Niże śródziemnomorskie jako czynnik klimatu Polski

Publikacja zawiera wyniki badań klimatologicznych, mających na celu ocenę roli działalności niżów, wędrujących znad Morza Śródziemnego na północ wzdłuż tzw. szlaku Vb i przynoszących często gwałtowne opady, wezbrania rzek i powodzie w Europie Środkowo-Wschodniej, w tym w Polsce. Przedstawiono w niej ponad 50-letnią historię występowania niżów śródziemnomorskich. Wyróżniono najczęściej obserwowane szlaki ich wędrówki oraz określono wielkość opadów pochodzenia śródziemnomorskiego w Polsce. Zidentyfikowano także formy cyrkulacji atmosferycznej, sprzyjające aktywności niżów śródziemnomorskich. Książka jest pierwszym w literaturze polskiej monograficznym opracowaniem niżów śródziemnomorskich. Może być wykorzystana przez klimatologów i hydrologów, w tym także przez synoptyków w prognozowaniu ekstremalnych warunków hydrometeorologicznych w Polsce.

Wstęp 7 Podziękowania 8 Rozdział 1. Niże śródziemnomorskie 9 Rozdział 2. Cele opracowania, problemy i hipotezy badawcze 13 Rozdział 3. Dane i metody 17 Baza danych niżów śródziemnomorskich MEC 17 Parametry charakteryzujące dynamikę niżów 18 Klasyfikacja trajektorii 18 Kryteria klasyfikacji 20 Średnie trajektorie MEC 23 Zmiany sezonowe liczby MEC 23 Baza opadów w Polsce 24 Odcinek opadotwórczy trajektorii 24 Geneza śródziemnomorska opadu w Polsce 26 Charakterystyki opadów 26 Baza danych wilgotnościowych, termicznych oraz cyrkulacyjnych 27 Trendy MEC, makrotypów cyrkulacji V-G, opadów oraz zawartości wilgoci w atmosferze 29 Czynniki wpływające na opady MCP w Polsce 29 Trajektorie wsteczne mas powietrza 29 Rozdział 4. Trajektorie ruchu i frekwencja niżów śródziemnomorskich nad Europą Środkowo-Wschodnią 31 Szlak niżowy Vb 31 Sezonowość frekwencji niżów MEC 32 Cele i materiał analizy 33 Typy trajektorii ruchu niżów MEC 33 Częstość niżów MEC na trajektoriach 34 Zmiany sezonowe frekwencji niżów 37 Wnioski 40 Rozdział 5. Niże śródziemnomorskie i opady w Polsce 41 Opady o genezie śródziemnomorskiej w Polsce 41 Materiał analizy opadów o genezie śródziemnomorskiej 42 Udział opadów o genezie śródziemnomorskiej w całkowitych sumach opadów 45 Obfitość opadów o genezie śródziemnomorskiej 48 Sezonowe zmiany opadów o genezie śródziemnomorskiej 54 Wnioski 57 Rozdział 6. Szlaki niżów śródziemnomorskich a rozkład opadów MCP na obszarze Polski 59 Położenie niżów a opady 59 Wschodni szlak niżów MEC 61 Centralny szlak niżów MEC 63 Zachodni szlak niżów MEC 65 Południowy szlak niżów MEC 67 Maksima średnich opadów MCP 69 Efektywne opady MCP 72 Wnioski 74 Rozdział 7. Niże śródziemnomorskie, zawartość wilgoci w atmosferze i temperatura powietrza 75 „Precipitable water” 75 Cele i materiał badań 79 Szlaki niżów MEC, zawartość wilgoci w atmosferze i opady w Polsce 81 Ekstremalne opady i zawartość wilgoci w atmosferze 85 Niże MEC a zawartość wilgoci w atmosferze nad Europą i północnym Atlantykiem 89 Niże MEC, pole temperatury w Europie i nad północnym Atlantykiem oraz opady w Polsce 92 Wnioski 99 Rozdział 8. Tendencje zmian wieloletnich 101 Ocieplenie, cyrkulacja atmosferyczna i opady od połowy XX wieku 101 Cele, materiał i metody analizy 105 Liczba i cechy niżów śródziemnomorskich w okresie 1958–2008 107 Zmiany opadów pochodzenia śródziemnomorskiego 109 Zmiany zawartości wilgoci w atmosferze 112 Makroforma cyrkulacji południkowej E i niże śródziemnomorskie 113 Wnioski 123 Rozdział 9. Niże śródziemnomorskie a warunki cyrkulacyjne w górnej troposferze 125 Wnioski 134 Rozdział 10. Podsumowanie i wnioski 135 Spis tabel 141 Spis rysunków 143 Literatura 149 Summary – Mediterranean Cyclones as a Factor of the Climate of Poland 159 Aims 159 Data 160 Results 162