Pomiędzy wiarą i zwątpieniem

Dlaczego jeden wierzy, inny zaś wątpi w istnienie Boga, a jeszcze inny jest obojętny wobec kwestii religijnych? Co czyni osobę religijną? Czy jest ona ze swej natury „istotą religijną”, czy też staje się nią w procesach rozwoju, wychowania i/lub socjalizacji? Czy mamy do czynienia tylko z jednym źródłem religijności jednostki, czy też możemy mówić o wielopostaciowych korzeniach religii i religijności? Jaka jest rola religii i religijności w psychicznym funkcjonowaniu jednostki? Jak przebiega rozwój religijności jednostki i czym jest on uwarunkowany? Czy człowiek dorosły, tracąc ufne spojrzenie dziecka i bezkompromisową postawę młodzieńca, wraz z dojrzałością zyskuje równowagę i uspokojenie światopoglądowe? A nade wszystko czy ma niepowtarzalną szansę pogłębienia życia religijnego, czy też następuje polaryzacja religijności? Czym współcześnie jest religia oraz jakie jest jej miejsce w świecie sekularyzacji? Dlaczego ludzie wierzą? Jakie motywy skłaniają ich już nie do wiary w ogóle, lecz do wiary w Boga? Jak układać się z własnym losem i z jego nieuchronnością, a może ironią, gdy na usta cisną się pytania: Jeżeli Bóg istnieje, to dlaczego pozwala na nasze cierpienie? Dlaczego zabierasz nasze miłości, Boże? Na te i wiele innych, wcale nieprostych pytań próbuję odpowiadać w tym wprowadzeniu do psychologii religii, otwierając przed Czytelnikiem rozległą przestrzeń „pomiędzy wiarą a zwątpieniem”, która jest w nas obecna. W tym miejscu nieodparcie nasuwają się słowa poetki Anny Kamieńskiej (1920–1986): „na dnie mojej i twojej wiary leży ciężka łza zwątpienia”, zawieszeni jesteśmy zatem między integracją a rozpaczą, między wiarą a zwątpieniem… W istocie niniejsza publikacja stanowi monograficzne ujęcie psychologii religii, prezentujące podstawowe nurty i kierunki, jak również osiągnięcia psychologii religii zeszłego stulecia wraz z omówieniem rozwoju religijności człowieka, związku między osobowością a religijnością oraz próbą ukazania metodologicznych podejść do tych niezmiernie osobistych i złożonych kwestii. Książkę adresuję do osób zarówno głęboko wierzących, jak i do wątpiących, obojętnych i niezdecydowanych w kwestiach swojego poglądu na świat, a swoją intencję wyrażę słowami znamienitego poety ks. Jana Twardowskiego (1915–2006): „Nie przyszedłem pana nawracać”. dr hab. Adam A. Zych, profesor Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu

Słowo od autora Rozdział 1. Wprowadzenie do psychologii religii 1.1. Miejsce psychologii religii wśród dyscyplin religioznawczych i psychologicznych 1.2. Przedmiot i zadania współczesnej psychologii religii 1.2.1. Religia jako zjawisko społeczne 1.2.2. Struktura religii i wewnętrzna budowa religijności człowieka 1.2.3. Religijność człowieka jako zjawisko psychologiczne 1.2.4. Psychospołeczne źródła religii i religijności człowieka 1.2.5. Główne funkcje psychospołeczne religii i religijności 1.2.6. Najważniejsze zadania współczesnej psychologii religii 1.3. Podstawowe problemy badawcze i główne kategorie pojęciowe psychologii religii 1.4. Wielowarstwowość religii/religijności i doświadczenia religijnego Rozdział 2. Z dziejów psychologii religii 2.1. Rozwój psychologii religii na świecie 2.2. Rozwój polskiej psychologii religii 2.3. Kierunki współczesnej psychologii religii 2.3.1. Stanowisko naturalistyczne 2.3.1.1. Instynktywizm a religijność człowieka 2.3.1.2. Doświadczenia religijne Williama Jamesa punktem wyjścia psychologii religii 2.3.1.3. Behawiorystyczne ujęcie religijności człowieka 2.3.1.4. Religia i religijność w ujęciu psychoanalizy Zygmunta Freuda 2.3.1.5. Psychologia analityczna Carla Gustava Junga a religia i religijność człowieka 2.3.1.6. Neopsychoanaliza, psychologia humanistyczna i orientacja egzystencjalna a religia i religijność – poglądy Gordona W. Allporta, Ericha Fromma i Viktora E. Frankla 2.3.2. Stanowisko socjologizujące 2.3.2.2. Funkcjonalizm Bronisława K. Malinowskiego 2.3.3. Stanowisko fenomenologiczne 2.3.3.1. Religia i religijność człowieka w ujęciu Mircei Eliadego Rozdział 3. Religijność człowieka w ujęciu rozwojowym 3.1. Dzieciństwo 3.1.1. Ogólna charakterystyka religijności dziecka 3.1.2. Dziecięce koncepcje Boga 3.1.3. Myślenie magiczne dziecka a jego religijność 3.2. Młodość 3.2.1. Młodzieńczy idealizm i problematyka filozoficzna 3.2.2. Faza kryzysu i przełomu 3.2.3. Czy uspokojenie i stabilizacja? 3.2.4. Destruktywne kulty, fałszywi prorocy 3.3. Wiek dojrzały 3.3.1. Ogólna charakterystyka religijności człowieka dorosłego 3.4. Starość 3.4.1. Wiara u schyłku życia ludzkiego – poglądy Erika H. Eriksona, Jamesa W. Fowlera i Kazimierza Dąbrowskiego 3.4.2. Renesans religijności ludzi w podeszłym wieku czy sztywność osobowości? 3.5. Śmierć w cyklu życiowym człowieka Rozdział 4. Osobowość a religijność człowieka 4.1. Procesy poznawcze oraz emocje i uczucia 4.2. Emocje i uczucia 4.3. Motywacja, potrzeby psychiczne i postawy 4.4. Mechanizmy obronne 4.5. Religijność zewnętrzna i wewnętrzna Rozdział 5. Metodologiczne problemy współczesnej psychologii religii 5.1. Obserwacja zachowania 5.2. Rozmowa i wywiad psychologiczny 5.3. Analiza dokumentów 5.4. Skale postaw 5.5. Testy psychologiczne i metody projekcyjne 5.6. Narracyjne i biograficzne podejścia do zjawiska religijności człowieka 5.7. Możliwości zastosowania eksperymentu w psychologii religii Zamiast zakończenia Bibliografia