Magia w potocznej narracji

Przedmiotem publikacji są przejawy i relikty magii w tekstach folkloru narracyjnego, zebrane na terenie Śląska Cieszyńskiego. Autor koncentruje uwagę na poznawczym wymiarze potocznego tekstu, poruszając kwestię uzależnienia obrazu świata jednostki od siły kolektywnych wyobrażeń, docierających do niej w postaci opowieści, których odniesienie do rzeczywistości trudno sprawdzić. Magię przedstawiono w publikacji jako mechanizm konstruowania ludzkiego bezpośredniego i zapośredniczonego doświadczenia – jako mechanizm porządkowania świata – który zapewnia człowiekowi poczucie trwałości, bezpieczeństwa oraz kontroli nad teraźniejszością i przyszłością. Podstawową propozycją zawartą w pracy jest interpretacja magii w aspekcie jej kognitywnych uwarunkowań. Analizy, skoncentrowane na różnych formach magii w śląskocieszyńskich narracjach, mogą stanowić inspirację do czytania tekstów pochodzących również z innych terenów, między innymi na użytek interpretacji niektórych sensacyjnych legend miejskich.

Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział pierwszy Folklor narracyjny jako tekst potoczny i jego kognitywny wymiar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Folklor jako „nie-tekst” . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Status świata przedstawionego folkloru jako wyznacznik gatunkowy 33 Folklor i krytyka poznania . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Folklor jako postać języka naturalnego . . . . . . . . . . . 43 Rozdział drugi Między porządkiem świata a systemem języka . . . . . . . . 47 Rozdział trzeci Relatywizm obrazu świata jako problem semiotyczny i fenomenologiczny. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 Rozdział czwarty Kategoryzacja jako porządkowanie świata . . . . . . . . . . 79 Rozdział piąty Kategoryzacja jako semioza . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Rozdział szósty Metafora, metonimia i symbol . . . . . . . . . . . . . . . 103 Rozdział siódmy Mit jako znak i jako tekst. . . . . . . . . . . . . . . . . 117 Budowanie kosmosu przez nadznaczenie . . . . . . . . . . . 119 Budowanie kosmosu przez sąd i logika sytuacyjna . . . . . . . 124 Budowanie kosmosu przez narrację . . . . . . . . . . . . . 128 Rozdział ósmy Kategoryzacja, pamięć i folklor narracyjny . . . . . . . . . . 135 Rozdział dziewiąty Relacyjny i wielopłaszczyznowy charakter obrazu świata. . . . 155 Gdzie jest sacrum, a gdzie profanum? . . . . . . . . . . . . 158 Co jest dobre, a co złe? . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 Gdzie jest centrum świata, a gdzie są jego peryferie? . . . . . . 165 Rozdział dziesiąty Kategoryzacja w magicznym obrazie świata . . . . . . . . . 175 Mit wiecznego powrotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 Harmonia świata, przewidywalność i fatum . . . . . . . . . . 196 Sprawcza moc języka . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Elementy i relikty magii w kulturze ludowej Śląska Cieszyńskiego . 211 Rozdział jedenasty Analiza tekstów przykładowych. . . . . . . . . . . . . . . 223 Pochodzenie tekstów przykładowych i zasady ich interpretacji . . 223 Teksty przykładowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 Słowniczek trudno zrozumiałych wyrazów gwarowych . . . . . 301 Indeks osobowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 305 Summary. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 313