Instytucjonalne i kulturowe podstawy gospodarowania

Tematem książki jest przede wszystkim człowiek w gospodarce i w społeczeństwie, a w mniejszym zakresie sama gospodarka. Tym różni się ona od większości prac z ekonomii, które koncentrują się zazwyczaj na mechanizmach i strukturach gospodarki, a zwłaszcza na sferze dla ekonomisty najważniejszej, jaką jest rynek. Rynek to potężny i ważny mechanizm regulujący zachowania ludzi, ale teoria rynku, będąca trzonem ekonomii, nie wyjaśnia w pełni wielu fundamentalnych zjawisk w zakresie procesów gospodarczych. ze wstępu autora Książka stanowi ważny wkład do dyskusji o kondycji i problemach metodologicznych współczesnej ekonomii, a także do dyskusji o polityce gospodarczej i kierunkach zmian ustrojowych. Jerzy Wilkin, wskazując ekonomię instytucjonalną jako ważny nurt ekonomicznej refleksji, pokazuje jej zróżnicowanie i niewykorzystany potencjał badawczy. Zwraca także uwagę na braki nowej ekonomii instytucjonalnej, które wydają się konsekwencją trudności zaistnienia w głównym nurcie koncepcji prawdziwie nieortodoksyjnych. Główny nurt ekonomii otworzył się na koncepcje Ronalda Coase’a, Douglassa Northa, Olivera Williamsona, ale już nie na Johna Galbraitha. A przecież w kontekście ostatniego kryzysu i zmian instytucjonalnych współczesnego kapitalizmu analizy tego ostatniego wydają się zawierać większy potencjał wyjaśniający i prognostyczny. z recenzji wydawniczej prof. dr hab. Janiny Godłów-Legiędź

Spis treści Wstęp 11 Rozdział 1 Pluralizm metodologiczny w ekonomii – jego podstawy i konsekwencje 17 1.1. O pożyteczności studiów metodologicznych 18 1.2. Inspiracje metodologiczne i alchemia metodologii naukowej 20 1.3. Metodologia ekonomii – główne kierunki poszukiwań i obszary sporów teoretycznych 21 1.4. Źródła frustracji i satysfakcji w uprawianiu ekonomii 23 1.5. Koncepcja człowieka gospodarującego jako fundament ekonomii głównego nurtu 24 1.6. Ekonomia jako wiedza i nauka 26 1.7. Matematyczność świata i matematyczność ekonomii 29 1.8. Dwa dominujące nurty w badaniach nad podstawami zachowań ludzkich 32 1.9. Nauka a prawda 36 Rozdział 2 Wizje gospodarki i świata społecznego – trzy metafory 38 2.1. Metafora mechanizmu 38 2.2. Metafora systemu 39 2.3. Metafora dramatu 45 2.3.1. Człowiek gospodarujący jako istota dramatyczna 45 2.3.2. Czym jest dramat: w sztuce, życiu społecznym i nauce 47 2.3.3. Świat jako scena dramatu i dialog jako otwarcie na innego 49 2.3.4. Dramat a wolność człowieka 51 Rozdział 3 Dlaczego ekonomistom potrzebna jest filozofia? 53 3.1. O potrzebie filozofii zaangażowanej 53 3.2. Filozofia, nauka, Bóg – fundament wiedzy i mądrości 55 3.3. Kondycja nauk ekonomicznych – kilka wstępnych refleksji filozoficznych 56 3.4. Nauka a filozofia 59 3.5. Czy ekonomista bywa metafizykiem? 60 Rozdział 4 Czy ekonomia może być piękna? 63 4.1. Poszukiwanie piękna w ekonomii 63 4.2. Czym jest piękno? 65 4.3. Piękno w nauce 67 4.4. Przedmiot ekonomii a jej piękno 69 4.5. Metody badawcze ekonomii a jej piękno 73 4.6. Czy ekonomia jest etyczna? 76 Uwagi końcowe 78 Rozdział 5 Kultura jako fundament instytucjonalny gospodarki 79 5.1. Ewolucja zainteresowania kulturą wśród ekonomistów 80 5.2. Czym jest kultura? 82 5.3. Trudności w budowaniu teorii kultury 84 5.4. Jedność i różnorodność człowieka oraz kultury 87 5.5. Ewolucja kultur i cywilizacji – długookresowa perspektywa instytucjonalna 89 5.6. Proces społeczno-kulturowego wykorzeniania się gospodarki 91 5.7. Kultura rywalizacji 93 5.8. Różnorodność kultur a systemy kulturowe 94 5.9. Porządkująca rola kultury w chaotycznym świecie 95 Uwagi końcowe 97 Rozdział 6 Instytucje – koncepcje, definicje i spory interpretacyjne 98 6.1. Gdzie kryją się instytucje? 98 6.2. Spontaniczność i kreacjonizm w kształtowaniu instytucji 99 6.3. Definicje instytucji 100 6.4. Instytucje, środowisko instytucjonalne i system instytucjonalny 105 6.5. Instytucje i instytucjonalny system gospodarczy w ujęciu Leszka Balcerowicza 106 6.6. Koncepcja Mary Douglas – podejście antropologiczne do problematyki instytucji 108 6.7. Instytucje jako podstawa wspólnego życia 109 6.8. Instytucje a organizacje 109 6.9. Instytucje totalne 110 6.10. Instytucje długiego trwania 111 6.11. Nauka w okruchach a instytucje 112 Rozdział 7 Równowaga instytucjonalna i zmiana instytucjonalna 114 7.1. Koncepcje równowagi gospodarczej w teorii ekonomii 114 7.2. Ekonomia układów złożonych i ekonomia złożoności 118 7.3. Krytyka teorii równowagi ekonomicznej 119 7.4. Równowaga instytucjonalna 120 7.5. Koncepcja równowagi instytucjonalnej w ujęciu Masahiko Aokiego 123 7.6. Równowaga instytucjonalna a ład społeczny 124 7.7. Zmiana instytucjonalna 127 Uwagi końcowe 130 Rozdział 8 Thorstein Veblen i klasyczny instytucjonalizm 131 8.1. Veblenowska koncepcja instytucji 132 8.2. Rywalizacja jako źródło marnotrawstwa 133 8.3. Symbole i wyznaczniki pozycji społecznej 135 8.4. Krytyka stosunków kapitalistycznych 136 8.5. Inni przedstawiciele klasycznego instytucjonalizmu 137 Rozdział 9 Nowa ekonomia instytucjonalna. Ogólna charakterystyka, podstawy metodologiczne i główne nurty badawcze 140 9.1. Prekursorzy nowej ekonomii instytucjonalnej 140 9.2. Ogólna charakterystyka nowej ekonomii instytucjonalnej: między tradycyjną ekonomią instytucjonalną a ekonomią neoklasyczną 143 9.3. Podstawowe pojęcia nowej ekonomii instytucjonalnej 147 9.3.1. Koncepcja instytucji 147 9.3.2. Pojęcie transakcji i kontraktu 149 9.3.3. Kategoria kosztów transakcji 150 9.3.4. Efektywność a inne determinanty instytucji 152 9.4. Podstawowe problemy metodologiczne nowej ekonomii instytucjonalnej 154 9.4.1. Problem relacji jednostki do instytucji i indywidualizm metodologiczny nowej ekonomii instytucjonalnej 154 9.4.2. Problem ograniczeń informacyjnych i racjonalności ludzi jako podmiotów gospodarujących 155 9.4.3. Problem nieuczciwości ludzi jako podmiotów gospodarowania: oportunizm 158 Uwagi końcowe 160 Rozdział 10 Ekonomia uprawnień własnościowych 163 10.1. Pojęcie uprawnień własnościowych 163 10.2. Koncepcja uprawnień własnościowych w teorii ekonomii 165 10.3. Podstawowe funkcje ekonomiczne uprawnień własnościowych według teorii praw własności 167 10.4. Zakres i znaczenie uprawnień własnościowych 171 10.5. Przyczyny, mechanizmy i skutki zmian uprawnień własnościowych 174 10.6. Dyskusje wokół teorii praw własności 176 Uwagi końcowe 178 Rozdział 11 Teoria agencji 180 11.1. Ogólna charakterystyka i podstawy metodologiczne teorii agencji 180 11.2. Problem optymalnego kontraktu a warunki wynagrodzenia agentów 184 11.3. Problem monitorowania realizacji kontraktu między zwierzchnikiem i agentem 186 11.4. Praktyczne problemy dotyczące kontraktów w świetle teorii agencji 187 11.5. Pozytywna teoria agencji 189 11.6. Ilustracja problemu agencji: przypadek amerykańskiego finansisty Bernarda L. Madoffa i lekcja z kryzysu finansowego 2007–2009 191 Rozdział 12 Ekonomia kosztów transakcji 194 12.1. Czym są transakcje i co wpływa na ich przebieg oraz efekty 195 12.2. Koszty transakcji a koszty gospodarowania 196 12.3. Koszty transakcji a specyficzność i charakter zasobów 198 12.4. Procesy adaptacji w gospodarce a koszty transakcji 200 12.5. Bodźce i kontraktowanie w procesach transakcji 204 12.6. Struktury instytucjonalne transakcji – klasyfikacja i charakterystyka 208 12.7. Integracja pionowa jako instytucjonalna forma adaptacji 209 12.8. Struktury transakcji a stosunki zatrudnienia pracowników 210 Uwagi końcowe 212 Rozdział 13 Przedsiębiorstwo jako instytucja 213 13.1. Czym jest przedsiębiorstwo? 213 13.2. Problem granic przedsiębiorstwa w nowej ekonomii instytucjonalnej 218 13.3. Różnicowanie się teorii przedsiębiorstwa we współczesnej ekonomii 219 Rozdział 14 Państwo w ujęciu ekonomii instytucjonalnej 221 14.1. Państwo jako instytucja i zarazem kreator instytucji formalnych 222 14.2. Spór o koncepcję i rolę państwa w gospodarce – dwa paradygmaty 224 14.3. Koncepcje państwa w klasycznym i nowym instytucjonalizmie 227 14.4. Zmiana roli państwa w warunkach globalizacji 231 14.5. Państwo a rozwój, wolność i demokracja 232 Uwagi końcowe 235 Podsumowanie 236 Bibliografia 240 Indeks osób 257