Kompetencje emerytalne polskich pracowników migrujących do państw objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej

Monografia dotyczy jednego z najbardziej złożonych zagadnień we współczesnej debacie na temat mobilności międzynarodowej, a jednocześnie takiego, które wciąż nie doczekało się pogłębionej analizy zarówno na gruncie europejskim, jak i polskim. Celem pracy jest diagnoza kompetencji emerytalnych polskich pracowników migrujących do państw objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej. Pytania stawiane w pracy – nie tylko o poziom wiedzy, ale przede wszystkim wykorzystanie jej na poziomie praktycznym oraz o postawy wobec własnej przyszłości – mają fundamentalne znaczenie dla samych migrantów. Kompetencje, o których pisze Autorka, mogą być rozumiane w dwóch kontekstach: jako niezbędne umiejętności, doświadczenie i wiedza, które dziś sygnalizowane, w przyszłości będą niezbędne, i jako te o charakterze uniwersalnym, właściwe dla wszystkich obywateli Unii Europejskiej. W książce znajdują się wyniki badań własnych – jakościowych i ilościowych, a wypracowane przez Autorkę rekomendacje stanowią wkład w dyskusję naukową na temat ekonomicznego i prawnego wymiaru migracji zagranicznych. Publikacja jest adresowana do praktyków zajmujących się koordynacją systemów emerytalnych, studentów i pracowników naukowych badających problematykę rynku pracy i migracji, ale przede wszystkim zainteresuje osoby obecnie mieszkające w jednym z państw objętych koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej oraz te, które po okresie pracy za granicą wróciły do Polski.

Wykaz skrótów 9 Wstęp 11 Rozdział I. Polacy na rynku wewnętrznym UE – trendy migracyjne i prawny kontekst migracji 21 1.1. Migracja – pojęcie, rodzaje i teorie migracji 21 1.2. Polacy na rynku wewnętrznym UE – trendy migracyjne 25 1.3. Pojęcie oraz struktura unijnego rynku wewnętrznego 30 1.4. Istota swobody przepływu pracowników w UE 33 1.5. Podsumowanie 39 Rozdział II. Koordynacja systemów emerytalnych 41 2.1. Podstawy prawne koordynacji systemów emerytalnych 41 2.2. Cel koordynacji systemów emerytalnych 43 2.3. Zakres koordynacji systemów emerytalnych 45 2.3.1. Element transgraniczny 45 2.3.2. Zakres podmiotowy 46 2.3.3. Zakres przedmiotowy 47 2.3.4. Zakres terytorialny 49 2.4. Podstawowe zasady koordynacji systemów emerytalnych 49 2.5. Przykłady zastosowania zasad wynikających z koordynacji emerytur 55 2.6. Podsumowanie 59 Rozdział III. Kompetencje emerytalne Polaków 61 3.1. Kompetencje emerytalne w ujęciu teoretycznym 61 3.2. Kompetencje emerytalne w świetle badań 72 3.2.1. Postawy wobec emerytury 72 3.2.2. Wiedza o emeryturze 87 3.3. Poziom wiedzy Polaków o koordynacji emerytur w UE 96 3.3.1. Metodologia badania 96 3.3.2. Poziom wiedzy respondentów na temat koordynacji emerytur w UE 99 3.3.3. Wiedza o koordynacji a wiek, płeć i wykształcenie respondentów 103 3.3.4. Potencjalne źródła informacji o emeryturze w opiniach respondentów 106 3.3.5. Atrakcyjność emerytury za granicą w opiniach respondentów 111 3.3.6. Wnioski z badań 112 Rozdział IV. Kompetencje emerytalne – wyniki badań ilościowych 115 4.1. Triangulacja w postępowaniu badawczym 115 4.2. Koncepcja badań ilościowych 117 4.3. Charakterystyka respondentów 120 4.4. Kompetencje emerytalne w zakresie wiedzy i umiejętności 125 4.4.1. Poziom wiedzy i umiejętności a długość okresów pracy za granicą 131 4.4.2. Poziom wiedzy i umiejętności a forma zatrudnienia za granicą 133 4.4.3. Poziom wiedzy i umiejętności a liczba państw wykonywania pracy 134 4.4.4. Poziom wiedzy i umiejętności a wykształcenie 136 4.4.5. Poziom wiedzy i umiejętności a wiek 137 4.5. Kompetencje emerytalne w zakresie postaw 138 4.5.1. Postawy a długość okresów pracy za granicą 141 4.5.2. Postawy a forma zatrudnienia za granicą 143 4.5.3. Postawy a liczba państw pracy za granicą 146 4.5.4. Postawy a wykształcenie i wiek 147 4.6. Wnioski z badań 149 Rozdział V. Kompetencje emerytalne – wyniki badań jakościowych 153 5.1. Koncepcja badań jakościowych 153 5.2. Czynniki decydujące o wyborze zatrudnienia w UE 163 5.3. Doświadczenia zawodowe na rynku pracy UE 171 5.4. Częstość myślenia o emeryturze 183 5.5. Atrakcyjność emerytury w państwach objętych koordynacją 186 5.6. Poziom wiedzy na temat regulacji emerytalnych w UE 189 5.7. Umiejętności w zakresie korzystania z prawnych mechanizmów koordynacji 192 5.8. Postawy wobec instytucji koordynujących emerytury 194 5.9. Bariery w dostępie do informacji 195 5.10. Wnioski z badań 198 Zakończenie 201 Bibliografia 213 Załącznik 1. Wiedza na temat koordynacji emerytur w UE – kwestionariusz ankiety I 229 Załącznik 2. Wiedza na temat koordynacji emerytur w UE – tabele wynikowe 233 Załącznik 3. Kompetencje polskich pracowników migrujących wobec koordynacji emerytur w UE – kwestionariusz ankiety II 235 Spis tabel 241 Spis wykresów 245 Spis map 249 Spis schematów 251