacji zawodowych 66 3. Dokształcanie czynnych nauczycieli szkół elementarnych 76 ROZDZIAŁ III Kursy pedagogiczne i seminaria nauczycielskie 87 1. Organizacja rządowych kursów pedagogicznych i seminariów nauczycielskich 87 2. Podstawy materialne działalności rządowych placówek kształcenia nauczycieli 96 3. Budynki seminariów 100 4. Nadzór nad działalnością rządowych placówek kształcenia nauczycieli 105 5. Plany rozwoju rządowych placówek kształcenia nauczycieli i powołania instytutu nauczycielskiego 107 6. Zakończenie działalności rządowych seminariów nauczycielskich 110 7. Placówki kształcenia nauczycieli parafialnego szkolnictwa prawosławnego 112 8. Funkcjonowanie prywatnych polskich seminariów nauczycielskich 115 ROZDZIAŁ IV Kadra kierownicza oraz dydaktyczno-wychowawcza kursów pedagogicznych i seminariów nauczycielskich 119 1. Kryteria doboru kadry nauczycielskiej 119 2. Inspektorzy 123 3. Nauczyciele 133 4. Pensje inspektorów i nauczycieli 139 ROZDZIAŁ V Uczniowie kursów pedagogicznych i seminariów nauczycielskich 143 1. Warunki rekrutacji kandydatów 143 2. Pochodzenie społeczne i wyznanie religijne 150 3. Stypendia 151 4. Warunki życia 154 5. Działalność nielegalna 158 6. Udział w strajku szkolnym 1905 roku 162 ROZDZIAŁ VI Nauczanie i wychowanie 177 1. Program nauczania 177 2. Przygotowanie praktyczne seminarzystów 194 3. Egzaminy w seminariach 198 4. Wychowanie w seminarium 200 5. Biblioteki seminariów 205 Zakończenie 209 Bibliografia 215 Summary 221 Indeks osobowy 225