W książce omówiono powstanie emancipatio – podstawowego sposobu zgaśnięcia władzy rzymskiego pater familias nad dziećmi, w szczególności nad synami. Była ona dziełem jurysprudencji pontyfikalnej, interpretującej normę ustawy XII tablic (4.2), która przewidywała zgaśnięcie władzy ojcowskiej w przypadku trzykrotnej "sprzedaży" syna. Autor poddaje krytyce dotychczas dominujące w literaturze przedmiotu teorie, zwłaszcza tezę, że celem ustawy było zapobieganie "nadużyciu" władzy ojcowskiej. Rozwija i uzasadnia hipotezę, że zasadniczym powodem powstania normy ustawowej było uniknięcie drastycznych konsekwencji zgaśnięcia władzy ojcowskiej na skutek dokonanej "sprzedaży". Podbój etruskiego miasta Wejów otworzył nowe możliwości gospodarcze usamodzielniania synów na rozdzielanej osadnikom ziemi. W tym kontekście pontyfikowie dokonali interpretacji przeciwnej do pierwotnej funkcji normy 4.2 i przez serię powtarzających się "sprzedaży" oraz uwolnień skonstruowali złożoną czynność uwalniania spod władzy ojcowskiej. Powstanie emancipatio miało ogromny wpływ na kształtowanie się takich pojęć, jak kognacja, przysposobienie czy dziedziczenie pretorskie. Sprawiło też, że relacje prawne w rzymskiej rodzinie okresu klasycznego stały się bardziej złożone, czego świadectwem jest ogromna liczba tekstów zawartych w Digestach, w których wzmiankuje się o emancipatio jako elemencie rozpatrywanego stanu faktycznego.

Wykaz skrótów 9 Wprowadzenie 11 Rozdział I. Rzymskafamilia w okresie archaicznym 17 Rozdział II.Patria potestas w okresie archaicznym 24 Rola i kompetencjepater familias 24 Ius vendendi u Dionizjusza z Halikarnasu 30 Rozdział III. Poglądy na funkcje normy zawartej w tab. 4.2 ustawy XII tablic 39 Nadużycie władzy ojcowskiej jako przyczyna jej ograniczenia 39 Podsumowanie 57 Wydanie noksalne a początkiemancipatio 61 Podsumowanie 83 Rozdział IV. Problem kontynuacji rzymskiejfamilia. Rola patria potestas 85 Znaczeniepatria potestas 85 Continuatio dominii – rolafilius w rzymskiej rodzinie agnacyjnej 90 Rozdział V. Syn oddanyin mancipio wśród dziedziców domowych 103 Sui heredes, którzy w chwili śmierci spadkodawcy nie znajdowali się podpatria potestas 103 Ruptura testamenti na skutek powrotu syna pod władzę ojca 113 Rozdział VI. Emancipatio – forma i skutki w okresie klasycznym 117 Terminologia i sposoby zgaśnięciapatria potestas w Instytucjach Gaiusa 117 Causa mancipii a trwaniepatria potestas 120 Remancipatio patri amanumissio 154 Rozdział VII. Interpretacja tab. 4.2 ustawy XII tablic 171 Rekonstrukcja tekstu i stan jego zachowania 171 Si pater filium 173 Ter venum duit 177 Filius a patre liber esto 186 Wnioski 188 Rozdział VIII. Społeczne przyczyny powstania emancipatio 189 Zakończenie 197 Wykaz literatury 207 Indeks źródeł 223 Summary 229

Koszyk

Od ius vendendi do emancipatio