Konteksty kulturowe średniowiecznego eposu irańskiego Garšāspnāme i ich źródła

Autor analizuje wybitne dzieło epiki perskiej XI wieku – Garšaspname autorstwa Asadiego z Tusu. Bada dwa porządki eposu: heroiczno-mityczny i relacyjno-opisowy, szczegółowo omawia osobę Garšaspa, bohatera i protagonisty eposu, jego charakter, pełnione funkcje i relacje z innymi postaciami dawnej tradycji irańskiej w różnych etapach rozwoju związanego z nią mitu. Snuje też interesujące rozważania na temat kontekstu geograficzno-podróżniczego mitu o Garšaspie. Na polskim i światowym rynku nie istnieje monografia poświęcona w całości temu dziełu, stanowiącemu skarb kultury Iranu. Badania, których rezultatem jest monografia, opierały się na oryginalnym perskim tekście eposu oraz tworzących jego kontekst źródłach w językach orientalnych, głównie perskim i arabskim. Została w nich zastosowana autorska i całkowicie nowatorska metoda badawcza, polegająca na zdefiniowaniu porządków narracyjnych (przestrzeni narracyjnych) utworu i badaniu kontekstów kulturowych każdej z nich. Książką zainteresują się orientaliści, specjaliści z zakresu iranistyki i arabistyki, historycy, historycy kultury, religioznawcy, osoby zainteresowane historią oraz kulturą Iranu i Bliskiego Wschodu w starożytności i średniowieczu. The author analyses Garšāspnāme, a Persian epic masterpiece, written by Asadi of Tus. He explores two genres of epic: heroic-mythic and narrative, describes the character of Garšāsp, the protagonist of the work and discusses the hero’s personality, performed functions and relationships to other figures of the old Iranian tradition at various stages of the myth development. He also discusses the geographical and travel context of the Garšāsp myth.

CZĘŚĆ PIERWSZA WPROWADZENIE I. Wstęp 11 1. Uwagi edytorskie 11 2. Uwagi dotyczące terminologii 14 II. Metodologia i stan badań nad Garšāspnāme 16 1. Specyfika badań 16 2. Metodologia 20 3. Stan badań 24 III. Główne założenia monografii 31 CZĘŚĆ DRUGA CHARAKTERYSTYKA DZIEŁA IV. Asadi i jego twórczość 39 V. Analiza formalna i omówienie rzeczywistości przedstawionej dzieła 49 1. Forma, język, struktura 50 2. Omówienie treści Garšāspnāme 58 VI. Porządki narracyjne utworu 103 1. Porządek heroiczno-mityczny 104 2. Porządek relacyjno-opisowy 108 3. Realia historyczne 112 4. Język i styl a porządki narracyjne utworu 114 5. Leksyka dzieła w relacji do porządków narracyjnych 120 CZĘŚĆ TRZECIA KONTEKSTY KULTUROWE GARŠĀSPNĀME I ICH ŹRÓDŁA VII. Mężny Kэrэsaspa. Konteksty kulturowe porządku heroiczno-mitycznego 129 1. Kərəsāspa i jego czyny w irańskiej tradycji mitycznej i epickiej 129 Awesta 130 Tradycja zachowana w piśmiennictwie średnioperskim 133 Epika nowoperska – Šāhnāme Ferdousiego 145 Pozostałe przekazy 154 2. Postać i czyny Garšāspa z eposu Asadiego w świetle tradycji mitycznej i epickiej 159 Pochodzenie i charakterystyka postaci Garšāspa 160 Garšāsp w roli smokobójcy 162 Motyw awestyjskiego Gandarewy w Garšāspnāme 164 Kābul w tradycji mitycznej i epickiej a przekaz Garšāspnāme 171 Pozostałe czyny Kərəsāspy / Garšāspa w eposie Asadiego 179 3. Garšāsp i Zahhāk w kontekście ortodoksji i heterodoksji w obrębie irańskiego obszaru kulturowego 181 Charakterystyka Zahhāka w tradycji irańskiej i jego relacja z Gar - šāspem 181 Analiza postaci Zahhāka w świetle materiału mitycznego – aspekty smoczy, żeński i bliźniaczy 185 Epicki motyw Haftvāda w kontekście Zahhāka i tożsamości Garšāspa 192 Charakter postaci Kərəsāspy / Garšāspa w świetle relacji z Zahhākiem 197 4. Postać Garšāspa w kontekście pozostałych bohaterów epiki perskiej oraz rola motywu inicjacji 200 Goštāsp 201 Esfandiār i Rostam 203 Czyny bohatera Garšāspnāme w perspektywie mitu inicjacyjnego 207 5. Kontekst topograficzny wybranych wątków narracji porządku heroiczno-mitycznego 211 Charakterystyka Māzandarānu w Šāhnāme 212 Māzandarān w tradycji awestyjskiej i średnioperskiej oraz dane Garšāspnāme 215 6. Interferencja porządków heroiczno-mitycznego i relacyjno-opisowego oraz elementy kontekstu hellenistycznego 223 Roślinność o ludzkim kształcie, wyspa Simorgha i zaklęte miejsca 224 Legenda o Miedzianym Grodzie 230 Legenda o Aleksandrze Macedońskim 240 7. Podsumowanie 247 VIII. Realia geograficzne i osobliwości odległych krajów i mórz południowych. Konteksty kulturowe porządku relacyjno-opisowego 248 1. Charakterystyka źródeł 248 2. Konteksty kulturowe porządku relacyjno-opisowego Garšāspnāme w świetle dostępnego materiału źródłowego 270 Główne elementy konstytutywne kontekstów kulturowych porządku relacyjno-opisowego Garšāspnāme 270 Kontekstowość w obszarze topografii 271 Rola toponimiki 271 Chiny 276 Afryka 280 Indie 281 Sarandib 282 Okolice Sarandibu 293 Wyspy i miejsca odpowiadające toponimom poświadczonym źródłowo 296 Wyspy i miejsca bez nazwy w Garšāspnāme lub nieznane większości pozostałych źródeł 304 Kontekstowość w obszarze zjawisk otaczającego świata 313 Egzotyczna flora i elementy przyrody nieożywionej 313 Egzotyczna fauna 320 Fantastyczne stworzenia i zjawiska 327 Kontekstowość w obrębie egzotyki etnicznej – „dzicy” i obcy w Garšās pnāme 342 Mieszkańcy odległych krain w zwierciadle demonologii przybyszów 342 Wyspiarze, pływacy, ludożercy, „dzicy" 352 Egzotyka Indii i obyczajowość ich mieszkańców 359 Imiona własne, tytuły, etnonimy 365 3. Ustalenia nauki a konteksty kulturowe porządku relacyjno-opisowego Garšāspnāme 375 Osoby Bohu i Mehrāğa oraz dzieje ich konfliktu 376 Szlak ekspedycji Garšāspa i położenie królestwa Mehrāğa 383 Tradycje nawigacji oceanicznej Irańczyków w epoce przedmuzułmańskiej i w pierwszych wiekach islamu a przekaz Garšāspnāme 396 CZĘŚĆ CZWARTA PODSUMOWANIE I PERSPEKTYWA DALSZYCH BADAŃ NAD GARŠĀSPNĀME 423 BIBLIOGRAFIA 431 INDEKS OSÓB I WYBRANYCH POSTACI MITOLOGICZNYCH I LITERACKICH 444 INDEKS NAZW GEOGRAFICZNYCH 450