Przydatność informacyjna wartości godziwej jako podstawy pomiaru w rachunkowości i ograniczenia jej stosowania w praktyce

Wycena w rachunkowości w kontekście znaczących zmian w otoczeniu podmiotów gospodarczych stanowi istotne wyzwanie zarówno dla teoretyków, jak i praktyków rachunkowości. Wybór koncepcji wyceny dla potrzeb sprawozdawczości finansowej ogólnego przeznaczenia jest zagadnieniem wielowątkowym i uzależnionym od wielu czynników. Wzrastający w regulacjach rachunkowości stopień wykorzystania wartości godziwej przy wycenie zasobów i zobowiązań stawia pytania o zasadność jej stosowania jako parametru uzupełniającego koszt historyczny lub całkowicie go zastępującego. Nie bez znaczenia są tutaj głosy krytyków wiążące wykorzystanie wartości godziwej z kryzysem finansowym i zawirowaniami na rynkach finansowych. Przyjęcie orientacji bilansowej oraz ukierunkowanie sprawozdawczości finansowej na pomiar zasobów reprezentujących przyszłe korzyści ekonomiczne podnosi problem wyboru koncepcji wyceny, która najwierniej odzwierciedli istotę ekonomiczną stanów i procesów zachodzących we współczesnym przedsiębiorstwie. Alternatywne rozwiązania mają lub mogą mieć znaczący wpływ na przedstawienie i w konsekwencji tego na ocenę sytuacji finansowo-majątkowej podmiotu oraz prezentowane przez niego wyniki, mogą służyć różnym celom i różnym użytkownikom, a także odgrywać różną rolę w gospodarce jako całości. Zagadnienia te podejmuje Autor w niniejszej publikacji.

Wstęp 7 Rozdział 1. Pomiar wartości dla potrzeb sprawozdawczości finansowej 13 1.1. Uwarunkowania pomiaru wartości w rachunkowości 13 1.2. Postrzegana rola rachunkowości w społeczeństwie i gospodarce a stosowana podstawa wyceny 17 1.3. Wycena dla potrzeb sprawozdawczości finansowej w kontekście celów rachunkowości i potrzeb informacyjnych użytkowników informacji finansowej 25 1.4. Wycena dla potrzeb sprawozdawczości finansowej w świetle rozważań teoretyków XIX i XX w. 29 1.5. Podejście bilansowe i wynikowe a wyceny w rachunkowości 37 1.6. Przedmiot i perspektywa pomiaru wartości 40 1.7. Cechy jakościowe informacji finansowej 44 Rozdział 2. Wartość godziwa jako koncepcja pomiaru wartości w rachunkowości 49 2.1. Uwarunkowania definicyjne wartości godziwej i jej wieloaspektowość 49 2.1.1. Wartość godziwa a wartość rynkowa i cena transakcyjna 49 2.1.2. Wartość godziwa a wartość wejścia i wyjścia 59 2.1.3. Wartość godziwa a koszty transakcyjne 63 2.1.4. Wartość godziwa a widełki cenowe (spread) 65 2.1.5. Wartość godziwa a rynek odniesienia 67 2.2. Pojęcie wartości godziwej w międzynarodowych regulacjach rachunkowości 68 2.2.1. Cena transakcyjna a wartość rynkowa 74 2.2.2. Wytyczne MSSF 13 Pomiar wartości godziwej 75 2.3. Wartość godziwa w polskim prawie bilansowym 79 2.4. Wartość godziwa w regulacjach amerykańskich 83 2.5. Przesłanki stosowania wartości godziwej 87 Rozdział 3. Koncepcje wyceny dla potrzeb sprawozdawczości finansowej 99 3.1. Wartość godziwa a inne koncepcje pomiaru wartości w rachunkowości 99 3.2. Wartość godziwa a koszt historyczny jako podstawa wyceny 104 3.2.1. Istota kosztu historycznego 104 3.2.2. Odzyskiwalność poniesionych nakładów 110 3.2.3. Użyteczność kosztu historycznego 111 3.2.4. Koszt historyczny a wartość godziwa 113 3.3. Wartość godziwa a wartość historyczna (zmodyfikowany koszt historyczny) 115 3.3.1. Istota wartości historycznej 116 3.3.2. Wartość godziwa a wartość historyczna – różnice i elementy wspólne 117 3.4. Wartość godziwa a wartość z użytkowania (wartość dochodowa/użytkowa) 120 3.4.1. Charakterystyka wartości z użytkowania 120 3.4.2. Wartość z użytkowania a wartość godziwa – porównanie 124 3.5. Wartość odzyskiwalna 125 3.5.1. Istota wartości odzyskiwalnej 126 3.5.2. Podobieństwa i różnice wartości godziwej i wartości odzyskiwalnej 127 3.6. Koncepcja bieżącego kosztu 129 3.6.1. Istota bieżącego kosztu 130 3.6.2. Podstawowe różnice między koncepcją wartości godziwej i bieżącego kosztu 131 3.7. Odzyskiwalny bieżący koszt 133 3.7.1. Charakterystyka odzyskiwalnego bieżącego kosztu 134 3.7.2. Odzyskiwalny bieżący koszt a wartość godziwa – porównanie koncepcji 136 3.8. Wartość godziwa a wartość możliwa do realizacji netto 138 3.8.1. Istota wartości możliwej do realizacji netto 139 3.8.2. Wartość możliwa do realizacji a wartość godziwa – porównanie 140 Rozdział 4. Wykorzystanie wartości godziwej w regulacjach rachunkowości 145 4.1. Wartość godziwa w krajowych i międzynarodowych regulacjach rachunkowości 145 4.2. Modele wyceny bilansowej 145 4.2.1. Model wartości godziwej I 147 4.2.2. Model wartości godziwej II 151 4.2.3. Model wartości godziwej III 152 4.2.4. Model wartości godziwej IV 154 4.2.5. Model wartości przeszacowanej 157 4.2.6. Modele mieszane 160 4.3. Rachunkowość zabezpieczeń 161 4.4. Pomiar wartości w kontekście połączenia jednostek gospodarczych 164 4.5. Wycena początkowa 166 4.5.1. Aktywa i zobowiązania finansowe 167 4.5.2. Aktywa biologiczne i produkty rolnicze 169 4.5.3. Aport 172 4.5.4. Rzeczowe aktywa trwałe i wartości niematerialne 172 4.6. Programy lojalnościowe 174 4.7. Dostosowanie (zmiana) polityki rachunkowości do regulacji MSSF 175 4.8. Płatności w formie akcji 179 4.9. Złożone instrumenty finansowe 184 4.10. Wartość godziwa w testach na utratę wartości 185 Rozdział 5. Wykorzystanie wartości godziwej przez spółki giełdowe w Polsce w świetle własnych badań empirycznych 187 5.1. Zakres i przedmiot przeprowadzonego badania 187 5.2. Zastosowanie wartości godziwej jako ekwiwalentu kosztu w momencie przejścia na sprawozdawczość MSSF 188 5.3. Wykorzystanie wartości godziwej jako podstawy wyceny bilansowej 194 5.3.1. Wartość godziwa jako podstawa wyceny bilansowej dla rzeczowych aktywów trwałych 195 5.3.2. Zastosowanie wartości godziwej do wyceny wartości niematerialnych 197 5.3.3. Wycena nieruchomości inwestycyjnych w wartości godziwej 198 5.4. Wykorzystanie możliwości zmiany modelu wyceny bilansowej 201 5.5. Dobrowolna klasyfikacja aktywów i zobowiązań finansowych do wyceny w wartości godziwej 202 5.6. Wartość godziwa a zastosowanie rachunkowości zabezpieczeń 203 5.7. Wycena instrumentów pochodnych 204 5.8. Wnioski 205 Zakończenie 209 Bibliografia 215