Klimatyczne ABC

WSTĘP 8 STRUKTURA PODRĘCZNIKA 12 AUTORZY 17 PODZIĘKOWANIA 21 I. PODSTAWOWE MECHANIZMY 1. Od czego zależy temperatura powierzchni Ziemi? 22 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 1.1. Jak działa efekt cieplarniany? 23 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 1.2. Co się dzieje, gdy zaburzamy bilans energetyczny atmosfery? 26 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 1.3. Wymuszenia i sprzężenia w systemie klimatycznym Ziemi 30 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 1.4. Punkty krytyczne w systemie klimatycznym Ziemi 34 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 2. Jak węgiel krąży w przyrodzie? 382 Aleksandra Kardaś 2.1. Węgiel na Ziemi 39 Aleksandra Kardaś 2.2. Wolny cykl węglowy i termostat węglowy 42 Aleksandra Kardaś 2.3. Węgiel w oceanach 47 Aleksandra Kardaś 2.4. Węgiel w ekosystemach lądowych 51 Aleksandra Kardaś 2.5. Impuls węglowy i jego usuwanie z atmosfery 55 Aleksandra Kardaś II. PRZYCZYNY 3. Skąd się biorą antropogeniczne emisje gazów cieplarnianych? 58 Aleksandra Kardaś 3.1. Antropogeniczne emisje dwutlenku węgla 59 Aleksandra Kardaś 3.2. Antropogeniczne emisje innych gazów cieplarnianych 64 Aleksandra Kardaś 3.3. Emisje gazów cieplarnianych z różnych sektorów gospodarki 69 Aleksandra Kardaś 3.4. Emisje gazów cieplarnianych a klimat 74 Aleksandra Kardaś 4. Dlaczego emisje gazów cieplarnianych wciąż rosną? 76 Tomasz Żylicz, Jan Witajewski-Baltvilks, Zbigniew Bohdanowicz 4.1. Klimat jako dobro publiczne 77 Tomasz Żylicz, Zbigniew Bohdanowicz 4.2. Tożsamość Kaya – źródła wzrostu emisji 82 Jan Witajewski-Baltvilks 5. Fakty i mity o zmianie klimatu 87 Magdalena Budziszewska, Aleksandra Kardaś, Aleksandra Świderska 5.1. Skąd wiemy, że to wzrost koncentracji gazów cieplarnianych doprowadził do ocieplenia klimatu? 88 Aleksandra Kardaś 5.2. Skąd wiemy, że to działalność człowieka doprowadziła do wzrostu koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze? 93 Aleksandra Kardaś 5.3. Mity klimatyczne 97 Magdalena Budziszewska, Aleksandra Kardaś, Aleksandra Świderska 6. Co powstrzymuje nas przed przeciwdziałaniem zmianie klimatu? 100 Magdalena Budziszewska, Aleksandra Świderska, Adrian Wójcik 6.1. Zaprzeczanie zmianie klimatu. Jak to wyjaśnić? 101 Aleksandra Świderska 6.2. Postawy wobec zmiany klimatu w Polsce 106 Adrian Wójcik 6.3. Jakie są bariery dla zachowań prośrodowiskowych? 111 Magdalena Budziszewska, Aleksandra Świderska 7. Wpływ rozwoju gospodarczego na stan klimatu i przyrody 119 Zbigniew Bohdanowicz, Marek Giergiczny 7.1. Jak do kryzysu klimatycznego i ekologicznego podchodzi ekonomia? 120 Zbigniew Bohdanowicz 7.2. Protokół montrealski jako przykład skutecznego międzynarodowego porozumienia ekologicznego 137 Marek Giergiczny III. KONSEKWENCJE 8. Jak zmiana klimatu wpływa na przyrodę nieożywioną? 144 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 8.1. Zmiana klimatu to zmiana w statystyce zjawisk meteorologicznych 145 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 8.2. Scenariusze na przyszłość 149 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 8.3. Zmiany w pogodzie 153 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 8.4. Zmiany w oceanie i kriosferze 163 Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 9. Jak zmiana klimatu wpływa na przyrodę ożywioną? 171 Andrzej Mikulski, Barbara Pietrzak 9.1. Dostępność wody 172 Andrzej Mikulski, Barbara Pietrzak 9.2. Wpływ zmiany klimatu na osobniki, populacje, gatunki 176 Andrzej Mikulski, Barbara Pietrzak 9.3. Różnorodność biologiczna a funkcjonowanie ekosystemów 178 Andrzej Mikulski, Barbara Pietrzak 9.4. Wpływ człowieka na różnorodność biologiczną 183 Andrzej Mikulski, Barbara Pietrzak 9.5. Efekty bezpośrednie i sprzężenia zwrotne 186 Andrzej Mikulski, Barbara Pietrzak 10. Połączenia. Jak zmiany w biosferze wpływają na klimat? 189 Wiktor Kotowski, Aleksandra Kardaś 10.1. Klimatyczne sprzężenia zwrotne – czy mamy na nie wpływ? 190 Wiktor Kotowski, Aleksandra Kardaś 10.2. W jaki sposób ekosystemy magazynują węgiel? 197 Wiktor Kotowski 10.3. Klimat a ekosystemy lądowe 199 Wiktor Kotowski 10.4. Nie tylko zmiana klimatu. Granice planetarne, czyli jaka jest odporność biosfery na działania człowieka? 208 Wiktor Kotowski 11. Społeczne i psychologiczne konsekwencje zmiany klimatu 214 Magdalena Budziszewska, Zbigniew Bohdanowicz 11.1 Wpływ zmiany klimatu na nierówności i migracje na świecie 215 Zbigniew Bohdanowicz 11.2. Psychologiczne konsekwencje zmiany klimatu 220 Magdalena Budziszewska 11.3. Co ludzie czują wobec zmiany klimatu? 224 Magdalena Budziszewska 11.4. Strategie radzenia sobie ze stresem 230 Magdalena Budziszewska IV. O ROZWIĄZANIACH 12. Jak przeciwdziałać kryzysowi klimatycznemu? Scenariusze ograniczania emisji i energetyka 233 Zbigniew Bohdanowicz, Aleksandra Kardaś, Paweł Gajda, Jakub Jędrak, Szymon Malinowski, Aleksandra Świderska, Adam Rajewski 12.1. Najważniejsze wnioski z raportu IPCC o ociepleniu o 1,5°C 234 Zbigniew Bohdanowicz, Aleksandra Kardaś, Szymon Malinowski 12.2. Transformacja sektora energetycznego 240 Paweł Gajda, Adam Rajewski 12.3. Smog a zmiana klimatu 259 Jakub Jędrak 13. Działania ograniczające zmianę klimatu – przyroda, gospodarka, społeczeństwo 264 Magdalena Budziszewska, Zbigniew Bohdanowicz, Beata Łopaciuk-Gonczaryk, Wiktor Kotowski, Aleksandra Świderska 13.1. Mitygacja i adaptacja do zmiany klimatu – rozwiązania ekonomiczne 266 Magdalena Budziszewska, Zbigniew Bohdanowicz, Beata Łopaciuk-Gonczaryk 13.2. Mitygacja i adaptacja do zmiany klimatu − gospodarowanie ekosystemami 277 Wiktor Kotowski 13.3. Co mogę zrobić dla klimatu? Skuteczne naprawianie problemów systemowych z perspektywy jednostki 287 Magdalena Budziszewska, Zbigniew Bohdanowicz, Aleksandra Świderska PODSUMOWANIE ZMIANA KLIMATU: 25 PYTAŃ I ODPOWIEDZI 295 BIBLIOGRAFIA 300 ŹRÓDŁA DODATKOWYCH ILUSTRACJI 312 Z RECENZJI 314