Kultury religijne, kultury pogranicza

Tom dedykowany Profesor Magdalenie Zowczak – wieloletniej pracowniczce Uniwersytetu Warszawskiego, wybitnej badaczce kultur religijnych, pogranicza, mniejszości wyznaniowych i narodowych, tożsamości i sztuki, autorce przełomowych prac takich jak "Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej" oraz "Religijność na pograniczach. Eseje apokryficzne", zaangażowanej mentorce, które wspiera kolejne pokolenia antropolożek i antropologów. Na antologię składają się teksty autorek i autorów, którzy spotkali Profesor Magdalenę Zowczak na różnych etapach swojej drogi etnograficznej i na rozmaite sposoby eksplorują bliskie Jej tematy: granice i pogranicza w perspektywie oddolnej, kultury religijne grup mniejszościowych, relacje między nauką a wiarą. W tomie zawarte są teksty pisane z perspektywy różnych dyscyplin – antropologii, historii sztuki, religioznawstwa – rzucające świeże spojrzenie na tematy kluczowe dla studiów nad wpływem religii na tożsamość kulturową. ****** Religious Cultures, Borderland Cultures: Ethnographic Collages Presented to Professor Magdalena Zowczak This volume is dedicated to Professor Magdalena Zowczak – long-time employee of the University of Warsaw, outstanding researcher of religious cultures, borderlands, religious and national minorities, identity and art, author of groundbreaking works such as 'Biblia ludowa. Interpretacje wątków biblijnych w kulturze ludowej' ('The Folk Bible: Interpretations of Biblical Themes in Folk Culture') and 'Religijność na pogranicach. Eseje apokryficzne' ('Religiousness on the Borderlands: Apocryphal Essays'), and a committed mentor who has supported successive generations of anthropologists. The anthology consists of texts by authors who met Professor Magdalena Zowczak at various stages of their ethnographic journey and in various ways explore topics close to her heart: borders and borderlands from a grassroots perspective, the religious cultures of minority groups, the relationship between science and faith. The volume includes texts written from the perspective of various disciplines – anthropology, art history, religious studies – offering a fresh look at topics key to the study of the influence of religion on cultural identity.

Kamila Baraniecka-Olszewska, Julia Buyskykh, Agnieszka Kościańska, Magdalena Lubańska, Wstęp. Profesor Magdalena Zowczak – badaczka religii, etnografka pogranicza, mentorka 9 Doświadczenie granic, życie na pograniczach Anna Engelking, Postkolonializm Józefa Obrębskiego 15 Wojciech Lipiński, Biblia, samowar i kobieta pogranicza 33 Julia Buyskykh, Pilgrim, Refugee, Wife, Scholar: Nervous Imaginations at Unsettling Borders 49 Lech Mróz, Szlachta i mużyki 61 Надія Пастух, „Там вічна мерзлота”: концепт чужини в оповідній традиції про депортації українців у Сибір у 40–50 рр. ХХ ст. 83 Tadeusz Baraniuk, Imię i świat symboli 102 Religia – nieoczywiste genealogie Florentina Badalanova Geller, The Solomonic Saga in Slavonic Parabiblical Traditions: Brief Notes on a Longitudinal Discourse 115 Mikołaj Olszewski, Jana Boemusa Omnium gentium mores, leges et ritus – początki etnologii 170 Magdalena Lubańska, Od uzdrawiających skarpetek babci Wery do welonu Matki Bożej. Fenomen tekstylnych relikwii w obszarze kulturowym Slavia Orthodoxa Byzantina 182 Piotr Cichocki, Małgorzata Owczarska, Biblie postkolonialne. Dwugłos 206 Agnieszka Halemba, „Protestanckie skrzywienie” i ołtarz stworzenia w Dorfie 225 Religijność w wymiarze lokalnym Zuzanna Grębecka, „Podróż po morzu historii i potop pozytywnych wrażeń” – fenomen Arki Noego z Pławnej. Od religijności typu ludowego do paraetnografii 243 Łukasz Smyrski, Mazowieckie przypadki św. Anny 256 Mira Markova, Local Cultures and Religions in Transition: The Example of the Anastenaria Rite 271 Ks. Marek Starowieyski, Echa orientalne w folklorze żywieckim 282 Алена Ляшкевіч, Святы камень з “божымі слядкамі” каля вёскі Крамянец (Лагойскі раён, Беларусь): лакальная святыня і агульнанацыянальная каштоўнасць 291 Леся Горошко-Погорецька, «Листи до М»: уявлення українців про святого Миколая в контексті російсько-української війни 309 Krzysztof Braun, Regionalny wymiar kurpiowskiej pobożności 323 Kamila Baraniecka-Olszewska, Kształtowanie ram doświadczenia religijnego: pielgrzymka do sanktuarium w Kalwarii Pacławskiej 336 Religijne uwarunkowania współczesnych problemów społecznych Agnieszka Kościańska, Agata Ignaciuk, Dwurodzicielstwo, czyli prawa kobiet i poród po katolicku 349 Danuta Penkala-Gawęcka, Poszukując uzdrowienia. O konwersjach religijnych w Kirgistanie 360 Joanna Mroczkowska, Śmierć nieświeckiego zwierzęcia. Dyskursy o uboju rytualnym w Polsce 379 Małgorzata Rajtar, We Do Not “Indulge in Blood”: Religion, Materiality, and Biomedicine in Germany 394 Sztuka w poznaniu antropologicznym Aleksandra Sulikowska-Bełczowska, Gromowładny. Prorok Eliasz jako bohater biblii ludowej i ikon na kulturowych pograniczach Wschodu i Zachodu 415 Katarzyna Waszczyńska, Pogranicze życia i sztuki – Mikołaj Tarasiuk i jego drewniany naród/lud 429 Ewa Klekot, Artystki ludowej portret własny 445 Jacek Wajszczak, „Papier, kamień, nożyce”, czyli performatywność rysunku w badaniach terenowych 454 Sławomir Sikora, Materializacje pamięci: media i strach w filmach Michaela Hanekego 464 Tomasz Rakowski, Dwudziestoczterogodzinny esej performatywny pisany pod wpływem pewnego spotkania, dużej ilości herbaty z lukrecji, porostu islandzkiego i trawy cytrynowej 472 O Magdzie i do Magdy Małgorzata Karpińska, My, żwawe kombatantki? 483 Katarzyna Kaniowska, Magdy tożsamość zawodowa 485 Agnieszka Caban, Kilka słów o Matce Boskiej Cygańskiej z pierwowzoru „Maternite” Roberta Feruzziego 488 Оксана Кузьменко, „Nasza tożsamość jest dziś efektem refleksji, która ani na chwilę nie ustaje w drodze” (М. Зовчак): крок назустріч і до себе, або одна історія міжнародної співпраці 490 Krystyna Dudzińska, Laboratorium etnograficzne z Profesor Magdaleną Zowczak 513 Zuzanna Bogumił, Czas się do czegoś przyznać… 517 Hania Wacławek, Helena Pyżanowska, Maja Bednarek, Maja Lach, Maria Pietrak, Natalia Ciepałowicz, Tonia Petryka, Zosia Jankowska, Droga Pani Profesor 519 Krzysztof Cibor, Rite de passage. Laboratorium „Biblia ludowa” Magdaleny Zowczak we wspomnieniach jego uczestniczek i uczestników 521 Aneksy Bibliografia Profesor Magdaleny Zowczak za lata 1982–2024 (oprac. Joanna Koźmińska) 529 Wykaz prac doktorskich i magisterskich przygotowanych pod kierunkiem Profesor Magdaleny Zowczak (oprac. Joanna Koźmińska) 536 Laboratoria etnograficzne prowadzone przez Profesor Magdalenę Zowczak (oprac. Michał Głuszek, Agnieszka Kościańska) 540