Banki, pieniądze, długi. Nieznana prawda o współczesnym systemie finansowym

Książka ta uzyskała nominację w konkursie ECONOMICUS 2020 organizowanym przez Dziennik Gazeta Prawna, na najlepszą książkę ekonomiczno-biznesową roku, w kategorii książek szerzących wiedzę ekonomiczną. Każdy dzisiaj posługuje się pieniędzmi, bez których trudno sobie wyobrazić współczesną cywilizację. Ta książka jest właśnie o nich. System finansowy świata uległ w ciągu ostatnich trzydziestu lat radykalnej, jakościowej zmianie. Pojawił się nowy rodzaj pieniądza – cyfrowy pieniądz bankowy, który już nie jest, jak gotówka, kreowany przez państwowe banki centralne, ale tworzą go z niczego prywatne banki komercyjne. W tej książce przedstawiono konsekwencje tej zmiany, a są one bardzo duże. Niejednokrotnie wręcz szokujące. A przy tym zupełnie nieznane. Publikacja ta jest przeznaczona dla szerokiego kręgu odbiorców, bo przecież każdy z nas ma do czynienia z pieniędzmi. W szczególności będzie ciekawą lekturą dla osób zainteresowanych lub związanych zawodowo z finansami, bankowością, ekonomią, polityką i rynkami finansowymi. Dla spłacających kredyty, dla pracowników banków każdego szczebla, dziennikarzy, polityków, działaczy społecznych, przedsiębiorców, menedżerów, urzędników państwowych oraz studentów i pracowników naukowych kierunków związanych z ekonomią, finansami i bankowością. Książka nie wymaga od Czytelnika żadnej specjalistycznej wiedzy, gdyż wszystko jest w niej wyjaśnione od podstaw. Nie oznacza to jednak, iż przedstawia się w niej prawdy oczywiste, ogólnie znane. Przeciwnie, jest to, zarówno co do treści, jak i formy, pozycja oryginalna, nowatorska, i to nie tylko w skali krajowej, ale także światowej. Po jej lekturze staniesz się nie lada ekspertem w dziedzinie finansów i bankowości! Jednym z tematów poruszanych w książce są tak zwane kredyty frankowe. Autorzy przedstawiają nowy, rozszerzony i pogłębiony punkt widzenia na tę sprawę. Okazuje się, że skala manipulacji czy wręcz oszustw, których dopuściły się polskie banki była jeszcze większa, niż dotąd sądzono. W lutym 2020 roku wybuchła pandemia koronowirusa covid-19, która wywołała ogólnoświatowy kryzys. Wiedza zawarta w książce pozwoli lepiej zrozumieć zmiany zachodzące w gospodarce i finansach jakie ten kryzys wywołał. Współczesny świat cierpi na wiele poważnych problemów: powszechny brak pieniędzy, wszechobecne długi, bogactwo i wpływy banków komercyjnych, nieskuteczność działań banków centralnych, dominacja dolara amerykańskiego, euro i innych walut rezerwowych w transakcjach międzynarodowych, narastające nierówności dochodowe, spadek poziomu życia mimo ogromnego postępu technologicznego, powtarzające się globalne kryzysy ekonomiczne. Informacje przedstawione w tej książce pozwalają zrozumieć jaka jest główna przyczyna tych problemów. Informacje te umożliwiają także zdemaskowanie wielu popularnych, fałszywych twierdzeń na temat finansów, bankowości i gospodarki. I tak, uważa się powszechnie, że przy udzielaniu kredytów banki są jedynie pośrednikami pomiędzy tymi, którzy mają nadmiar pieniędzy, a tymi, którzy mają ich za mało i chcą je pożyczyć. Twierdzi się, że oszczędności przekładają się na inwestycje. Propaguje się pogląd, że państwa mogą wydawać tylko tyle pieniędzy, ile zbiorą z podatków, a jeśli chcą wydawać więcej, to muszą te pieniądze w całości pożyczyć. Narzeka się, że Polacy są rozrzutni i lekkomyślni, bo mocno się zadłużają. Straszy się długiem publicznym, który będą musiały spłacić przyszłe pokolenia. Przedstawia się oprocentowanie kredytów jako sumę wskaźnika WIBOR oraz marży, która jest jedynym zyskiem banku. Wyraża się wdzięczność Unii Europejskiej za hojne dotacje. Panuje ogólne przekonanie, że to państwo kreuje będące w obiegu pieniądze. Tymczasem wszystkie te popularne poglądy, a także wiele innych, są błędne – co pokazano w tej książce. W książce przedstawiono trzy, popularne w ostatnich latach, plany zmian w systemie finansowym: ideę Pieniądza Suwerennego, plan wprowadzenia Central Bank Digital Currency oraz postulat, aby państwa, zamiast pożyczać pieniądze, same je kreowały i wprowadzały do obiegu (MMT). Główną misją tej książki nie jest jednak promowanie jakichkolwiek scenariuszy reform, ale obiektywne przedstawienie rzeczywistego sposobu działania współczesnego systemu finansowego. Wiedza o tym, jak ten system funkcjonuje umożliwia zrozumienie istoty tych planów. Autorzy w trakcie pisania zadali Narodowemu Bankowi Polskiemu szereg dociekliwych i ważnych pytań. Odpowiedzi naszego banku centralnego na niektóre z tych pytań znalazły się w ich książce. Znajduje się też w niej szereg użytecznych i w pełni oryginalnych rysunków (schematów), które bardzo pomagają w zrozumieniu przedstawionych w niej treści.

WPROWADZENIE Wstęp Błędne poglądy Informacje na początek Pieniądze, gotówka, rezerwy, agregaty monetarne PIENIĄDZE Cyfrowy portfel Transfery pieniędzy Banki kreują pieniądze przy udzielaniu kredytów REZERWY Rezerwy, czyli drugi obieg Każdy bank centralny kreuje rezerwy w walucie, która jest używana w kraju, w którym działa Rezerwy obowiązkowe Rezerwy a gotówka Dwa banki i jeden przelew, czyli rezerwy wchodzą do gry Dwa banki i dwa przelewy Dwa banki i wiele przelewów Wiele banków i wiele przelewów Przelewy wewnątrz jednego banku Skąd, dokąd i kiedy płyną pieniądze? Do czego bankom potrzebne są rezerwy podsumowanie i zapowiedź kolejnych tematów Pożyczanie rezerw na rynku międzybankowym Oprocentowanie pożyczek rezerw podąża za stopą referencyjną NBP Gra o rezerwy Rezerwy a kredyty BANKI Oprocentowanie kredytów według stawki WIBOR + marża Kredyty frankowe Opłaty, prowizje, ubezpieczenia Zagadka ujemnych stóp procentowych Dlaczego banki oferują oprocentowanie lokat? Model kaskadowy PIENIĄDZE TO ZOBOWIĄZANIA Czym są współczesne pieniądze? Historia się powtarza Klub fitness Pieniądze jako zobowiązania banków Udzielenie kredytu BILANSE BANKÓW Krótki kurs rachunkowości bankowej: aktywa, zobowiązania, kapitał, pasywa Udzielenie kredytu z punktu widzenia rachunkowości bankowej Rozszerzenie bilansu banku Likwidacja banku, czyli czym jest kapitał Darmowe aktywa trwałe i finansowe banków Na czym banki zarabiają? Kreacja pieniędzy przez bank dla samego siebie Czy banki mogą kreować pieniądze na własne potrzeby w dowolnej ilości? Kiedy banki plajtują, czyli co nas może czekać W jakim kierunku zmierza system bankowy? DŁUG PUBLICZNY Państwa się zadłużają Rząd zadłuża się u ludzi i firm Rząd zadłuża się w bankach Recycling rezerw wydanych przez banki na zakup obligacji rządowych Rząd zadłuża się za granicą Polski dług publiczny w zdecydowanej większości nie powinien być zaciągnięty Dotacje z Unii Europejskiej WPROWADZANIE PIENIĘDZY DO OBIEGU Ktoś musi kreować pieniądze i wprowadzać je do obiegu Konsensus Waszyngtoński Nie widać powodu, dla którego banki mogą kreować pieniądze, a państwa nie Niestabilne dziurawe wiadro Ogromne zadłużenie prywatne i publiczne Obecne długi prywatne i publiczne są zasadniczo niemożliwe do spłacenia Pieniądze a gotówka Luzowanie ilościowe Luzowanie ilościowe to w większości ukryte monetary financing Jak zwiększyć ilość pieniędzy w obiegu? GDYBY NIE BYŁO INTERNETU Czy pieniądze bankowe koniecznie muszą być cyfrowe? Jeden kraj i wielu emitentów pieniędzy PRAWO Czy cyfrowe pieniądze bankowe są w Polsce legalne? PLANY REFORM Kto korzysta? Wady obecnego systemu i możliwości jego naprawy Pieniądz Suwerenny (Sovereign Money) Elektroniczny Pieniądz Banku Centralnego (Central Bank Digital Currency) Gotówka powinna zostać ZAKOŃCZENIE Podsumowanie Podziękowania Noty o autorach Bibliografia