Innowacyjność przemysłu spożywczego w Polsce. Ocena, uwarunkowania, rozwój

W niniejszej pracy podjęta została próba wypełnienia luki w zakresie analiz innowacyjności w przemyśle spożywczym, a przede wszystkim poszczególnych jego branż (na poziomie klas PKD) w kontekście rozwoju i konkurencyjności. W dotychczas stosowanych ujęciach brak jest tego typu analiz. W pracy na tle teoretycznych rozważań ekonomicznych stawiane są tezy weryfikowane z zastosowaniem metod ilościowych, w tym zwłaszcza statystyki wielowymiarowej oraz regresji panelowej. Co istotne, w niniejszych badaniach podjęto próbę budowy i empirycznej weryfikacji syntetycznego miernika innowacyjności zarówno na szczeblu przemysłu spożywczego ogółem, jak i niższych szczeblach agregacji (na poziomie klas lub grup klas PKD). Analiza ma charakter mezoekonomiczny, gdyż branże przemysłu spożywczego uznano za mezosystemy gospodarcze w odniesieniu do całego przemysłu. Celem głównym autorki pracy jest dokonanie oceny stopnia innowacyjności przemysłu spożywczego w Polsce oraz określenie wpływu tej innowacyjności na rozwój i konkurencyjność całego kierunku tej działalności wytwórczej, jak i jego klas lub grup klas.

Wstęp 5 1. Procesy innowacyjne w gospodarce – wybrane aspekty teoretyczne 11 Wprowadzenie 11 1.1. Zmiany a innowacje 11 1.2. Definicje innowacji 14 1.3. Systematyka innowacji 21 1.4. Modele innowacji 31 1.5. Innowacje w teorii ekonomii 36 1.6. Paradygmat gospodarki opartej na wiedzy 39 1.7. Innowacje a konkurencja i konkurencyjność 44 Podsumowanie 49 2. Innowacyjność polskiej gospodarki w świetle badań statystycznych 51 Wprowadzenie 51 2.1. Pojęcie i istota Narodowych Systemów Innowacji 51 2.1.1. Narodowe Systemy Innowacji w wybranych krajach europejskich 57 2.1.2. Specyfika Narodowego Systemu Innowacji w Polsce 60 2.1.3. Nakłady, zatrudnienie w działalności B+R krajów Unii Europejskiej 65 2.2. Teoria i praktyka statystyczna badań nad innowacyjnością 69 2.2.1. Metodologia OECD 69 2.2.2. Metodologia Unii Europejskiej 77 2.2.3. Metodologia badań GUS 80 2.3. Ranking innowacyjności krajów UE według sumarycznego wskaźnika innowacyjności 82 Podsumowanie 86 3. Analiza produkcyjno-ekonomicznej sytuacji przemysłu spożywczego w Polsce 87 Wprowadzenie 87 3.1. Miejsce przemysłu spożywczego w polskiej gospodarce 87 3.2. Tendencje rozwojowe przemysłu spożywczego w latach 1999–2008 93 3.2.1. Rozwój i przemiany struktury produkcji przemysłu spożywczego 93 3.2.2. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne 98 3.2.3. Produktywność przemysłu spożywczego 101 3.2.4. Wyniki ekonomiczno-finansowe przemysłu spożywczego 109 3.3. Ocena konkurencyjności branż przemysłu spożywczego w latach 2002–2008 113 Podsumowanie 124 4. Analiza innowacyjności przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w Polsce 127 Wprowadzenie 127 4.1. Działalność innowacyjna przedsiębiorstw przemysłu spożywczego w Polsce w latach 1999–2008 127 4.1.1. Nakłady na działalność innowacyjną 129 4.1.2. Efekty działalności innowacyjnej 134 4.1.3. Współpraca w zakresie działalności innowacyjnej 142 4.1.4. Bariery rozwoju innowacji 144 4.2. Miejsce przemysłu spożywczego w przetwórstwie przemysłowym – analiza innowacyjności według głównych składowych 145 4.2.1. Metodologia głównych składowych 146 4.2.2. Ranking działów przetwórstwa przemysłowego według innowacyjności 151 Podsumowanie 158 5. Ocena innowacyjności przedsiębiorstw w poszczególnych branżach przemysłu spożywczego – próba budowy i empirycznej weryfikacji syntetycznego miernika 161 Wprowadzenie 161 5.1. Wskaźniki innowacyjności przedsiębiorstw przemysłowych 161 5.2. Procedura porządkowania liniowego 163 5.3. Wybrane zagadnienia metod analizy skupień 171 5.4. Wstępna analiza danych – dobór wskaźników diagnostycznych 179 5.5. Syntetyczna ocena innowacyjności branż przemysłu spożywczego w latach 2004–2008 186 6. Ekonometryczna analiza efektów innowacyjności w przemyśle spożywczym 207 Wprowadzenie 207 6.1. Przegląd ekonomicznych modeli wzrostu gospodarczego 207 6.2. Ocena wpływu innowacjności na konkurencyjność przedsiębiorstw funkcjonujących w przemyśle spożywczym 213 6.2.1. Przemysł spożywczy ogółem 215 6.2.1.1. Model produkcji sprzedanej 215 6.2.1.2. Model wydajności pracy 218 6.2.1.3. Model wartości dodanej brutto 220 6.2.1.4. Model łącznej produktywności czynników produkcji (TFP) 221 6.2.2. Branże przemysłu spożywczego 224 Podsumowanie 233 Zakończenie 237 Bibliografia 243 Spis rysunków 255 Spis tabel 257 Innovativeness of the Food Industry in Poland (summary) 259 Od redakcji 263