Poetyka intersubiektywności

Książka stanowi propozycję połączenia badań nad narracją oraz empirycznych nauk o ucieleśnionym umyśle. Najważniejszą kategorią analityczną jest intersubiektywność, czyli zdolność do przyjęcia perspektywy innego podmiotu. Autorka proponuje nowe ujęcie narracji jako modelu kognitywnej mnogości. Zakłada on, że narracja stanowi konstrukt powstający dzięki intersubiektywnej kooperacji między autorem i odbiorcą, którzy (w innym momencie czasowym) dokonują podobnej operacji poznawczej: reprezentują mentalnie antropomorficzny podmiot (narratora) opowiadający o innych antropomimetycznych podmiotach (postaciach). Ta zdolność do mentalnego „wejścia w cudzą skórę" jest omawiana też w kontekście morfologii narracji, komunikacji narracyjnej, w obszarze czytelniczego odbioru. Rozpatrywana z tej perspektywy np. powieść jawi się jako wyspecjalizowane kulturowe narzędzie w zakresie czytania cudzego umysłu i przewidywania scenariuszy interakcji międzyludzkich.Koncentrując się na formach powieściowych i narracyjnych XX wieku, autorka wychodzi poza tradycyjne rozumienie tematu świadomości w literaturze. Nie ograniczając się do konwencji mowy wewnętrznej, nazywa i systematyzuje modele intersubiektywności obecne w różnych typach narracji. Także tych, które dotychczas interpretowano jako wykluczające reprezentacje świadomości (behawioryzm, egzystencjalizm). Autorka wskazuje, że intersubiektywność nadaje lekturze doświadczeniowy, psychocielesny charakter. Narracja angażuje bowiem procesy poznawcze czytelnika, uruchamia wielozmysłowe obrazowanie mentalne, stymuluje emocje i reakcje cielesne odbiorcy. To doświadczenie w swej intensywności może konkurować z różnymi współczesnymi wariantami rzeczywistości wirtualnych.

Wstęp / 9 ROZDZIAŁ 1. Umysł modernistyczny. Historia literatury i badania empiryczne / 31 Zainteresowanie świadomością w Polsce (rekonesans z zakresu psychologii i filozofii) / 33 „Mitologia mózgu" - casus Stanisława Przybyszewskiego / 45 Racjonalizacja nieświadomości - casus Karola Irzykowskiego / 51 ROZDZIAŁ 2. Umysł poststrukturalistyczny. Narratologia w fazie transformacji / 65 Od narratologii klasycznej do postklasycznej / 65 Klasyczne i postklasyczne kontrowersje w teorii narracji / 71 Narratologia kognitywistyczna - ucieleśniony umysł i narracja / 79 Narratologiczna (samo)świadomość i świadomość w narracji / 92 ROZDZIAŁ 3. Umysł narracyjny. Intersubiektywność i teoria narracji / 97 Intersubiektywność - wstępne rozpoznania / 97 Intersubiektywna komunikacja literacka / 109 Teoria mnogości kognitywnej / 115 Intersubiektywność a zagadnienia perspektywy narracyjnej / 123 Intersubiektywność w różnych odmianach narracji / 127 Narracyjne modele intersubiektywności / 139 Narracyjne markery płynności perspektywy / 152 Perspektywa narracyjna a retoryka teoretycznoliteracka / 164 ROZDZIAŁ 4. Figury intersubiektywności w prozie polskiej XX wieku / 171 Narracyjne markery projekcji / 176 Figury symulacji cudzego doświadczenia / 187 Fokalizacja zmysłowa/ 189 Narracja drugoosobowa / 202 Identyfikacja jako narracyjny model intersubiektywności/ 210 Strumień świadomości / 212 Separacja od cudzej perspektywy / 222 Eksternalizacja a intersubiektywność / 239 Reprezentacje świadomości w narracji behawiorystycznej / 244 ROZDZIAŁ 5. czytający umysł i badania literackie. Intersubiektywność a doświadczeniowy charakter odbioru literackiego / 255 Czytelnik i odbiorca w polskich studiach nad odbiorem literackim / 263 Odbiorca wewnątrztekstowy i ucieleśniony czytelnik / 265 Konkretyzacja a doświadczeniowy charakter odbioru literackiego / 272 Dynamika procesu lektury / 278 Słowo - obraz - emocja: źródła powiązań / 284 Obrazowanie mentalne a doświadczenie lekturowe / 294 Perspektywa narracyjna a czytelnicza partycypacja w narracji fikcjonalnej / 296 Zakończenie / 313 Bibliografia / 319 Summary. Poetics of intersubjectivity. Cognitive narratology and the 20th century prose / 355 Indeks osobowy / 359 Indeks rzeczowy / 373