Mroczna Selene

Wprowadzenie 11 Wykaz skrótów 24 Część pierwsza (A) Sprowadzanie księżyca z niebios w źródłach antycznych I. Ikonografia 29 1. Lekythos z British Museum (koniec V wieku p.n.e.) 29 2. Przerysy malowidła z wazy Hamiltona 31 II. Najstarsze greckie świadectwa pisane z czasów klasycznych i wczesnohellenistycznych (V–III wiek p.n.e.) 34 1. Sofron z Syrakuz, Kobiety mówiące, że odpędzają boginię 34 2. Arystofanes, Chmury 37 3. Pseudo-Hippokrates, O świętej chorobie 40 4. Platon, Gorgiasz 42 5. Asklepiades z Tragilos, Tematy tragedii 46 6. Sosifanes z Syrakuz, Meleager 48 7. Menander, Tessalka 49 8. Teokryt, Czarodziejki 51 9. Apollonios z Rodos, Argonautika 53 Aneks. Pindar (Nem. IV 58) i terakotowe wotywne koła iynks 59 III. Grecka gramatyka czasów początków Cesarstwa (I wiek p.n.e./I wiek n.e. – II wiek n.e.) 63 1. Theon, 2. Lukillos Tarraios (z Tarrha), 3. Sofokleios 63 IV. Poezja łacińska „wieku złotego” czasów Augusta 70 1. Wergiliusz 70 A. Bukoliki 71 B. Georgiki 73 C. Eneida 75 Aneks 1. Pseudo-Wergiliusz, Komar 77 Aneks 2. Hosidius Geta, Medea: cento Vergilianus 78 2. Horacy 79 A. Epody 79 B. Satyry 83 Aneks. Kanidia-Gratidia i Albucjusz 84 3. Tibullus, Elegie 89 4. Propercjusz, Elegie 92 5. Owidiusz 97 A. Pieśni miłosne 97 B. Listy mitycznych kochanków 99 C. Sztuka kochania 100 D.Lekarstwa na miłość 101 E. O kosmetyce twarzy kobiecej 103 F. Metamorfozy 104 V. Historycy epoki wczesnego Cesarstwa 109 1. Liwiusz 109 2. Tacyt, Roczniki 113 VI. Poezja łacińska „wieku srebrnego” (druga połowa I – początek II wieku) 118 1. Seneka 118 A. Medea 119 B. Fedra 124 C. Pseudo-Seneka, Herkules na Ojcie 126 2. Lukan, Wojna domowa 127 3. Marcjalis 129 4. Waleriusz Flakkus, Argonautica 131 5. Stacjusz, Tebaida 137 6. Siliusz Italikus, Punica 142 7. Juwenalis, Satyry 144 VII. Literatura badawcza I wieku 146 1. Seneka, O zjawiskach natury 146 2. Pliniusz Starszy, Historia naturalna 148 VIII. Literatura religijno-filozoficzna, moralistyka i biografistyka przełomu I i II wieku: Plutarch z Cheronei 153 A. Dlaczego Pytia nie wygłasza już wyroczni wierszem? 153 B. O zamilknięciu wyroczni 155 C. Zalecenia małżeńskie 157 D. Żywot Emiliusza Paulusa 160 E. O obliczu widniejącym na tarczy księżyca 164 IX. Łacińska powieść komiczno-realistyczna I i II wieku 168 1. Petroniusz, Satyrikon 168 2. Apulejusz z Madaury, Metamorfozy 171 X. Grecka literatura sofistyczna II wieku 174 1. Zenobios, Epitome 174 2. Lukian z Samosat 176 A. Rozmowy bogów 177 B. O ofiarach 178 C. Ikaromenippos 178 D. Łgarz albo niedowiarek 179 E. Aleksander albo rzekomy prorok 181 XI. Poezja późnoantyczna (koniec III–V wiek) 183 1. Nemesianus, Sielanki 183 2. Klaudian 186 A. Przeciw Rufinowi 187 B. O wojnie gockiej (O wojnie pollentyńskiej) 188 3. Nonnos, Dionysiaka 190 4. Metrodoros (Anth. Gr. XIV 140) 192 XII. Fachowe teksty magiczne 195 1. Greckie Papirusy Magiczne (Papyri Graecae Magicae) 196 A. PGM XIII 870–875 („słońce się zatrzyma, a księżyc przerażony będzie”) 197 B. PGM XXXIV 1–10 („jeśli rozkażę księżycowi, zstąpi w dół”) 199 C. PGM IV 2296–2300 („będziesz się podziwiać, aż czarne światło zrzucisz z oczu”) 201 D. PGM VII 865–879 (pianka księżycowa) 208 2. Kyranides 211 XIII. Literatura chrześcijańska (II–VI wiek) 219 1. Pseudo-Hipolit, Odparcie wszelkich herezji 220 2. Maksymus z Turynu 227 A. Kazanie 30 228 B. Kazanie 31 230 3. Cezary z Arles 231 A. Kazanie 13 232 B. Kazanie 52 232 XIV. Kres antycznej refleksji nad ściąganiem księżyca z niebios (VI wiek): Olympiodoros z Aleksandrii, Komentarz do Gorgiasza Platona 234 Część druga (B) Pięć studiów o sprowadzaniu księżyca z niebios I. Endymion czy Pan? W poszukiwaniu mitu ajtiologicznego 243 1. Endymion. Uśpiony kochanek ze świętej góry Latmos 244 A. „Ten, który jest w środku”: topografia życia i śmierci Endymiona 244 B. Romans Selene z Endymionem w kontekście sprowadzania księżyca 249 C. Uśpiony kochanek Selene – dalsze konteksty i asocjacje 259 D. Ikonografia Endymiona 264 Wnioski 266 2. Pan. Podstępny uwodziciel skryty w mrocznym lesie 267 A. Selene i podstępny uwodziciel 268 B. Pan w owczej skórze 271 C. Pan-uwodziciel w antycznych komentarzach do Wergiliusza 275 D. Pan czy Endymion: ajtiologia sprowadzania księżyca 279 Wnioski 280 II. Cztery alchemiczne kolory księżyca 283 1. Kolory przemian księżyca 284 A. Biel 284 B. Czerń 288 C. Żółty 291 D. Czerwień 295 Aneks 1. Kolorowe magiczne sznurki 298 Aneks 2. Leukofryene i Melinoe – dwa barwne oblicza księżycowej bogini 302 2. Biały, czarny, czerwony, żółty: „elementarne” kolory antyku i harmonia tetraktysu 306 A. Antyczna teoria barw 307 B. „Tetraktys: harmonia, w której śpiewają Syreny” 314 3. Alchemiczny proces nigredo – albedo – citrinitas – rubedo i jungowska koncepcja Quaternität 317 A. Nigredo – albedo – citrinitas – rubedo 317 B. Quaternität 323 III. Zwierciadło magów, wróżbitów i filozofów 329 1. Lustro w świecie antycznym 330 2. Lustro w rycie ściągania księżyca z niebios (magowie, chrześcijanie i… Arystofanes) 335 3. Lustro i księżyc w magicznych sztuczkach 340 A. „Sztuczka Pitagorasa” 340 B. Anaksilaos z Larissy 345 4. Katoptromancja (κατοπτρομαντεία / divinatio specularis) i hydromancja 346 5. Metafizyka lustra w antycznych nurtach filozoficzno-religijnych 352 IV. Pianka księżycowa (spuma lunaris), jej pozyskiwanie i wykorzystanie w antycznej oraz późniejszej magii 362 1. Pozyskiwanie i użycie pianki księżycowej podczas magicznych rytuałów 362 2. Księżycowa pianka z góry Apesantos w Argolidzie 366 3. Księżycowa pianka w papirusach magicznych 368 4. Motyw zbierania światła księżyca w szaty przez dziewice 369 Aneks. Pianka księżycowa w magii XIX i XX wieku 370 V. Spiżowy demon. Bicie w brąz jako czynność odpędzająca wszelkie zaciemnienie księżyca 375 1. Relacje autorów antycznych 379 A. Historycy (Liwiusz i Tacyt) 380 B. Biografowie i autorzy traktatów religijno- filozoficznych (Plutarch) 382 C. Literatura fachowa (Seneka i Pliniusz Starszy). 387 D. Poeci (Teokryt, Tibullus, Owidiusz, Seneka, Stacjusz, Juwenalis, Klaudian) 389 E. Kazania chrześcijańskich biskupów (Maksymus z Turynu i Cezary z Arles) 395 F. Greckie Papirusy Magiczne (PGM IV 2296–2300) 397 Aneks 1. Biblia i chrześcijanie 399 Aneks 2. Zachowane instrumenty 401 2. Szerszy kontekst kulturowy i wnioski ogólne 402 Zakończenie 409 Bibliografia 428 Indeks postaci antycznych, średniowiecznych i nowożytnych 472 Indeks badaczy nowożytnych i współczesnych 482 Indeks nazw geograficznych 495