Dzieła zebrane, tom II

„O ponadprzeciętności Adama Heydla jako teoretyka ekonomii decyduje jego konsekwentna, bezpardonowa obrona mechanizmu rynkowego; uważał, że najlepiej sprzyja on rozwojowi gospodarczemu wszystkich społeczeństw. w dobie naporu różnych form gospodarowania i natężenia procesów regulowania gospodarki przez państwo, aż do gospodarki dyrektywnie planowanej, postawa A. Heydla była dowodem głębokiego, opartego na naukowej analizie przekonania, które głosił z dużą odwagą. Można więc sądzić, że jego osiągnięcia badawcze byłyby znacznie większe, gdyby nie został zamordowany przez okupanta w wieku zaledwie 48 lat. Nauka polska przedwcześnie utraciła dużego formatu uczonego i nie mniejszego formatu człowieka”. Józef Nowicki, Luminarze polskiej myśli ekonomicznej „Heydel był ortodoksyjnym liberałem [klasycznym] pur sang. Wierzył, że liberalizm to nie tylko obrona warstw mieszczańskich czy ziemiańskich, ale to obrona interesów całego narodu, a przede wszystkim obrona wolności, pokoju, kultury i postępu. Wolność, a ściśle mówiąc, wolność gospodarcza była dla niego magiczną formułką na wszystkie bolączki życia. Trzeba zaznaczyć, że Heydel w liberalizmie widział przede wszystkim te zasady, które mogą zachować i rozwijać kulturę narodu, a wartości kulturalne miały w jego skali wartościowania miejsce pierwsze i naczelne. Czy Heydel był konserwatywnym liberałem? Był nim w ekonomii. Innej ekonomii, poza ekonomiką liberalną, nie uznawał. (...) w stawianiu kwestii bardzo zbliżył się do ekonomisty austriackiego Mises'a, którego wysoko cenił”. Ferdynand Zweig, Adam Heydel (...) [org.] „Prof. Heydel jest dobrze znany naszym Czytelnikom (...). Nie potrzebujemy przypominać ani jego ciętego myślenia, ani wyjątkowych zalet stylisty, ani skrzącego się w jego pracach dowcipu. Heydel łączy w sobie — a jest to rzecz rzadka — wielką wiedzę i zdolności teoretyczne z niezwykle przystępną i jasną formą, lekką, przyjemną, przejrzystą. Cechuje go pociąg do teoretycznych rozważań; on spopularyzował w Polsce najprzód szkołę austrjacką, Mieses'a, Hayek'a, obecnie zaś uprzystępnia nam dzieła najnowszych angielskich teoretyków ekonomji(...). Jego teoretyczne zamiłowania nie przeszkadzają mu jednak wstępować w szranki aktualności i walczyć piórem w rozprawach i artykułach w obronie polityki zdrowego rozsądku, dobrej sprawy, liczne są zwłaszcza jego celne ataki na etatyzm oraz na przeciążenie podatkowe. (...) Jest on znawcą malarstwa, autorem pięknej książki o Jacku Malczewskim. To połączenie tak różnorodnych zainteresowań jest jedną z przyczyn, które czynią jego sylwetkę tak ciekawą i dość w naszych warunkach wyjątkową. a w każdym razie fakt, że ekonomista może się również znać na sztuce, powinien przyczynić się do rozwiązania mitu, że ekonomja jest a dismal science „posępną nauką", a ekonomiści patentowanymi «wątrobiarzami»”. "Polityka gospodarcza", nr 53-53, 1937 r. [org.] „Pamiętam jak 14 marca 1941 r. w obozowej izbie chorych siedziałem na łóżku ciężko chorego profesora UJ Adama Heydla, wielkiego ekonomisty i historyka kultury, i słuchałem, jak mówił z pamięci wiersze Norwida. I w tym momencie przyszli esesmani, zabrali go, ledwie zdążyłem odskoczyć. Po kilku godzinach zginął razem z innymi od salwy plutonu egzekucyjnego w żwirowni koło drutów, tuż za terenem obozu Auschwitz. Dla młodego człowieka śmierć tak zasłużonego profesora, w tak spektakularnej formie, była wtedy wielkim wstrząsem”. Fragment wstępu do Pism wybranych, tom 1, 1942–1957 Władysława Bartoszewskiego

Część II. Ekonomia: felietony i analizy Robotnicy a udział w zyskach 3 Eksport drzewa 7 Jubileusz gospodarki bolszewickiej 11 Program naprawy skarbu 41 Stronnicy inflacji 52 Brak kapitału obiegowego 58 Własność prywatna w nowych konstytucjach 61 Wysoki czy niski kurs złotego? 75 Lata tłuste i lata chude 78 O programie gospodarczym Polski 81 Zagadnienia gospodarcze i socjalne w Rosji 91 Przewrót agrarny w Europie 100 Kapitalizm i socjalizm wobec etyki 111 Refleksje o wystawie poznańskiej 138 Dążności etatystyczne w Polsce 156 Czy i jak wprowadzić liberalizm ekonomiczny? 170 Cel komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych 192 Siedem krów tłustych i siedem krów chudych 201 Len czy bawełna? 204 Kryzys, interwencja i etatyzm 227 Teoria ekonomii i etyka 241 Przeciwko nowym ciężarom 243 Skargi na brak inicjatywy prywatnej 247 Rozwój ekonomiczny Polski a cudzoziemcy 250 Blaski i nędze życia Ekonomii 256 Przednówek 1918 i 1921 roku 259 [Wywiad.] Kontyngenty są bronią obosieczną 263 Czy zmierzch kapitalizmu? 265 Kapitalizm a syndykalizm 273 Odpowiedzialność za kryzys gospodarczy 276 Wytyczne gospodarki wojennej 279 O swobodę dyskusji ekonomicznej 283 Spółdzielczość wobec kapitalizmu. (Artykuł dyskusyjny) 286 Część III. Ekonomia: polemiki i recenzje Czy pomoc państwa potrzebna? 291 [Recenzja.] Ludwik Mises, Liberalismus 295 Polska piatiletka? 303 Dochód społeczny to możność zaspokojenia potrzeb 306 Ależ, ależ kochany Kaziu! 308 Literatura wyzwolona z odpowiedzialności 311 Liberalizm wobec polityki i sprawy społecznej 318 Kryzys światowy kryzysem teorii Saya? 326 Statystyka wobec inflacji 335 [Recenzja.] Bohdan Łączkowski, Możliwości polityki zbożowej 338 Rolnictwo i przemysł. (Dyskusja) 342 „Tak chmurne niebo nie wyjaśnia się bez burzy”. (Polemika) 344 Profesor Edward Lipiński o Etatyzmie w Polsce. Polemika 347 W sprawie karteli 351 [Recenzja.] Wiktor Ormicki, Życie gospodarcze Kresów Wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej 353 [Recenzja.] Stanisław Wyrobisz, Etatyzm czy liberalizm 356 [Polemika.] Edward Taylor, Odpowiedź prof. A. Heydlowi z powodu jego artykułu pt. „Czy kryzys światowy jest kryzysem teorii Saya”. Replika autora 358 [Recenzja.] Jan Lutosławski, Wahania myśli rolniczej 361 [Przedmowa.] Lionel Robbins, Wielkie przesilenie gospodarcze 363 [Recenzja.] Ferdynand Zweig, System ekonomii i skarbowości Juliana Dunajewskiego 365 Część IV. Sprawy publiczne Polityka a etyka 371 Świadomość narodowa i przyszłość narodu polskiego 376 Mowa na wiecu akademickim 2 listopada 1918 roku 391 Nacjonalizm nowoczesny a polska polityka wschodnia 394 Organizacja Pracy Związku Narodów 405 Straszne dzieci 411 Drzewa na Rynku krakowskim 416 „W osaczonej reducie” 419 Sto lat temu 422 Szkoła morza 425 Kwiatki z niwy etatyzmu 427 Psychologia lokajska 429 Więźniowie brzescy nie chcą kandydować? 430 Etatyzacja sumień 431 Etatyzm a wykształcenie 433 Camera obscura 436 Prawdziwa demokracja 441 Część V. Kultura i społeczeństwo Międzynarodowe gusła 451 Tradycja i moda 453 Myśli o kulturze 456 Kultura wiejska. (Referat na Akademii 75-lecia „Gazety Rolniczej”, 10 czerwca 1938) 505 Nowy styl życia 516 Część VI. Sztuki piękne Moja droga do sztuki 543 Jacek Malczewski (wrażenia i refleksje) 546 Ze wspomnień o Jacku Malczewskim 551 Z wierszy Jacka Malczewskiego 562 Stanisław Szukalski – sylwetka artysty 575 Wystawa malarstwa polskiego w Wiedniu 587 Wystawa Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” w Krakowskim Pałacu Sztuki 592 Wystawa Starego Portretu w Krakowie 595 Wystawa Styków 601 Wystawa szukalszczyków w Katowicach 604 Ziemiańskość i sztuka polska 607 Serwis do gry w l’hombre’a z saskiej porcelany z początku XIX wieku 634 Wyspiański 638 Wesele w Moskwie – garść wrażeń 642 Część VII. Podróże Listy z Moskwy 647 Listy z jasnego brzegu 652 Notatki z podróży 666 Wrażenia z Ameryki 679 Dawność i nowość w Stanach Zjednoczonych 683 Część VIII. Sylwetki Władysław Grabski 689 Ze wspomnień o Stanisławie Larysz-Niedzielskim 693 Zgon Władysława Leopolda Jaworskiego 696 Śp. Kazimierz Wyszyński 698 Śp. Jan Kostanecki. [Dwa wspomnienia] 701 Dmowski z wosku 704 Gustaw Cassel. Próba sylwetki 710 Filozofia Forda 718 Aforyzmy Forda 764 Nota biograficzna 769 Indeks osobowy 777 Indeks rzeczowy 793