Czy włoska praca się opłaca?

Wprowadzenie 13 CZĘŚĆ PIERWSZA Różne aspekty migracji Polaków do Włoch 1. Zarys teorii w rozważaniach nad polskimi migracjami do Włoch 21 1.1. Wstęp 21 1.2. Definiowanie migracji 23 1.2.1. Definicje migracji w kontekście polsko- włoskim 25 1.2.2. Uczestnicy procesów migracji 25 1.2.3. Pracownicy migrujący w ramach swobody przepływu pracowników 27 1.3. Wybrane teorie migracji zarobkowych 28 1.3.1. Model czynników wypychających i przyciągających 29 1.3.2. Teoria dualnego rynku pracy 32 1.3.3. Sieci migracyjne 36 1.3.4. Migracje niepełne 40 1.3.5. Nowa ekonomiczna teoria migracji (NELM) 42 1.4. Aspekt genderowy w badaniach migracji pracowniczych 45 1.5. Podsumowanie 55 2. Aspekty polityki migracyjnej Włoch i swoboda przepływu pracowników 56 2.1. Wstęp 56 2.2. Typy polityki migracyjnej 57 2.3. Transformacja Włoch z państwa emigracji w państwo imigracji 58 2.4. Krótki zarys przemian we włoskiej polityce migracyjnej 60 2.5. Swoboda przepływu pracowników jako szczególny przejaw polityki migracyjnej 64 2.5.1. Obecne podstawy prawne dla swobody przepływu pracowników oraz wybrane problemy jej funkcjonowania 65 2.5.2. Równość traktowania w ramach swobody przepływu pracowników 67 2.5.3. Ograniczenia w swobodzie przepływu pracowników 69 2.5.4. Prawa członków rodzin pracowników migrujących 70 2.6. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego pracowników migrujących 71 2.7. Wzajemne uznawanie kwalifikacji zawodowych 74 2.8. Okresy przejściowe dotyczące swobody przepływu pracowników 76 2.9. Podsumowanie 78 3. Analiza historyczna obecności Polaków we Włoszech 80 3.1. Wstęp 80 3.2. Etapy migracji polsko-włoskich 82 3.2.1. Mobilność polsko-włoska od zarania zjawiska do okresu zaborów 83 3.2.1.1. Migracje religijne oraz polityczne 84 3.2.1.2. Dwustronna mobilność związana z rozwojem relacji politycznych 87 3.2.1.3. Wyjazdy naukowe i tradycja Grand Tour 89 3.2.1.4. Organizacja polskiego życia imigracyjnego w Rzymie 94 3.2.2. Ruchy migracyjne Polaków i Włochów w okresie zaborów 95 3.2.2.1. Polacy walczący we Włoszech: Legiony Polskie 96 3.2.2.2. Migracje i powiązania kulturalne 98 3.2.3. Lata 1918–1939: migracje handlowe, zawodowe i początki organizacji polonijnych 100 3.2.4. II wojna światowa: migracje żołnierskie 103 3.2.5. Lata 1945–1989: migracje powojenne i uchodźcze 106 3.2.5.1. Społeczność polska we Włoszech po zakończeniu II wojny światowej 106 3.2.5.2. Migracje o charakterze politycznym i ideologicznym 110 3.2.6. Migracje zarobkowe w okresie 1989–2004 115 3.2.7. Migracje poakcesyjne w ramach swobody przepływu pracowników 118 3.3. Podsumowanie 119 4. Migracje Polaków do Włoch w ujęciu statystycznym 120 4.1. Wstęp 120 4.2. Źródła danych 121 4.3. Migracje Polaków do Włoch: przepływy i zasoby 122 4.3.1. Migracje w latach 1945–1978 122 4.3.2. Migracje w latach 1979–1989 125 4.3.3. Migracje w latach 1989–2004 127 4.3.4. Migracje poakcesyjne 130 4.4. Profil polskiego migranta we Włoszech 135 4.4.1. Płeć 136 4.4.2. Wiek 138 4.4.3. Wykształcenie 140 4.4.4. Stan cywilny 142 4.4.5. Rozmieszczenie geograficzne 143 4.5. Podsumowanie 145 5. Zatrudnienie Polaków na włoskim rynku pracy w pierwszej dekadzie obowiązywania swobody przepływu pracowników 147 5.1. Wstęp 147 5.2. Charakterystyka włoskiego rynku zatrudnienia cudzoziemców 149 5.3. Cudzoziemcy na włoskim rynku pracy w dekadę obowiązywania swobody przepływu pracowników 152 5.4. Polscy poakcesyjni migranci zarobkowi we Włoszech 155 5.4.1. Zatrudnienie polskich pracowników we Włoszech w latach 2004–2017 157 5.4.2. Sektory zatrudnienia Polaków w okresie poakcesyjnym 160 5.4.3. Polacy na włoskim rynku pracy w okresie kryzysu 163 5.5. Podsumowanie 168 CZĘŚĆ DRUGA Własne badania empiryczne 6. Polki na włoskim rynku pracy w latach 2009–2019 w świetle badań empirycznych 171 6.1. Wstęp 171 6.2. Projekt badawczy „Polki na włoskim rynku pracy w latach 2009–2019” 172 6.2.1. Geneza projektu badawczego 173 6.2.2. Badanie z 2009 r. 175 6.2.3. Hipoteza i pytania badawcze w badaniach powtórzonych w latach 2016–2019 178 6.3. Metodologia i główne etapy badań powtórzonych 179 6.3.1. Pierwszy etap badań – badania kwestionariuszowe (PAPI) 181 6.3.2. Drugi etap badań – pogłębione wywiady indywidualne (IDI) 182 6.4. Prezentacja wyników badań 184 6.4.1. Polki na włoskim rynku pracy w latach 2009–2019: bilans korzyści i strat 185 6.4.1.1. Postrzeganie rynku pracy przez polskie pracowniczki 190 6.4.1.2. Przyczyny dyskryminacji polskich pracowników w opinii respondentek 191 6.4.2. Mobilność zawodowa Polek we Włoszech po 2009 r. 194 6.4.2.1. Podjęte strategie mobilności zawodowej 196 6.4.2.2. Główne przyczyny stagnacji zawodowej 198 6.4.3. Wpływ kryzysu gospodarczego oraz swobody przepływu pracowników na pracę Polaków we Włoszech 199 6.4.3.1. Kryzys gospodarczy jako czynnik motywujący 201 6.4.3.2. Wpływ swobody przepływu pracowników na zatrudnienie Polaków we Włoszech 201 6.4.4. Plany respondentek na przyszłość 205 6.4.4.1. Dylemat decyzji o pozostaniu lub wyjeździe 206 6.4.4.2. Czynniki determinujące wyjazd do Polski lub pozostanie we Włoszech 208 6.5. Podsumowanie 214 7. Wnioski z badań nad statusem Polek na włoskim rynku pracy 215 7.1. Wstęp 215 7.2. Postrzeganie przez Polki włoskiego rynku pracy 215 7.3. Strategie mobilności respondentek 217 7.4. Wpływ kryzysu gospodarczego na kariery uczestniczek badań 218 7.5. Wpływ swobody przepływu pracowników na kariery uczestniczek badań 219 7.6. Plany na przyszłość respondentek w świetle przeprowadzonych badań 220 7.7. Trzy scenariusze zachowań Polek na włoskim rynku pracy 220 7.7.1. Sukces zawodowy po włosku 221 7.7.2. Matka Polka na włoskim rynku zatrudnienia 222 7.7.3. Włoska praca nie popłaca 223 7.8. Podsumowanie 224 Zakończenie 225 Wykaz źródeł 228 Spis fotografii, tabel i wykresów 245