Uniwersytet Warszawski

Publikacja jest pierwszym kompleksowym opracowaniem dziejów i architektury historycznego zespołu budynków Uniwersytetu Warszawskiego znajdujących się w obrębie Krakowskiego Przedmieścia i ulicy Oboźnej oraz sąsiadującego z nimi kościoła Sióstr Wizytek. To unikatowe założenie urbanistyczne powstało w miejscu dawnej rezydencji królewskiej dynastii Wazów (XVII wiek), rozbudowanej i przekształconej następnie w Szkołę Rycerską (2. poł. XVIII wieku), a wreszcie w kampus uniwersytecki (XIX wiek). O złożonych losach warszawskiej Alma Mater autorzy opowiadają w kilkunastu bogato ilustrowanych rozdziałach poświęconych zabytkowym gmachom, koncentrując się nie tylko na architekturze, ale także na postaciach profesorów i wychowanków Uniwersytetu – wybitnych przedstawicieli polskiej nauki i kultury. ****** The University of Warsaw. The Historical Campus and Its History The publication is the first comprehensive study of history and historical architecture of Warsaw University buildings located within Krakowskie Przedmieście and Oboźna Streets and the Visitationist Church adjacent to them. This unique urban development was created in the place of the former residence of the Vasa royal dynasty (the 17th century), expanded and transformed into the Warsaw Corps of Cadets (2nd half of the 18th century), and finally into the university campus (the 19th century).The authors talk about the complex history of the Warsaw Alma Mater in several richly illustrated chapters devoted to historic buildings, focusing not only on architecture, but also on the figures of professors and alumni of the University – eminent representatives of Polish science and culture.

11 Słowo od Rektora 15 Wprowadzenie 23 Rozdział I: ZESPÓŁ ZABYTKOWY UNIWERSYTETU WARSZAWSKIEGO 23 Przed początkiem 25 Okres świetności i próby jej przywrócenia po potopie szwedzkim 28 Wiek XVIII – w czasach baroku i oświecenia 31 Wiek XIX – w okresie walk o niepodległość 31 Czasy Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego 33 Stanisław Kostka Potocki i jego wizja kampusu uniwersyteckiego 39 Po upadku powstania listopadowego 41 Lata 60. XIX wieku 42 Przełom wieków 43 Wiek XX 46 Gmachy uniwersyteckie w kontekście architektury innych uczelni 48 Kampus historyczny dziś 53 Rozdział II: PAŁAC KAZIMIERZOWSKI 56 W epoce Wazów 61 Jan Kazimierz – król trudnych czasów 63 Maria Kazimiera, hetman Sobieski i czasy Wettynów 67 Czasy Szkoły Rycerskiej 69 Siedziba Szkoły i jej życie codzienne 72 Troska o zdrowie kadetów 72 Egzaminy i „przykłady wzięte z dziejów starożytności” 74 Szkoła Rycerska w pamięci kolejnych pokoleń 79 Zmienne funkcje pałacu: szpital, lombard, teatr i Izba Edukacyjna 80 Przeobrażenia szaty zewnętrznej pałacu 85 Dekoracja tympanonu i zegar Antoniego Gugenmusa 88 Wnętrza pałacu w czasach Królestwa Kongresowego 96 Pałac Kazimierzowski a Królewski Uniwersytet Warszawski 97 Wizyty znanych osób 99 Po zamknięciu Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego 101 Czasy Szkoły Głównej i Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego 104 Powrót pałacu do roli najważniejszego gmachu kampusu 107 Odrodzenie polskiego Uniwersytetu Warszawskiego 109 Cenne dzieła sztuki i upamiętnienie bohaterów wojennych 114 Prace rewitalizacyjne w okresie międzywojennym 117 Upamiętnienie Marszałka Józefa Piłsudskiego 122 Wnętrza pałacu w okresie międzywojennym 123 Wrześniowy kataklizm 1939 roku 125 Odbudowa i ponowne podjęcie funkcji reprezentacyjnych 133 Rozdział III: PAWILON PÓŁNOCNY, NIEGDYŚ GABINET CHEMICZNY 133 Biały dwór królowych 136 Królewska Galeria all’antica 139 Czasy Szkoły Rycerskiej, Liceum Warszawskiego i Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego 142 Siedziba kuratorów 144 Kuźnia talentów farmaceutycznych 150 Nowy kształt gmachu, czyli potęga tradycji 153 Rozdział IV: GMACH MINERALOGICZNY I GMACH CHEMII 158 Medale, modele i minerały w zbiorach uczelni 161 O sztukach pięknych 164 Czasy Szkoły Głównej 169 „Młodszy brat” budynku Mineralogicznego 177 Zagłada wojenna i rekonstrukcja pierwotnego gmachu 183 Rozdział V: GMACH POREKTORSKI 183 Rektorzy, profesorowie i inni mieszkańcy 190 Mieszkanie geniusza fortepianu: Chopinowie na Uniwersytecie 195 Siostry Fryderyka, Towarzystwo Literackie i domowy teatrzyk 196 Śpiewy historyczne, upodobania kulinarne Fryderyka i wystawa sztuk pięknych 199 Lokatorzy budynku po zamknięciu Uniwersytetu 201 Nowy kostium architektoniczny 204 Mieszkanie rektora Brudzińskiego, Seminarium Filozoficzne, Zakład Psychologii i inne 209 Zamach bombowy 211 Czasy powojenne, czyli o Chopinie raz jeszcze 217 Rozdział VI: GMACH SEMINARYJNY 217 Centrum zarządzania i archiwum uniwersyteckie 226 Okres międzywojenny i lata wojny 230 Tablice pamiątkowe 232 Czasy współczesne 237 Rozdział VII: GMACH SZTUK PIĘKNYCH 240 Projekty Piotra Aignera i Michała Kado 244 Kształcenie artystyczne w Warszawie i fenomen Sali Kolumnowej 251 Sala Kolumnowa: źródła inspiracji 254 Kolekcja odlewów gipsowych 261 Projekt utworzenia galerii malarstwa 264 Inauguracja Szkoły Głównej 266 Gabinet Zoologiczny 268 Wykłady Feliksa Pawła Jarockiego 269 Przebudowa gmachu i dalsze dzieje Gabinetu Zoologicznego 274 Październikowy pożar 1935 roku 278 Pierwsza powojenna inauguracja roku akademickiego w murach UW 282 Upamiętnienie ofiar niemieckiej okupacji (1939– 1945) 284 Królestwo Klio i przywrócenie splendoru Sali Kolumnowej 293 Rozdział VIII: BUDYNEK AUDYTORYJNY 293 Bliźniaczy budynek gmachu Sztuk Pięknych 299 Posiedzenia publiczne 301 Wykłady kursowe, prelekcje otwarte i zbiory Gabinetu Fizycznego 303 Gabinet Fizyczny i wystawa sztuk pięknych 304 Czasy Gimnazjum, Szkoły Sztuk Pięknych i Szkoły Głównej 310 O auli raz jeszcze 311 Gmach Audytoryjny pod opieką Asklepiosa 316 Najsłynniejsza fotografia warszawskich medyków 320 Siedziba Wydziału Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych 327 Rozdział IX: SZKOŁA GŁÓWNA 327 Gimnazjum Realne 330 Projekt budynku mieszkalnego 333 Architektura all’antica Antonia Corazziego 337 Dekoracje rzeźbiarskie 341 Szkoła Główna i jej rektor Józef Mianowski 345 Okres międzywojenny 349 Tablica pamiątkowa z 1919 roku 351 Gorzki posmak wyzwolenia 352 Czasy powojenne 355 Szkoła Główna siedzibą Wydziału Archeologii 361 Rozdział X: STARA BIBLIOTEKA UNIWERSYTECKA 361 Przygotowania do wzniesienia nowego budynku 366 Budowa i zewnętrzny kostium architektoniczny gmachu bibliotecznego 372 Treści ideowe dekoracji rzeźbiarskiej budynku 375 Wnętrze gmachu 380 Biblioteka Uniwersytecka po 1915 roku 382 Blisko dwuletni remont w międzywojniu 387 Najcenniejsze dzieło sztuki w murach uczelni 390 Mroki niemieckiej okupacji 392 Ratowanie zbiorów w listopadzie i grudniu 1944 roku 395 Kilka faktów z dziejów Gabinetu Rycin 399 Czesław Miłosz w wojennej Warszawie 402 Ponowne otwarcie Biblioteki i nowe przeznaczenie jej siedziby 407 Adaptacja tzw. starej Biblioteki UW po inauguracji nowej siedziby na Powiślu 413 Rozdział XI: AUDITORIUM MAXIMUM 413 Niezrealizowane projekty 417 Duch klasycyzmu 422 Inauguracja budynku, uroczyste wykłady i blokada Uniwersytetu 428 Dramat wojny i powstania warszawskiego 429 Sterty pocisków i usypiska granatów 430 Odbudowa czy postawienie nowego gmachu? 433 Mickiewicz w Auditorium Maximum 433 Uroczystości akademickie 437 Czasy współczesne i ściana noblistów 443 Rozdział XII: BRAMA UNIWERSYTECKA 443 Czasy saskie 450 Brama w ogrodzeniu 452 Nowa brama Uniwersytetu 455 Symbole uczoności: Atena i Urania 459 Opinie warszawiaków 460 Zawieszenie godła uniwersyteckiego 462 Okres międzywojenny 466 Czas wojny 469 Okres powojenny 476 Inne bramy Uniwersytetu 483 Rozdział XIII: PAŁAC TYSZKIEWICZÓW-POTOCKICH 483 Fundator pałacu 489 Architekt i jego dzieło 493 Wnętrze pałacu i jego dekoracja 501 Pałac w czasach Anny z Tyszkiewiczów Potockiej- Wąsowiczowej 506 Stanisław Dunin-Wąsowicz i cesarz Napoleon I 508 Pałac w czasach Augusta Potockiego 514 Życie towarzyskie w pałacu 515 Pałac Potockich w drugiej połowie XIX wieku 516 Świat finansów, kultury i nauki 523 Pożoga wojenna, odbudowa pałacu i wystawy w salach reprezentacyjnych 535 Rozdział XIV: PAŁAC URUSKICH-CZETWERTYŃSKICH 535 Siedziba rodu Poniatowskich 540 Nowa rezydencja 547 Zagadki w „żywych obrazach” 549 Nowi właściciele i okres międzywojenny 551 Wojna i czasy uniwersyteckie 554 Pamięć zamknięta w brązie i kamieniu 563 Rozdział XV: DOM STUDENTA (KRAKOWSKIE PRZEDMIEŚCIE 24), CZYLI DAWNA SIEDZIBA SZPITALA ŚW. ROCHA 563 Opiekun chorych na dżumę patronem warszawskiego szpitala 568 Akademicy w murach szpitala 570 Remonty szpitala w XIX stuleciu 573 Opis budynku Filipa Czajewicza z 1872 roku 577 Przełom wieków – czas przeobrażeń 581 Szpital w okresie międzywojnia i wojny 585 Dzieje powojenne 591 Rozdział XVI: INNE BUDYNKI W OBRĘBIE ZABYTKOWEGO TERENU UNIWERSYTETU 591 Pierzeja północna 603 Pierzeja południowa 613 Rozdział XVII: KOŚCIÓŁ WIZYTEK – DAWNA ŚWIĄTYNIA UNIWERSYTECKA 613 Pierwotna świątynia 617 Budowa dzisiejszego kościoła 619 Prace konserwatorskie w XIX wieku 621 Ślady obecności uniwersyteckiej 626 Uczelniane uroczystości w kościele w XIX wieku 628 Akademickie nabożeństwa w okresie międzywojennym 632 Związki kościoła Wizytek z Uniwersytetem po II wojnie światowej 635 Pożegnanie trzech znanych postaci 643 Zakończenie 649 Album ilustracji 667 Aneks. Kronika Pałacu Kaźmierowskiego Feliksa Pawła Jarockiego 677 Wykaz skrótów 679 Bibliografia 703 Summary 709 Spis ilustracji 732 Indeks osób 747 O autorach