Problematyka nieświadomego uwikłania podatników w przestępcze działania podatkowe – zarówno w kontekście oszustw karuzelowych w VAT, jak i agresywnej optymalizacji podatkowej – pozostaje nadal aktualna. W odpowiedzi na te zagrożenia ustawodawca wprowadził wiele narzędzi uszczelniających system podatkowy mających na celu walkę z przestępczością podatkową i wywołujących skutki w postaci surowych sankcji karnych. Znajomość tych regulacji jest kluczowa dla podatników i ich pełnomocników, aby skutecznie minimalizować ryzyko sporów podatkowych, karnych skarbowych lub karnych. Publikacja została podzielona na dwie części: podatkową i karnoprawną. W części podatkowej omówiono m.in.: • unijne standardy proceduralne w zakresie VAT, • klauzule przeciwdziałające unikaniu opodatkowania (GAAR), • zasady poboru podatku od dywidend, odsetek i należności licencyjnych, • skutki stosowania błędnej stawki VAT oraz przesłanki nakładania sankcji VAT, • problematykę związaną z upadłością podatnika. Część karnoprawna obejmuje zagadnienia, takie jak: • sprawstwo oraz instytucję dobrowolnego poddania się odpowiedzialności, • odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, • działalność organów zajmujących się walką z przestępczością podatkową. Autorzy poruszyli również problematykę wzajemnych relacji prawa karnego skarbowego i prawa podatkowego. Książka stanowi kontynuację wcześniejszych opracowań: Przestępstwa karuzelowe i inne oszustwa w VAT (2017) | Zobacz → Karuzele i inne oszustwa podatkowe. Metody przeciwdziałania unikaniu opodatkowania (2020) | Zobacz → Z pewnością zainteresuje profesjonalnych pełnomocników: doradców podatkowych, radców prawnych i adwokatów – a także sędziów, urzędników administracji skarbowej, pracowników naukowych i studentów prawa.

Spis treści „Minimalizacja ryzyka oszustw i nadużyć podatkowych w działalności gospodarczej. Skuteczne metody ochrony przed nieuczciwymi praktykami” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 15 Wprowadzenie 21 Część I: Podatkowa 27 Rozdział 1: Proceduralne standardy unijne w zakresie VAT – wybrane aspekty 29 1. Wprowadzenie 29 2. Poszanowanie praw człowieka jako wartość Unii Europejskiej 32 3. Źródła praw podstawowych na gruncie prawa UE 33 4. Skuteczny środek odwoławczy w rozumieniu art. 13 EKPCz 37 5. Skuteczny środek prawny przed sądem i sprawiedliwy (rzetelny) proces w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPCz 40 6. Skuteczne prawo do sądu i rzetelny (sprawiedliwy) proces przed sądem 50 7. Prawo do dobrej administracji 58 8. Zakończenie 62 Bibliografia 64 Rozdział 2: Dominujące przyczyny ekonomiczne jako przesłanka wyłączająca sztuczność w świetle prawa polskiego i praktyki międzynarodowej 67 1. Uwagi wstępne 67 2. Sztuczność na gruncie polskich przepisów jako analiza adekwatności przyjętego sposobu działania 68 3. Kryteria braku sztuczności z art. 119c § 1 o.p. 70 4. Sztuczność a dyrektywa ATA 76 5. Nierzeczywistość uzgodnienia w świetle orzecznictwa TSUE 81 6. Rola uzasadnienia ekonomicznego w identyfikowaniu nadużycia prawa na gruncie praktyki państw spoza EU 83 7. Swoboda unikania opodatkowania w świetle polskiej praktyki 85 8. Podsumowanie 87 Bibliografia 89 Rozdział 3: Zasadność stosowania koncepcji należytej staranności wypracowanej na gruncie VAT do poboru podatku u źródła z tytułu dywidend, odsetek i należności licencyjnych 91 1. Wprowadzenie 91 2. Należyta staranność w prawie prywatnym 93 3. Koncepcja należytej staranności wypracowana na gruncie podatku od wartości dodanej 97 4. Podatek u źródła 103 5. Wzorzec dochowania należytej staranności w podatkach dochodowych 109 6. Wnioski 114 Bibliografia 115 Rozdział 4: Opinia zabezpieczająca oraz odmowa wydania interpretacji w przypadku gdy zachodzą przesłanki zastosowania klauzuli GAAR 117 1. Wstęp 117 2. Podstawy prawne opinii zabezpieczającej 119 2.1. Definicja i istota opinii zabezpieczającej 119 2.2. Podstawa prawna 119 2.3. Klauzula przeciwko unikaniu opodatkowania 120 2.4. Zakres stosowania opinii zabezpieczającej 126 3. Procedura uzyskiwania opinii zabezpieczającej 127 3.1. Strony postępowania 127 3.2. Elementy wniosku o wydanie opinii zabezpieczającej 129 3.3. Opłaty związane z wnioskiem 131 3.4. Terminy i etapy procedury 132 3.5. Treść opinii zabezpieczającej 136 3.6. Publikacja opinii zabezpieczających 138 3.7. Zmiana opinii zabezpieczającej 138 3.8. Przykłady opinii zabezpieczających 139 4. Opinia zabezpieczająca a interpretacja podatkowa 143 4.1. Wpływ klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania na wydawanie interpretacji indywidualnych 144 Bibliografia 154 Rozdział 5: Problematyka związania sądu administracyjnego prawomocnym wyrokiem skazującym wydanym wobec osoby trzeciej oraz wyrokiem uniewinniającym 155 1. Wprowadzenie 155 2. Uwagi wstępne o powiązaniach między postępowaniami administracyjnym i karnym 156 3. Zakres związania wyrokiem sądu karnego na gruncie art. 11 p.p.s.a. 156 4. Związanie czy brak związania sądu administracyjnego wyrokiem uniewinniającym? 158 5. Związanie strony postępowania sądowoadministracyjnego wyrokiem skazującym wydanym wobec osoby trzeciej 159 6. Związanie strony postępowania sądowoadministracyjnego wyrokiem skazującym wydanym wobec danej osoby 165 7. Podsumowanie 166 Bibliografia 167 Rozdział 6: Zastosowanie błędnej stawki VAT. Czy w obliczu pomyłki lub zmiany interpretacji przepisów prawa przedsiębiorca może odzyskać nadpłacony podatek od towarów i usług? 169 1. Wstęp 169 2. Geneza sporów w sprawie możliwości odzyskania nadpłaconego podatku od towarów i usług na przykładzie lokali typu fast food 170 3. Specyfika działalności – dostawa towarów czy świadczenie usług 171 4. Przykład niestabilności prawa: interpretacje indywidualne i interpretacja ogólna 172 5. Spory sądowe z organami administracji skarbowej i przełomowy wyrok TSUE C-703/19 174 6. Odzyskanie nadpłaty podatku – nie tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać 176 7. Sądowa batalia o odzyskanie nadpłaconego podatku od towarów i usług 177 8. Uchwała NSA (7) z 24.06.2024 r., I FPS 1/24, i jej następstwa 180 9. Orzeczenia TSUE i NSA w zakresie możliwości odzyskania nadpłaty w VAT przy sprzedaży paragonowej – ekonomiczny ciężar podatku 182 10. Konkluzje 185 Bibliografia 185 Rozdział 7: Okoliczności warunkujące zastosowanie sankcji VAT oraz jej miarkowanie 187 1. Rys historyczny 187 2. Zasady ogólne 189 3. Warunki ustalenia sankcji 190 4. Należyta staranność 191 4.1. Dobra wiara podatnika 191 4.2. Metodyka oceny należytej staranności 192 4.3. Kryteria należytej staranności 194 5. Zabezpieczenie wykonania sankcji 199 6. Przedawnienie prawa do ustalenia sankcji 202 Bibliografia 203 Rozdział 8: Indywidualne interpretacje podatkowe jako ofiara na ołtarzu walki z unikaniem opodatkowania – wybrane zagadnienia 205 1. Wprowadzenie 205 2. Ograniczenie możliwości uzyskiwania interpretacji indywidualnej z powodu podejrzenia działań abuzywnych 206 2.1. Zakres ograniczenia 206 2.2. Ratio legis ograniczenia 208 2.3. Niemożność uzyskania interpretacji indywidualnej z uwagi na abuzywność działania wnioskodawcy – kwestie proceduralne 209 2.4. Zapomniany VAT 210 2.5. Ochrona posiadacza wadliwie wydanej interpretacji indywidualnej 212 3. Interpretacje indywidualne z epoki przed GAAR w czasach GAAR – uzasadnione osłabienie ochrony wynikającej z interpretacji indywidualnej 213 4. Problemy z interpretacjami transgranicznymi 215 4.1. Luxleaks – źródła problemu 215 4.2. EU i OECD wobec problemu nadużywania rulingów podatkowych 216 4.3. Polska implementacja dyrektyw unijnych 218 4.4. Sądy administracyjne w poszukiwaniu zdrowego rozsądku przepisów 219 4.5. Pyrrusowe zwycięstwa podatników? 221 5. Podsumowanie 222 Bibliografia 223 Rozdział 9: VAT: Należyta staranność w nadzorze pracownika. Uwagi m.in. w świetle wyroku TSUE C-442/22 225 1. Wprowadzenie 225 1.1. Brak legalnej definicji należytej staranności w VAT i tego skutki 225 1.2. Rola należytej staranności w kontekście przepisów prawa podatkowego 226 2. Wyrok TSUE C-442/22. Kto jest odpowiedzialny za zapłatę podatku od towarów i usług wynikającego z faktury? 228 2.1. Przepisy ustawy o VAT 228 2.2. Wyrok TSUE C-442/22. Krótkie streszczenie sprawy 230 2.3. Kluczowe wnioski z wyroku. Jak wyrok wpływa na interpretację pojęcia należytej staranności? 231 2.4. Orzecznictwo polskich sądów w zakresie należytej staranności w nadzorze pracownika 234 3. Praktyczne implikacje dla przedsiębiorców 236 3.1. Skutki braku należytej staranności 236 3.2. Jak zbudować system nadzoru zgodny z wymogami należytej staranności? 239 4. Podsumowanie i wnioski 242 Bibliografia 243 Rozdział 10: Upadłość podatnika, czyli nowa odsłona starych problemów 245 1. Uwagi wstępne 245 2. Status podatnika w upadłości 246 2.1. Status podatnika do ogłoszenia upadłości 246 2.2. Status podatnika po ogłoszeniu upadłości 249 3. Zobowiązania podatkowe (zaległości podatkowe) powstałe do dnia ogłoszenia upadłości i po dniu ogłoszeniu upadłości 258 4. Umarzalność zobowiązań podatkowych w trakcie i po zakończeniu postępowania upadłościowego 265 5. Uwagi końcowe 275 Bibliografia 277 Rozdział 11: Wyłudzenia stawkowe w podatku od towarów i usług oraz mechanizmy ich zapobiegania 279 1. Rosnąca luka w podatku od towarów i usług – czy organy KAS znów przegrywają walkę z wyłudzeniami? 279 2. Zmierzch, a może odrodzenie karuzeli podatkowych? 282 3. Klauzula nadużycia prawa jako mechanizm zapobiegania przestępstwom stawkowym 284 4. Wyłudzenia stawkowe na przykładzie zestawów 286 5. Spory sądowe w sprawach wyłudzeń stawkowych 290 6. Najnowsze przykłady lub próby wyłudzeń stawkowych 292 7. Podsumowanie 293 Bibliografia 294 Część II: Karnoprawna 297 Rozdział 1: Instytucja sprawstwa w art. 9 § 3 k.k.s. – czyli o ryzyku odpowiedzialności nie tylko podatnika 297 1. Wstęp 297 2. Istota i charakter odpowiedzialności stypizowanej w art. 9 § 3 k.k.s. 299 3. Przesłanki zastosowania art. 9 § 3 k.k.s. 301 4. Odpowiedzialność z art. 9 § 3 k.k.s. a ryzyko w stosowaniu wybranych instytucji części ogólnej Kodeksu karnego skarbowego 305 4.1. Warunki skorzystania z instytucji zaniechania ukarania sprawcy w świetle art. 9 § 3 k.k.s. 305 4.2. Odpowiedzialność posiłkowa a instytucja z art. 9 § 3 k.k.s. 308 5. Odpowiedzialność w trybie art. 9 § 3 k.k.s. a nowe formy i instytucje w obrocie gospodarczym 310 6. Wnioski 316 Bibliografia 319 Rozdział 2: Wybrane instytucje prawnokarne służące walce z przestępczością a gwarancje konstytucyjne 321 1. Przestępczość podatkowa jako uzasadnienie zaostrzenia reakcji państwa na nieprawidłowości podatkowe 321 2. Standardy konstytucyjne i międzynarodowe postępowania karnego 328 3. Cele powołania Prokuratury Europejskiej w kontekście walki z oszustwami podatkowymi 333 4. Powszechność opodatkowania a ochrona własności 334 5. Rezolucja Parlamentu Europejskiego o walce z oszustwami podatkowymi 338 6. Czarna lista Unii Europejskiej 341 7. Poszczególne instrumenty do walki z przestępczością podatkową 342 7.1. Konfiskata rozszerzona (art. 45 k.k.) 342 7.2. Przepadek przedsiębiorstwa (art. 44a k.k.) 346 7.3. Przepadek pojazdu mechanicznego 350 7.4. Zabezpieczenie majątkowe. Przymusowy zarząd przedsiębiorstwa 352 7.4.1. Reprezentacja przedsiębiorcy a przymusowy zarząd 354 7.5. Świadek koronny 356 8. Wnioski 359 Bibliografia 362 Rozdział 3: Model prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach przestępstw podatkowych oparty na stosowaniu środków przymusu a wzorzec płynący z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 365 1. Sposób prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach przestępstw skarbowych w Polsce 365 1.1. Organy prowadzące postępowanie przygotowawcze 365 1.2. Dwa modele prowadzenia postępowań przygotowawczych 367 2. Tymczasowe aresztowanie w sprawach przestępstw podatkowych 370 2.1. Wprowadzenie 370 2.2. Samodzielna przesłanka tymczasowego aresztowania występująca w sprawach przestępstw podatkowych 373 2.3. Zorganizowana grupa jako uniwersalny argument dla zastosowania tymczasowego aresztowania 376 3. Poręczenie majątkowe stosowane w postępowaniach przygotowawczych w sprawach przestępstw i przestępstw skarbowych wykorzystujących konstrukcje podatkowe 378 4. Podsumowanie 381 Bibliografia 383 Rozdział 4: Źródła dowodowe w Kodeksie karnym skarbowym i wpływ postępowania karnoskarbowego na treść decyzji wymiarowej 385 1. Źródła dowodowe 385 2. Samodzielność jurysdykcyjna sądu 386 3. Zależność między postępowaniem podatkowym i karnoskarbowym 386 4. Decyzja wymiarowa w postępowaniu karnoskarbowym 389 4.1. Decyzja jako orzeczenie niepochodzące od sądu 390 4.2. Kształtowanie stosunku prawnego 392 4.3. Znaczenie merytoryczne decyzji podatkowych 394 4.4. Ustanie karalności 395 4.5. Związanie wyrokami sądów administracyjnych 396 5. Wnioski 396 Bibliografia 397 Rozdział 5: Korekta deklaracji podatkowej i jej funkcja w Kodeksie karnym skarbowym w świetle zmian wprowadzonych tzw. Polskim Ładem 399 1. Cel egzekucyjny a filozofia (nie)karania w prawie karnym skarbowym 399 2. Wprowadzenie korekty deklaracji podatkowej jako instytucji wyłączającej karalność do systemu prawa karnego 400 3. Przesłanki korekty deklaracji z art. 16a k.k.s. ukształtowane przepisami tzw. Polskiego Ładu 403 4. Postulat usunięcia korekty deklaracji jako okoliczności uchylającej karalność w prawie karnym skarbowym 405 Bibliografia 408 Rozdział 6: Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności z art. 17 k.k.s. Sprawiedliwość dla sprawcy czy sprawność dla organów ścigania? 409 1. Wyjaśnienie koncepcji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności 409 2. Przesłanki dobrowolnego poddania się odpowiedzialności 410 2.1. Wina i okoliczności sprawy 410 2.2. Pozostałe przesłanki ubiegania się o DPO 412 3. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności jako konsensus między sprawcą a organami ścigania. Rola sądu w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na DPO 414 4. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności a postępowanie przed sądem administracyjnym 416 5. Sprawiedliwość czy sprawność? 419 5.1. Wady i zalety dla sprawcy a problem nierówności stron w modelu konsensualnym 419 5.2. Porozumienia procesowe w obcych systemach prawnych 423 5.3. Spór jest problemem, który należy rozwiązać, a nie walką, którą trzeba wygrać 425 Bibliografia 427 Rozdział 7: Czy dyscyplina finansów publicznych może być motywacją do złych decyzji? 429 1. Wprowadzenie 429 2. Zakres odpowiedzialności prawnej za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 431 3. Odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych a inne rodzaje odpowiedzialności przewidziane przez przepisy prawa 437 4. Zawinienie jako warunek odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych 445 5. Ustawowe prawo obwinionego do obrony w postępowaniu 447 6. Adekwatność kary i środka karnego 450 7. Podsumowanie 454 Bibliografia 455 Rozdział 8: Na styku prawa podatkowego i karnego skarbowego: między prewencją a instrumentalizacją – szanse i zagrożenia dla podatników 457 1. Wprowadzenie 457 2. Relacje między prawem podatkowym a karnym skarbowym – podstawowe założenia i kluczowe wyzwania 459 3. Mechanizmy ograniczania ryzyka odpowiedzialności karnej skarbowej – analiza wybranych instytucji prawnych 461 3.1. Czynny żal w Kodeksie karym skarbowym – funkcje, założenia, kontrowersje 462 3.2. Korekta deklaracji podatkowej jako szczególna forma czynnego żalu – znaczenie praktyczne i problemy interpretacyjne 475 3.3. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności w Kodeksie karnym skarbowym – przesłanki, korzyści, ograniczenia praktyczne 480 4. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego – geneza problemu, nadużycia, potrzeba reformy 484 5. Podsumowanie i wnioski – analiza de lege lata oraz postulaty de lege ferenda 500 Bibliografia 502 O autorach 505