Ochrona sygnalistów. Komentarz

Komentarz zawiera szczegółowe omówienie przepisów ustawy z 14.06.2024 r. o ochronie sygnalistów, implementującej do polskiego porządku prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23.10.2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Stanowi on kompendium wiedzy, będące efektem wspólnych działań podjętych przez ekspertów – praktyków i przedstawicieli nauki. Szczególną uwagę autorzy poświęcili takim zagadnieniom jak: • wewnętrzna i zewnętrzna procedura naruszeń, • ochrona sygnalistów, osób pomagających w dokonaniu zgłoszenia oraz osób powiązanych z sygnalistą przed działaniami odwetowymi, • ochrona tożsamości sygnalistów i osób, których zgłoszenie dotyczy. Książka przeznaczona jest dla prawników praktyków – adwokatów, radców prawnych i sędziów, a także aplikantów i absolwentów studiów na kierunku prawo. Będzie cennym źródłem wiedzy dla pracowników działów HR, osób odpowiedzialnych w organizacji za obszar compliance, jak też – z uwagi na zawarte w komentowanej ustawie odniesienie do przepisów o ochronie danych osobowych – inspektorów ochrony danych oraz innych osób zaangażowanych w ochronę danych osobowych w organizacji. Będzie również przydatna wszystkim osobom dokonującym zgłoszeń naruszenia prawa, które działają w dobrej wierze.

Słowo wstępne 9 Wykaz skrótów 11 Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów Rozdział 1. Przepisy ogólne 17 Art. 1. [Przedmiot regulacji] 17 Art. 2. [Definicje] 21 1. Działanie następcze 22 2. Działanie odwetowe 24 3. Informacja o naruszeniu prawa 27 4. Informacja zwrotna 28 5. Kontekst związany z pracą 32 6. Organ publiczny 34 7. Osoba, której dotyczy zgłoszenie 36 8. Osoba pomagająca w dokonaniu zgłoszenia 37 9. Osoba powiązana z sygnalistą 39 10. Podmiot prawny 42 11. Podmiot prywatny 43 12. Podmiot publiczny 47 13. Postępowanie prawne 49 14. Ujawnienie publiczne 50 15. Zgłoszenie 51 16. Zgłoszenie wewnętrzne 53 17. Zgłoszenie zewnętrzne 53 Art. 3. [Naruszenie prawa – definicja] 54 1. Wprowadzenie 55 2. Naruszenie prawa na gruncie dyrektywy 2019/1937 55 3. Naruszenie prawa na gruncie ustawy o ochronie sygnalistów 58 4. Obligatoryjny wykaz naruszeń prawa na gruncie ustawy 59 5. Naruszenia, których zgłaszanie podmiot prawny może dodatkowo przewidzieć 62 Art. 4. [Sygnalista – definicja] 65 Art. 5. [Informacje i naruszenia prawa wyłączone spod przepisów ustawy; podmioty właściwe w zakresie przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych dotyczących naruszenia prawa przez służby specjalne] 73 Art. 6. [Warunki objęcia sygnalisty ochroną] 82 Art. 7. [Anonimowe zgłoszenie naruszenia prawa] 90 Art. 8. [Ujawnienie danych osobowych sygnalisty; zasady przetwarzania danych osobowych w związku z przyjęciem zgłoszenia lub podjęciem działań następczych] 94 Art. 9. [Przepisy ustawy a prawa pracowników do konsultacji ze związkami zawodowymi, prawo do zrzeszania się i do zawierania układów zbiorowych] 110 Art. 10. [Relacja między przepisami ustawy a przepisami odrębnych aktów prawnych] 112 Rozdział 2. Zakaz działań odwetowych i środki ochrony 115 Art. 11. [Zakaz podejmowania działań odwetowych wobec sygnalisty] 115 Art. 12. [Zakaz podejmowania działań odwetowych w przypadku pracy świadczonej na podstawie stosunku pracy] 121 Art. 13. [Zakaz podejmowania działań odwetowych w przypadku pracy lub usług świadczonych na podstawie innych stosunków prawnych] 126 Art. 14. [Odszkodowanie należne sygnaliście] 128 Art. 15. [Odszkodowanie lub zadośćuczynienie należne od sygnalisty] 135 Art. 16. [Dokonanie zgłoszenia lub ujawnienia publicznego jako podstawa odpowiedzialności sygnalisty] 141 Art. 17. [Niedopuszczalność zrzeczenia się praw przysługujących sygnaliście] 145 Art. 18. [Wyłączenie postanowień układów zbiorowych pracy, porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów wyłączających lub ograniczających uprawnienia sygnalistów] 147 Art. 19. [Nieważność postanowień umów i innych aktów będących podstawą świadczenia pracy, wyłączających lub ograniczających uprawnienia sygnalisty] 150 Art. 20. [Nieważność postanowień innych umów i aktów wyłączających lub ograniczających uprawnienia sygnalisty] 152 Art. 21. [Stosowanie przepisów rozdziału do osoby lub jednostki pomagającej w dokonaniu zgłoszenia lub powiązanej z sygnalistą] 155 Art. 22. [Stosowanie przepisów rozdziału do przypadków zgłoszeń dokonanych do instytucji, organów lub jednostek UE] 157 Rozdział 3. Zgłoszenia wewnętrzne 159 Art. 23. [Podmioty objęte przepisami rozdziału] 159 Art. 24. [Ustalenie procedury zgłoszeń wewnętrznych] 169 Art. 25. [Treść procedury zgłoszeń wewnętrznych] 183 Art. 26. [Sposoby przekazywania zgłoszeń wewnętrznych] 199 Art. 27. [Obowiązek zapewnienia ochrony poufności tożsamości sygnalisty] 208 Art. 28. [Umowa w sprawie upoważnienia podmiotu zewnętrznego do przyjmowania zgłoszeń wewnętrznych; ustalenie wspólnej procedury zgłoszeń wewnętrznych obejmującej kilka podmiotów] 216 Art. 29. [Rejestr zgłoszeń wewnętrznych] 226 Rozdział 41. Zgłoszenia zewnętrzne 235 Art. 30. [Dokonanie zgłoszenia zewnętrznego] 235 Art. 31. [Kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich w ramach procedury przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych] 240 Art. 32. [Wstępna weryfikacja zgłoszenia zewnętrznego; przekazanie zgłoszenia zewnętrznego do właściwego organu publicznego] 246 Art. 33. [Ustalenie przez organ publiczny procedury zgłoszeń zewnętrznych] 251 Art. 34. [Zadania organu publicznego w ramach procedury zgłoszeń zewnętrznych] 258 Art. 35. [Podanie przez sygnalistę adresu do kontaktu] 271 Art. 36. [Sposoby dokonywania zgłoszeń zewnętrznych] 273 Art. 37. [Przesłanie sygnaliście potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia zewnętrznego] 274 Art. 38. [Wydanie zaświadczenia potwierdzającego ochronę przysługującą sygnaliście] 276 Art. 39. [Przesłanie przez sygnalistę wyjaśnień lub dodatkowych informacji] 280 Art. 40. [Pozostawienie zgłoszenia zewnętrznego bez rozpoznania] 286 Art. 41. [Informacja zwrotna przekazywana sygnaliście] 289 Art. 42. [Kanały komunikacji wykorzystywane przez Rzecznika Praw Obywatelskich oraz organ publiczny do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych] 294 Art. 43. [Ochrona poufności tożsamości sygnalisty] 304 Art. 44. [Upoważnienie do przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych, dokonywania ich wstępnej weryfikacji oraz informowania sygnalisty] 309 Art. 45. [Rejestr zgłoszeń zewnętrznych prowadzony przez Rzecznika Praw Obywatelskich] 313 Art. 46. [Rejestr zgłoszeń zewnętrznych prowadzony przez organ publiczny] 316 Art. 47. [Obowiązki sprawozdawcze organów publicznych i Rzecznika Praw Obywatelskich] 320 Art. 48. [Informacje dla sygnalistów umieszczane na stronach w BIP organów publicznych i Rzecznika Praw Obywatelskich] 323 Art. 49. [Przegląd procedury przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych] 327 Art. 50. [Uzupełniające stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego] 329 Rozdział 5. Ujawnienie publiczne 333 Art. 51. [Warunki objęcia ochroną sygnalisty dokonującego ujawnienia publicznego] 333 Art. 52. [Ocena odpowiedniości działania następczego] 339 Art. 53. [Wyłączenie stosowania przepisów w przypadku przekazania informacji o naruszeniu prawa bezpośrednio do prasy] 341 Rozdział 6. Przepisy karne 345 Art. 54. [Uniemożliwianie lub utrudnianie dokonania zgłoszenia] 345 Art. 55. [Podejmowanie działań odwetowych] 351 Art. 56. [Ujawnienie tożsamości sygnalisty, osoby pomagającej w dokonaniu zgłoszenia lub osoby powiązanej z sygnalistą] 356 Art. 57. [Dokonanie zgłoszenia lub ujawnienia publicznego pomimo wiedzy o braku naruszenia prawa] 360 Art. 58. [Naruszenie obowiązku ustanowienia procedury zgłoszeń wewnętrznych] 362 Art. 59. [Tryb orzekania] 364 Rozdział 7. Przepisy zmieniające, dostosowujące i przepis końcowy 366 Art. 60. [Zmiany w ustawie o Rzeczniku Praw Obywatelskich] 366 Art. 61. [Pomoc prawna i poradnictwo prawne] 368 Art. 62. [Sprawozdania za rok 2025] 369 Art. 63. [Termin przekazania pierwszego sprawozdania Parlamentowi i Komisji Europejskiej] 370 Art. 64. [Wejście w życie] 371 Bibliografia 373 Autorzy 385