Między profesjonalizmem a służbą społeczną

„Między profesjonalizmem a służbą społeczną. Teoria. Praktyka. Zmiana” to książka, która porusza temat kształcenia przyszłych nauczycieli historii. Małgorzata Klimorowska w swojej książce wyjaśnia proces stawania się nauczycielem i nauczycielką. Autorka uzyskane w polu analizy dane umieściła w mocnych kontekstach, w jakich jej rozmówcy i rozmówczynie budowali, rozwijali i doskonalili role, tj. w kontekście systemowym (państwo, szkoła, uniwersytet, kształcenie przyszłych nauczycieli historii); w kontekście społeczno-kulturowym i politycznym (nastawienia i oczekiwania społeczne związane z reformami, demokratyzacją i wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej, kształtowane również przez kolejne ekipy rządzące, w tym w ramach polityki historycznej); w kontekście ekonomicznym (urynkowienie gospodarki w konkurencyjnych porządkach państwa socjalnego i liberalizmu ekonomicznego) na przestrzeni 30 lat (1989–2019). Książka zawiera zbiorowe portrety nauczycieli historii w porządku pokoleniowym (pokolenie przełomu i transformacji, pokolenie nowej szkoły i pokolenie kryzysu zaufania) oraz międzypokoleniowym. „O oryginalności przedmiotowej/merytorycznej świadczy podjęcie ważnego naukowo i społecznie oryginalnego problemu badawczego. Akademickie kształcenie nauczycieli, nie tylko historii, nabiera szczególnej wagi w warunkach dynamicznej zmiany warunków i okoliczności uczenia się, upowszechniania, a raczej rozpowszechniania informacji, których rozumienie i wykorzystywanie wymaga dojrzałości intelektualnej i emocjonalnej. Stąd niezastąpiona jest rola solidnie wykształconych nauczycieli/nauczycielek stawiających krytyczny odpór mitom, stereotypom i uproszczeniom, których dostarcza współczesna infosfera, z rozwijających się potencjałem SI.” Fragment z recenzji prof. dr hab. Marii Czerepaniak-Walczak (Uniwersytet Szczeciński) Książka przeznaczona jest m.in. dla: • uczelni odpowiedzialnych za kształcenie przyszłych nauczycieli • studentów specjalności nauczycielskiej • studentów kierunków związanych z kształceniem nauczycieli • rodziców • wszystkich, którzy interesują się szeroko rozumianą edukacją, kształceniem, nauczaniem, profesjonalizmem. W książce znajdziesz wnioski i rekomendacje dotyczące rozwoju zawodowego nauczycieli historii, w porządku jak było? (jak nauczyciele historii dotychczas kształtowali swoje role społeczno-zawodowe), jak jest? (jaki model idealny służby społecznej i profesjonalizmu wyłania się z ich doświadczenia) i jak być powinno? (w jakim kierunku powinno rozwijać się kształcenie przyszłych nauczycieli historii). Jedną z rekomendacji Autorki jest wprowadzenie do programu kształcenia przyszłych nauczycieli koncepcji dydaktyki biograficznej, gdzie (auto)analiza biograficzna otwiera przed uczącymi się przestrzeń do refleksyjności, nabywania kompetencji refleksyjnego działania i jest przyczynkiem do rozwoju emocjonalnego i kreatywności. Rekomendacji jest osiem. Jeśli jesteście Państwo ciekawi pozostałych, zachęcamy do przeczytania książki.

Podziękowania 9 Wstęp 11 ROZDZIAŁ I: Profesjonalizm i służba społeczna nauczycieli historii jako problem badawczy 25 I.1. Problem i pytania badawcze 25 I.2. Rola społeczno-zawodowa, profesjonalizm i służba społeczna nauczycieli historii 27 I.2.1. Rola społeczno-zawodowa 27 I.2.2. Profesjonalizm nauczycielski 32 I.2.3. Profesjonalizacja służby społecznej nauczycieli? 38 I.3. Metodologia badań własnych 42 I.3.1. Wywiad biograficzny częściowo ustrukturyzowany 43 I.3.2. Charakterystyka próby badawczej 46 I.3.3. Dyspozycje do wywiadu 48 I.3.4. Analiza danych biograficznych 50 I.4. Etyczne aspekty badań własnych 52 ROZDZIAŁ II: Historia kształcenia nauczycieli w Polsce (1945–2019) 54 II.1. Kształcenie nauczycieli w latach 1945–1989 55 II.2. Kształcenie nauczycieli w latach 1989–2019 64 II.2.1. Kształcenie nauczycieli w ustawach o szkolnictwie wyższym 65 II.2.2. Kształcenie nauczycieli a Proces Boloński 72 II.2.3. Europejskie i Krajowe/Polskie Ramy Kwalifikacji 78 II.2.4. Standardy kształcenia w zawodzie nauczycielskim 86 II.2.5. Awans zawodowy nauczycieli 97 II.3. Krytyka współczesnych modeli kształcenia nauczycieli w Polsce 106 ROZDZIAŁ III: Specyfika kształcenia nauczycieli historii (1945–2019) 111 III.1. Kształcenie nauczycieli historii w latach 1945–1989 111 III.2. Kształcenie nauczycieli historii w latach 1989–2019 115 III.3. Kształcenie nauczycieli historii w Poznaniu 132 ROZDZIAŁ IV: Analiza opisowa kształtowania roli zawodowej według pokoleń 140 IV.1. Nauczyciele historii pokolenia przełomu i transformacji (1989–1999) 140 IV.1.1. Faza przygotowawcza: decyzja o podjęciu roli 143 IV.1.2. Faza przygotowawcza: gromadzenie zasobów do podjęcia roli 144 IV.1.3. Faza debiutu: doświadczenie wchodzenia w rolę 145 IV.1.4. Faza rozwoju: gruntowanie roli i jej doskonalenie 147 IV.2. Nauczyciele historii pokolenia nowej szkoły (2000–2009) 153 IV.2.1. Faza przygotowawcza: decyzja o podjęciu roli 156 IV.2.2. Faza przygotowawcza: gromadzenie zasobów do podjęcia roli 157 IV.2.3. Faza debiutu: doświadczenie wchodzenia w rolę 159 IV.2.4. Faza rozwoju: gruntowanie roli i jej doskonalenie 160 IV.3. Nauczyciele historii pokolenia kryzysu zaufania (2010–2019) 163 IV.3.1. Faza przygotowawcza: decyzja o podjęciu roli 168 IV.3.2. Faza przygotowawcza: gromadzenie zasobów do podjęcia roli 169 IV.3.3. Faza debiutu: doświadczenie wchodzenia w rolę 170 IV.3.4. Faza rozwoju: gruntowanie roli i jej doskonalenie 172 ROZDZIAŁ V: Analiza opisowa kształtowania roli zawodowej nauczycieli historii w ujęciu międzypokoleniowym 177 V.1. Faza przygotowawcza: motywacje wyboru roli 177 V.2. Faza przygotowawcza: gromadzenie zasobów do podjęcia roli 179 V.3. Faza debiutu: wchodzenie w rolę 180 V.4. Faza rozwoju: gruntowanie i doskonalenie roli 182 ROZDZIAŁ VI: Analiza opisowa profesjonalizmu i służby społecznej z podziałem na pokolenia 187 VI.1. Profesjonalizm i służba społeczna nauczycieli historii pokolenia przełomu i transformacji (1989–1999) 187 VI.2. Profesjonalizm i służba społeczna nauczycieli historii pokolenia nowej szkoły (2000–2009) 193 VI.3. Profesjonalizm i służba społeczna nauczycieli historii pokolenia kryzysu zaufania (2010–2019) 199 ROZDZIAŁ VII: Modele idealne profesjonalizmu i służby społecznej z podziałem na pokolenia 202 VII.1. Model idealny profesjonalizmu i służby społecznej nauczycieli historii pokolenia przełomu i transformacji (1989–1999) 202 VII.2. Model idealny profesjonalizmu i służby społecznej nauczycieli historii pokolenia nowej szkoły (2000–2009) 206 VII.3. Model idealny profesjonalizmu i służby społecznej nauczycieli historii pokolenia kryzysu zaufania (2010–2019) 208 ROZDZIAŁ VIII: Między profesjonalizmem a służbą społeczną. Kształcenie nauczycieli historii w Polsce (1989–2019) 211 VIII.1. Jak było? Kształtowanie roli społeczno-zawodowej nauczycieli historii 211 VIII.2. Jak jest? Model idealny profesjonalizmu i służby społecznej nauczycieli historii 214 VIII.3. Jak być powinno? Analiza porównawcza modelu idealnego i modelu teoretycznego profesjonalizmu nauczycieli historii 218 VIII.4. Wnioski 220 VIII.5. Rekomendacje 225 Zakończenie 228 Bibliografia i źródła 230 Netografia 239