Wpływ zmian demograficznych na wzorce konsumpcji gospodarstw domowych w Polsce

W monografii przedstawiono etapy budowy interdyscyplinarnego modelu mikrosymulacyjnego opisującego zjawiska natury demograficznej i ekonomicznej. Wykorzystano go do oszacowania i oceny długookresowych skutków, jakie wywierają zmiany stanu oraz struktury ludności na popyt konsumpcyjny. Na model składają się trzy bloki: demograficzny, gospodarstw domowych i spożycia z dochodów osobistych ludności. Blok demograficzny uwzględnia najważniejsze parametry pozwalające budować scenariusze do określenia liczby i struktury ludności. W bloku gospodarstw domowych zmienne społeczno-demograficzne (i ekonomiczne) przekształcane są we wzorce konsumpcji różnych typów gospodarstw domowych. Blok spożycia z dochodów osobistych wykorzystuje wzorce konsumpcji modelowane za pomocą kompletnego modelu popytu PADS w celu określenia wielkości spożycia dla sześćdziesięciu dwóch kategorii w klasyfikacji COICOP oraz (w wyniku ich agregacji) spożycia z dochodów osobistych ogółem. Wyniki współdziałania tych bloków zostały zaprezentowane w postaci symulacji przyszłych stanów i struktur konsumpcji gospodarstw domowych w Polsce do roku 2075 na podstawie scenariuszy założeń co do kształtowania się liczby i struktury ludności, dynamiki dochodów, a także relacji cen. Badanie wzbogaciło dotychczasowy dorobek w zakresie analizy konsumpcji poprzez skonstruowanie połączenia pomiędzy danymi charakteryzującymi zachowania konsumpcyjne na poziomie gospodarstw domowych a konsumpcją na szczeblu mezo- i makroekonomicznym.

Wstęp 7 1. Zjawiska ludnościowe a gospodarka 12 1.1. Starzenie się społeczeństw 12 1.2. Determinanty konsumpcji 15 1.3. Projekcje stanu i struktury populacji Polski 21 1.3.1. Model demograficzny 21 1.3.2. Scenariusze założeń projekcji demograficznych i symulacje liczby i struktury ludności Polski w perspektywie do 2075 roku 29 2. Analiza konsumpcji gospodarstw domowych w Polsce 36 2.1. Mikroekonomiczna funkcja popytu konsumpcyjnego 36 2.1.1. Sklejana krzywa Engla 37 2.1.2. Wydatki konsumpcyjne jako dochód 41 2.1.3. Skale ekwiwalentności 43 2.1.4. Postać estymacyjna 46 2.2. Źródło danych i problem wydatków zerowych 47 2.3. Analiza kohortowa 55 2.4. Wzorce konsumpcji gospodarstw domowych 65 2.4.1. Krzywe Engla 65 2.4.2. Skale ekwiwalentności 81 2.4.2.1. Analiza przekrojowa 81 2.4.2.2. Efekty wieku, kohorty i roku 85 3. Popyt konsumpcyjny w teorii ekonomicznej 103 3.1. Kompletne modele popytu 103 3.1.1. Warunki teoretyczne 103 3.1.2. Wybrane rodzaje kompletnych modeli popytu 109 3.1.3. Wybór kompletnego modelu popytu 113 3.1.4. Model PADS w wersji estymacyjnej 115 3.2. Empiryczna weryfikacja modelu PADS dla Polski 120 3.2.1. Implementacja wyników analizy przekrojowej 120 3.2.2. Przygotowanie danych 123 3.2.3. Zróżnicowanie specyfikacji równań PADS 127 3.2.4. Wyniki PADS bez ograniczeń stochastycznych 132 3.2.5. Wyniki estymacji PADS z ograniczeniami stochastycznymi 134 4. Analiza wpływu przemian demograficznych na konsumpcję gospodarstw domowych w Polsce 141 4.1. Wartości zmiennych niezależnych w okresie prognozy 141 4.1.1. Założenia i projekcje dotyczące zmiennej łącznikowej C* 141 4.1.2. Założenia dotyczące pozostałych zmiennych niezależnych 143 4.2. Prognozy konsumpcji gospodarstw domowych 145 4.2.1. Scenariusze symulacyjne 145 4.2.2. Analiza symulacji konsumpcji gospodarstw domowych 146 4.2.3. Ocena wpływu zmian demograficznych na konsumpcję 171 Podsumowanie 172 Bibliografia 175 Załącznik 186 Spis rysunków 299 Spis tabel 300 Spis wykresów 302