Ochrona sygnalistów i przeciwdziałanie korupcji w praktyce biznesowej

Publikacja zawiera analizę problematyki ochrony sygnalistów, omówiono w niej m.in. kwestie sygnalizowania naruszeń prawa, działań sygnalistów mieszczących się w granicach ustawowej ochrony i wykraczających poza ten zakres oraz dotyczące sfery stosunków pracowniczych. Całość uzupełnia przykładowa procedura zgłoszeń wewnętrznych i ochrony sygnalistów. Autorzy – eksperci zaangażowani w projektowanie i wdrażanie systemów ochrony sygnalistów oraz systemów zarządzania ryzykiem korupcji w instytucjach publicznych i międzynarodowych grupach kapitałowych – koncentrują się na najistotniejszych problemach dotyczących stosowania przepisów prawa w zakresie ochrony sygnalistów, z uwzględnieniem aspektu antykorupcyjnego. Wskazują dobre praktyki w tym zakresie oraz zwracają uwagę na metody ograniczenia ryzyka regulacyjnego przez przedsiębiorców pragnących dostosować swój model działalności do przepisów ustawy o ochronie sygnalistów. Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla prawników praktyków – adwokatów, radców prawnych, prawników zatrudnionych w przedsiębiorstwach, będzie również przydatna pracownikom organów administracji publicznej szczebla centralnego odpowiedzialnym za audyt i kontrolę wewnętrzną.

Wykaz skrótów  | str. 13 Wprowadzenie  | str. 15 Rozdział I Pojęcie naruszenia prawa dotyczące usług, produktów i rynków finansowych według ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 19 Kluczowe pojęcia ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 19 Relacje między ustawą o ochronie sygnalistów a ustawami sektorowymi rynku finansowego  | str. 22 Kontekst zrównoważonego rozwoju a ochrona sygnalistów  | str. 23 Relacja art. 3 ust. 1 pkt 3 u.o.s. do regulacji dotyczących sygnalistów w przepisach ustaw z zakresu prawa rynku finansowego  | str. 24 Przypadki krzyżowania się zakresów normatywnych ustawy o ochronie sygnalistów oraz innych ustaw  | str. 26 Stosowanie art. 3 ust. 1 pkt 3 u.o.s. a naruszenie norm soft law  | str. 28 Naruszenie prawa jako działanie lub zaniechanie niezgodne z prawem dotyczące usług, produktów i rynków finansowych  | str. 29 Naruszenie prawa dotyczące usług, produktów i rynków finansowych jako działanie lub zaniechanie mające na celu obejście prawa  | str. 30 Podsumowanie  | str. 31 Rozdział II Zgłoszenie sygnalisty i co dalej? Efektywne postępowanie wyjaśniające zgodnie z normą ISO/TS 37008:2023  | str. 33 Wprowadzenie  | str. 33 Wymogi ustawowe wobec postępowania wyjaśniającego  | str. 34 Czym jest wewnętrzne postępowanie wyjaśniające?  | str. 38 Model wewnętrznego postępowania wyjaśniającego według normy ISO/TS 37008:2023  | str. 39 Cechy charakteryzujące profesjonalnie prowadzone postępowanie wyjaśniające według normy ISO/TS 37008:2023  | str. 40 5.1. Niezależność  | str. 40 5.2. Poufność  | str. 41 5.3. Profesjonalizm  | str. 41 5.4. Zgodność z przepisami prawa  | str. 42 Fazy postępowania wyjaśniającego  | str. 44 6.1. Powołanie wewnętrznego zespołu  | str. 44 6.2. Wstępna ocena  | str. 45 6.3. Udział w postępowaniu zewnętrznego doradcy wykonującego zawód zaufania publicznego  | str. 46 6.4. Poufność i anonimowość a prowadzenie postępowania wyjaśniającego  | str. 46 6.5. Informacja zwrotna dla sygnalisty. Obowiązek przestrzegania terminów ustawowych  | str. 47 6.6. Postępowanie z dowodami zgromadzonymi w toku postępowania  | str. 47 6.7. Usługi świadczone przez podmioty zewnętrzne w zakresie odzyskiwania danych  | str. 48 6.8. Gromadzenie danych kryminalistycznych (forensic data)  | str. 49 6.9. Analiza kryminalistyczna (forensic analysis)  | str. 49 6.10. Przeprowadzanie rozmów ze świadkami w toku postępowania  | str. 50 6.11. Dokumentowanie rozmów ze świadkami  | str. 51 6.12. Czynności związane z zakończeniem postępowania wyjaśniającego  | str. 52 6.13. Raport z postępowania wyjaśniającego  | str. 53 6.14. Działania naprawcze  | str. 54 Podsumowanie  | str. 54 Rozdział III Praktyczne aspekty wprowadzenia i utrzymania systemu gospodarowania informacjami przekazywanymi przez sygnalistów  | str. 57 Wprowadzenie  | str. 57 Czynności informacyjno-edukacyjne prowadzone przed uruchomieniem systemu zgłoszeń wewnętrznych  | str. 64 Aspekty związane z wyborem jednostki organizacyjnej lub osoby do obsługi systemu zgłoszeń wewnętrznych  | str. 66 Wybór podmiotu zewnętrznego do prowadzenia usługi przyjmowania zgłoszeń wewnętrznych  | str. 69 Prowadzenie działań następczych  | str. 70 Podsumowanie  | str. 71 Rozdział IV SLAPP: sygnaliści jako ofiary zastraszania prawnego  | str. 73 Wprowadzenie  | str. 73 Charakterystyka zjawiska – czym są SLAPP-y  | str. 74 Kim są sygnaliści w kontekście przysługującej im ochrony  | str. 79 Inne formy ochrony sygnalistów w razie wyłączenia zgłoszenia spod ochrony ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 83 Czy dziennikarz jest sygnalistą  | str. 85 Środki ochrony sygnalistów  | str. 86 Czy dyrektywa anty-SLAPP jest mechanizmem uzupełniającym ochronę sygnalistów?  | str. 88 Podsumowanie  | str. 91 Rozdział V Test ochrony, czyli o kryteriach ochrony sygnalisty w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka  | str. 93 Wprowadzenie  | str. 93 Ochrona sygnalisty – ochrona wolności słowa  | str. 96 Kontekst faktyczny spraw i rozstrzygnięcia  | str. 99 3.1. Funkcjonariusze publiczni i ujawnienie informacji objętych klauzulą „poufne” lub „tajne”  | str. 99 3.2. Pracownik podmiotu prawa publicznego; ochrona w miejscu pracy  | str. 104 3.3. Należyta staranność sygnalisty  | str. 108 3.4. Sektor prywatny i tajemnica zawodowa  | str. 111 3.5. Rozszerzenie kryterium interesu publicznego i szkody oraz miejsce tajemnicy zawodowej w reżimie ochronnym sygnalisty  | str. 113 3.6. Test ochrony R. Haleta  | str. 115 Elementy testu ochrony – podsumowanie  | str. 118 4.1. Wybór ścieżki ujawnienia  | str. 118 4.2. Dobra wiara  | str. 119 4.3. Autentyczność ujawnianych informacji lub uzasadnione przekonanie o ich prawdziwości  | str. 121 4.4. Interes publiczny  | str. 123 4.5. Szkoda w ujęciu szerokim  | str. 124 4.6. Surowość sankcji wobec sygnalisty  | str. 125 Podsumowanie  | str. 125 Rozdział VI Możliwe problemy prawne związane z wykorzystywaniem informacji pochodzących od sygnalistów – tajemnica przedsiębiorstwa  | str. 127 Wprowadzenie  | str. 127 Tajemnica przedsiębiorstwa  | str. 128 2.1. Przesłanki ochrony  | str. 128 2.2. Ustawa o ochronie sygnalistów a tajemnica przedsiębiorstwa  | str. 129 2.3. Typologia istotnych potencjalnych problemów dla przedsiębiorców, wynikających ze stosowania ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 131 2.3.1. Informacje organizacyjne przedsiębiorcy niezbędne do ujawnienia nieprawidłowości  | str. 131 2.3.2. Informacje techniczne i technologiczne przedsiębiorcy  | str. 132 2.3.3. Obniżenie wartości rynkowej przedsiębiorstwa  | str. 132 2.3.4. Ujawnienie publiczne tajemnicy przedsiębiorstwa i jego skutki  | str. 132 Wyłączenie odpowiedzialności za ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji i na gruncie ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 133 3.1. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji  | str. 133 3.1.1. Przesłanka uzasadnionego interesu chronionego prawem  | str. 134 3.1.2. Przesłanka korzystania ze swobody wypowiedzi  | str. 134 3.1.3. Przesłanka ujawnienia nieprawidłowości, uchybienia, działania z naruszeniem prawa dla ochrony interesu publicznego  | str. 135 3.1.4. Ciężar dowodu  | str. 135 3.1.5. Ogólna krytyka kształtu art. 11 ust. 8 u.z.n.k.  | str. 136 3.2. Ustawa o ochronie sygnalistów  | str. 136 3.2.1. Zgłoszenie lub ujawnienie publiczne jest zgodne z ustawą o ochronie sygnalistów  | str. 137 3.2.2. Sygnalista ma uzasadnione podstawy sądzić, że zgłoszenie lub ujawnienie publiczne jest niezbędne do ujawnienia naruszenia prawa  | str. 137 3.2.3. Uzyskanie tajemnicy przedsiębiorstwa lub dostęp do niej nie stanowią czynu zabronionego  | str. 138 3.2.4. Ciężar dowodu  | str. 138 Wątpliwości wynikające ze współistnienia dwóch reżimów prawnych  | str. 139 4.1. Dopuszczalność obrony na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w przypadku braku zaistnienia przesłanek z ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 139 4.2. Przesłanki z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji są semantycznie szersze od przesłanek z ustawy o ochronie sygnalistów  | str. 141 4.3. Brak jednolitości w ochronie osób trzecich przez oba obowiązujące reżimy prawne  | str. 141 4.4. Motyw 98 dyrektywy 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii  | str. 143 Podsumowanie  | str. 144 5.1. Postulat jednego aktu prawnego  | str. 144 5.2. Postulat dotyczący regulacji odpowiedzialności osób trzecich w przypadku ujawnienia publicznego  | str. 144 Rozdział VII Rola sygnalistów w prowadzeniu skutecznych wewnętrznych postępowań wyjaśniających  | str. 145 Wprowadzenie  | str. 145 Źródła inicjowania wewnętrznych postępowań wyjaśniających  | str. 146 2.1. Jak wykrywane są nadużycia gospodarcze?  | str. 149 2.2. Przyczyny tak istotnej roli sygnalistów przy wykrywaniu nadużyć gospodarczych  | str. 150 Sygnaliści w procesie wewnętrznych postępowań wyjaśniających  | str. 152 3.1. Prowadzenie wewnętrznych postępowań wyjaśniających  | str. 152 3.1.1. Główne fazy wewnętrznych postępowań wyjaśniających  | str. 152 3.1.2. Faza 1 – Przygotowanie i organizacja prac  | str. 154 3.1.3. Faza 2 – Przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego  | str. 155 3.1.4. Faza 3 – Raportowanie  | str. 158 3.1.5. Faza 4 – Działania naprawcze  | str. 159 3.2. Jak efektywnie wykorzystać informacje przekazywane przez sygnalistów przy prowadzeniu wewnętrznych postępowań wyjaśniających?  | str. 160 Podsumowanie  | str. 163 Rozdział VIII Organizacja systemu antykorupcyjnego – rekomendacje dla firm  | str. 165 Wprowadzenie  | str. 165 Gdzie szukać wzorców  | str. 166 Organizacja systemu przeciwdziałania korupcji  | str. 167 Zarządzanie ryzykiem korupcji  | str. 168 Tworzenie polityki antykorupcyjnej  | str. 171 Osoby odpowiedzialne w systemie zarządzania antykorupcyjnego  | str. 174 Rola najwyższego kierownictwa  | str. 174 Funkcja zapewnienia zgodności antykorupcyjnej  | str. 175 Delegowanie odpowiedzialności  | str. 176 Kształtowanie kultury antykorupcyjnej  | str. 178 Edukacja i szkolenia pracowników  | str. 179 Mechanizmy zgłaszania nieprawidłowości  | str. 184 Wewnętrzne postępowania w sprawie podejrzeń korupcyjnych  | str. 188 Monitorowanie i ocena skuteczności systemu  | str. 191 Przyszłość systemów antykorupcyjnych  | str. 194 Podsumowanie  | str. 195 Rozdział IX Wdrożenie ustawy o ochronie sygnalistów z perspektywy sektora bankowego – wybrane zagadnienia problemowe  | str. 197 Wprowadzenie  | str. 197 Wielość podstaw prawnych dla kanałów zgłoszeń nieprawidłowości w bankach  | str. 200 2.1. Ustawa – Prawo bankowe  | str. 201 2.2. Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu  | str. 203 2.3. Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi  | str. 205 Relacja między wymogami ustawy o ochronie sygnalistów a tajemnicą zawodową, w tym tajemnicą bankową  | str. 208 ESG w bankowości a ochrona sygnalistów  | str. 211 Podsumowanie  | str. 215 Załącznik nr 1 Rekomendacje związane z wprowadzeniem i utrzymaniem środków antykorupcyjnych w organizacji  | str. 219 Załącznik nr 2 Procedura zgłoszeń wewnętrznych i ochrony sygnalistów  | str. 223 Bibliografia  | str. 233 O autorach  | str. 237