Doświadczanie pejzażu dźwiękowego

Książka kompleksowo i po raz pierwszy w literaturze polskiej w tak obszernej i pogłębionej formie przybliża czytelnikowi założenia mało znanej w Polsce ekologii akustycznej – interdyscyplinarnej dziedziny badającej relacje między człowiekiem a jego otoczeniem dźwiękowym, stworzonej w drugiej połowie XX wieku przez kanadyjskiego kompozytora i pedagoga Raymonda Murraya Schafera. Na podstawie badań własnych, przeprowadzonych wśród osób wyróżniających się wyższą niż przeciętna wrażliwością dźwiękową i wiedzą na temat zjawisk akustycznych, autorka formułuje sugestie dla praktyki pedagogicznej. Przedstawia konkretne propozycje metodyczne i organizacyjne. Z publikacji mogą skorzystać specjaliści zajmujący się problematyką dźwięku – terapeuci, pedagodzy, artyści, architekci oraz przedstawiciele innych zawodów, dla których dźwięk i potrzeba jego kształtowania są codziennym zadaniem pracy twórczej. Książka jest też skierowana do rodziców i opiekunów dzieci nadwrażliwych dźwiękowo oraz do wszystkich, którym kondycja współczesnego środowiska dźwiękowego nie jest obojętna. Istotą dociekań autorki są badania własne, zaprojektowane i przeprowadzone na potrzeby monografii. Wartościowe jest zwłaszcza szczegółowe, przeglądowe ujęcie literatury przedmiotu, dokonane z perspektywy interdyscyplinarnej, a nawet międzydziedzinowej, co dowodzi erudycyjnego potencjału badawczego, ukazując jednocześnie lukę w namyśle nad „dźwięko-logią” w polskiej literaturze pedagogicznej. [...] Walorem publikacji jest podjęcie tematyki niemal nieobecnej w dorobku pedagogicznym, zaś sięgnięcie do polifonicznego sposobu prowadzenia narracji odwołującej się do optyki kulturowej, kulturoznawczej, muzykologicznej, psychologicznej, a nawet ornitologicznej świadczy zarówno o oryginalności ujęcia tez, jak i ich innowacyjności. Z recenzji prof. dr hab. Katarzyny Krasoń Autorka podejmuje bardzo udaną próbę twórczego rozwinięcia koncepcji ekologii akustycznej, w szczególności w jej wymiarze edukacyjnym. Oryginalność jej monografii widoczna jest w profesjonalnym połączeniu trzech obszarów: omówienia pejzażu dźwiękowego, badań jakościowych nad doświadczeniem dźwięku oraz konstruowania zarysu programu autorskiego jako koncepcji edukacyjnej dla dzieci i młodzieży. Autorka rozszerza naukową debatę o ekologii akustycznej w kierunku praktyki dydaktycznej, co nadaje publikacji nowatorski charakter. Z recenzji dra hab. Jarosława Chacińskiego, prof. Uniwersytetu Pomorskiego w Słupsku

Wprowadzenie 9 ROZDZIAŁ I DŹWIĘK W KULTURZE WSPÓŁCZESNEJ 15 1.1. Okulocentryzm 15 1.2. Zanieczyszczenie dźwiękiem 20 1.3. Odejście od antropocentryzmu 25 1.4. Dźwięk w refleksji nad ciałem 27 1.5. Audiosfera jako cecha miejsca 30 ROZDZIAŁ II EKOLOGIA AKUSTYCZNA JAKO KOMPLETNA REFLEKSJA NAD ŚRODOWISKIEM DŹWIĘKOWYM 35 2.1. Raymond Murray Schafer – życie i twórczość 35 2.2. Rdzeń znaczeniowy ekologii akustycznej i jej terminologia 40 2.2.1. Pejzaż dźwiękowy 42 2.2.2. Środowisko dźwiękowe 45 2.2.3. Audiosfera 47 2.2.4. Pejzaż hi-fi i lo-fi 51 2.2.5. Schizofonia 55 2.2.6. Spacer dźwiękowy 56 2.2.7. Nagrania terenowe 61 2.2.8. Projektowanie akustyczne 64 2.2.9. Zanieczyszczenie hałasem 66 2.2.10. Klasyfikacja dźwięków 67 2.3. Terminy bliskoznaczne ekologii akustycznej 70 2.3.1. Głębokie słuchanie 70 2.3.2. Ekologia ciszy 73 2.3.3. Edukacja ekologiczna 75 2.4. Krytyka klasycznej ekologii akustycznej. Ekologia akustyczna 2.0 78 2.5. Ekologia akustyczna a sound studies 83 2.6. Obecność zagadnień ekologii akustycznej w wybranych dyscyplinach nauki 88 2.6.1. Kulturoznawstwo 88 2.6.2. Estetyka 89 2.6.3. Muzykologia 91 2.6.4. Psychologia i psychoakustyka 92 2.6.5. Socjologia 94 2.6.6. Antropologia 95 2.6.7. Biologia i ornitologia 97 2.6.8. Geografia 99 2.6.9. Urbanistyka 100 2.6.10. Architektura 101 2.6.11. Historia 103 2.6.12. Archeologia 104 2.6.13. Nauki o zarządzaniu 105 2.6.14. Literaturoznawstwo 106 ROZDZIAŁ III PEDAGOGICZNY POTENCJAŁ EKOLOGII AKUSTYCZNEJ 109 3.1. Edukacyjne aspekty koncepcji R.M. Schafera 110 3.2. Specyfika działań edukacyjnych z zakresu ekologii akustycznej 116 3.3. Powiązanie ekologii akustycznej z wybranymi treściami edukacyjnymi 122 3.3.1. Edukacja muzyczna 124 3.3.2. Edukacja estetyczna 127 3.3.3. Edukacja ekologiczna 128 3.3.4. Edukacja zdrowotna 130 3.3.5. Rozwój osobisty, uważność 132 3.3.6. Trening kreatywności 134 3.3.7. Rozwój kompetencji społecznych 136 3.4. Wybrane badawcze i edukacyjne inicjatywy z zakresu ekologii akustycznej w Polsce i na świecie 138 3.4.1. Inicjatywy zagraniczne 138 3.4.2. Inicjatywy polskie 140 3.5. Wybrane publikacje książkowe dotyczące ekologii akustycznej dla dzieci 143 3.6. Przyczyny ograniczeń rozwoju edukacji z zakresu ekologii akustycznej w Polsce 147 ROZDZIAŁ IV METODOLOGIA BADAŃ WŁASNYCH 151 4.1. Geneza i klasyfikacja badań 151 4.2. Cele badań i problematyka 156 4.3. Dobór i charakterystyka grupy badawczej 159 4.4. Metoda i technika badawcza, dyspozycje do wywiadów 162 4.5. Organizacja i przebieg badań 164 4.6. Metody analizy uzyskanego materiału badawczego 167 4.7. Rola badacza w procesie badawczym. Refleksje własne 170 ROZDZIAŁ V DOŚWIADCZANIE ŚRODOWISKA DŹWIĘKOWEGO W NARRACJACH BADANYCH 173 5.1. Jak słyszę te odgłosy, to wiem, że jestem w domu. Osobiste doświadczenia dźwiękowe 173 5.1.1. Dźwięk jako element otoczenia 173 5.1.2. Znaczeniowy i symboliczny potencjał dźwięku 177 5.1.3. Kształtowanie własnego środowiska dźwiękowego 182 5.1.4. Wrażliwość dźwiękowa jako problem i jako zasób 186 5.1.5. Wrażliwość na dźwięki w perspektywie całożyciowej 191 5.1.6. Między ideałem a możliwościami. Pożądane środowisko dźwiękowe 193 5.2. Słuchu nie możemy wyłączyć. Środowisko dźwiękowe 198 5.2.1. Termin „środowisko dźwiękowe” 198 5.2.2. Relacje człowiek – dźwięk – środowisko 199 5.2.3. Problemy współczesnego środowiska dźwiękowego 204 5.2.4. Poziom ochrony pejzażu dźwiękowego 207 5.3. Szkoła to takie miejsce zupełnie ekstremalne. Dźwięki w edukacji 211 5.3.1. Wrażliwość dźwiękowa dzieci i młodzieży 211 5.3.2. Problemy współczesnego systemu edukacji związane z audiosferą 216 5.3.3. Kształtowanie wrażliwości dźwiękowej 225 5.4. Wszystko, co do mnie dociera, traktuję muzycznie. Audiosfera a sztuka dźwięków – wzajemne zależności 233 5.4.1. Uważność na dźwięki drogą do wrażliwości estetycznej 233 5.4.2. Audiosfera jako inspiracja dla artystów 237 5.5. Przyjemny lockdown versus przestrzeń zombie. Niejednoznaczność zmian środowiska dźwiękowego podczas pandemii wirusa COVID-19 245 5.5.1. Pandemia i lockdown a środowisko dźwiękowe 246 5.5.2. Dźwiękowa aktywność artystyczna w lockdownie 250 5.5.3. Dalekosiężne skutki lockdownu dla świadomości dźwiękowej 252 Próba syntezy i dyskusja wyników badań 255 Bibliografia 269