Autorka przedstawia jeden z najczęściej wznawianych przewodników po Rzymie drugiej połowy XVI wieku: od momentu opracowania jego koncepcji, przez proces wydawniczy piętnastu edycji z 1575 roku, po sposoby użytkowania poszczególnych egzemplarzy przez czytelników w różnych miejscach, czasach i okolicznościach. Odsłania mechanizmy rozpowszechniania taniej literatury użytkowej. Prezentuje wyniki badań proweniencyjnych opartych na szczegółowej analizie śladów lektury oraz znaków własnościowych zachowanych w wybranych egzemplarzach przewodnika. Zajmuje się jednym dziełem, ale osadza je w szerszym kontekście, co stanowi punkt wyjścia dla pogłębionej refleksji nad wytwarzaniem, obiegiem i odbiorem książki użytkowej w nowożytnej Europie.
******
Topographies of Marvels: A Bestseller Rome Travel Guide from 1575 in the Hands of Authors, Publishers and Readers
The author presents one of the most frequently reissued Rome travel guides of the second half of the 16th century: from the development of its concept, through the publishing process of the fifteen editions from 1575, to the ways in which individual copies were used by readers in different places, times and circumstances. She reveals mechanisms for disseminating cheap applied literature and presents the results of provenance research based on a detailed analysis of reading traces and ownership marks preserved in selected copies of the guide. She explores a single work, but places it in a broader context, which is a starting point for in-depth reflection on the production, circulation and reception of utility books in modern Europe.
Wykaz skrótów 9
Nota edytorska 11
Podziękowania 13
Wstęp 17
Rok Jubileuszowy 1575 20
Przedsięwzięcie pielgrzymki 23
Relacje z podróży do Rzymu w 2. poł. XVI w. 25
Opisy miasta i uroczystości jubileuszowych 26
Pielgrzym w Wiecznym Mieście 29
Drukowane przewodniki po Rzymie w 1575 r. 38
Obieg komunikacyjny. Etap I – powstanie tekstu
przewodnika 40
Obieg komunikacyjny. Etap II – przewodnik na prasach
drukarskich 42
Słownik wybranych pojęć 43
Obieg komunikacyjny. Etap III – przewodnik w rękach
czytelnika 45
Rozdział 1. Treść i funkcje tekstów odautorskich "Le cose meravigliose" z 1575 r. 51
1.1. "Le cose meravigliose dell’alma città di Roma"
[Cudowności sławnego miasta Rzymu] 52
1.1.1. Nieprzypadkowa kolejność opisów kościołów w
przewodniku. Powiązanie tekstu "Le cose
meravigliose" z topografią miasta 60
1.2. "Le stazioni che sono nelle chiese di Roma si
per la Quadragesima, come per tutto l’anno. Con le
solite indulgenze" [Stacje, które znajdują się w
rzymskich kościołach, zarówno na czas Wielkiego
Postu, jak i na cały rok, z przypisanymi odpustami]
66
1.3. "Trattato ovvero modo d’acquistar le indulgenze
alle stazioni" [Traktat o pozyskiwaniu odpustów w
kościołach stacyjnych] 69
1.4. "La guida romana" [Przewodnik rzymski] 75
1.5. "Li nomi dei sommi pontefi ci, imperatori, e
altri principi cristiani" [Imiona papieży, cesarzy i
innych książąt katolickich] 84
1.6. "L’Antichità di Roma" [Starożytności Rzymu] 89
1.6.1. Problemy z atrybucją "L’Antichità di Roma,
Descrizione delle chiese" i "Le cose meravigliose"
97
1.7. "De i fuochi de gli antichi" [O ogniskach
starożytnych] 99
1.8. "Lettera pastorale di … Cardinale Borromeo,
arcivescovo di Milano, scritta al suo Popolo, nella
quale diff usamente si dichiara che cosa sia l’Anno
Santo del Giubileo…" [List pasterski kardynała
Boromeusza, arcybiskupa Mediolanu, napisany do
swojego ludu, w którym szczegółowo określa się, czym
jest Rok Święty Jubileuszowy…] 101
1.9. "Poste d’Italia" [Poczty włoskie] 108
Podsumowanie 112
Rozdział 2. Działania wydawców i ich ostateczny efekt w postaci jubileuszowych edycji "Le cose meravigliose" 115
2.1. Proces wydawniczy. Kształtowanie się ostatecznej
formy przewodników jubileuszowych z lat 1554–1575.
Elementy intencjonalnie dodawane, usuwane, powielane
116
2.1.1. Przyczyny przypisania tekstów z 1554 r.
Palladiowi oraz dalszych zmian w obrębie
pierwszych i ostatnich kart "Descrizione delle
chiese" 116
2.1.2. Przemiany w zawartości – stopniowe
obrastanie 122
2.1.3. Zmiana tytułu 124
2.1.4. Usunięty wstęp o fundacji Rzymu 127
2.1.5. Drobne uzupełnienia 129
2.1.6. Drobne usunięcia 135
2.1.7. Intencjonalny brak zmian 136
2.2. Efekt końcowy – zawartość "Le cose meravigliose"
w 1575 r. 139
2.3. Różnice między wydaniami 145
2.3.1. Edycje rzymskie 146
2.3.1.1. Ogólna charakterystyka znanych wydań
146
2.3.1.2. Charakterystyka poszczególnych
rzymskich wydań "Le cose meravigliose" 148
2.3.2. Przewodniki wydane w Wenecji 170
2.4. Wyposażenie grafi czne przewodników 178
2.4.1. Ilustracje na stronach tytułowych 178
2.4.2. Ilustracje w tekście 179
2.5. Błędy drukarskie 185
Podsumowanie 187
Rozdział 3. Właściciele i modele lektury szesnastowiecznych egzemplarzy "Le cose meravigliose" 193
3.1. Właściciele i ślady lektury w przewodnikach "Le
cose meravigliose" z 1575 r. przechowywanych w
instytucjach włoskich 196
3.1.1. Właściciele egzemplarzy zachowanych we
Włoszech 196
3.1.2. Typologia śladów lektury w egzemplarzach
włoskich 199
3.2. Właściciele i ślady lektury w szesnastowiecznych
przewodnikach Le cose meravigliose przechowywanych w
instytucjach polskich 206
3.2.1. Właściciele egzemplarzy "Le cose
meravigliose" zachowanych w Polsce 207
3.2.2. Typologia śladów lektury w egzemplarzach
polskich 215
3.3. Oprawy szesnastowiecznych przewodników po Rzymie
220
3.3.1. "Le cose meravigliose" jako dzieło
współoprawne 222
Podsumowanie 227
Zakończenie 231
Wnioski 231
Przetrwanie 234
Postulaty dalszych badań 237
Opisy proweniencyjne 239
Nota edytorska do opisów proweniencyjnych 239
Egzemplarze włoskie 240
Egzemplarze polskie 250
Bibliografia 261
Spis ilustracji 285
Spis tabel 289
Indeks osób 291
Summary 303
