Rola środowiska w rozwoju małego dziecka - metody badania

Kiedy fizyczne otoczenie sprzyja rozwojowi dziecka? Na ile powinno być ono zróżnicowane? Jakie działania rodziców są ważne dla rozwoju dziecka w okresie wczesnego dzieciństwa? Na te i inne pytania dotyczące czynników rozwoju dziecka znajdzie Czytelnik odpowiedź w prezentowanej monografii. Przedstawiono w niej wyniki badań, poświęconych rozpoznaniu fizycznych i społecznych stymulatorów i stabilizatorów rozwoju małych dzieci, a także badań dotyczących szczególnej roli dorosłego jako mediatora między dzieckiem a jego otoczeniem, zarówno fizycznym, jak i społecznym. Książkę zamykają rekomendacje dla psychologów, pedagogów, lekarzy, nauczycieli i rodziców, wskazówki i rekomendacje dla praktyki oraz dla przyszłych badań. Wydawca przestrzega jednak: książka nie jest popularnym poradnikiem dla rodziców; wymaga od nich pewnej dojrzałości i refleksji. „[…] moja krótka ocena tego przedsięwzięcia: nowatorskie, znakomicie udokumentowane, oddające istotę podejścia badawczego, o które chodzi we współczesnej psychologii rozwojowej: holistyczne (a nie tylko parcjalne), dynamiczne (a nie tylko statyczne), uwzględniające także tzw. diagnozę pozytywną (a nie tylko diagnozę negatywną), w ścisłym związku czynności diagnostycznych z procesem pomagania”. Z recenzji prof. dr hab. Barbary Bokus Autorki książki pracują w Instytucie Psychologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Spis treści Wprowadzenie 9 Część I. Metody stosowane w badaniach małych dzieci Rozdział 1 Badania psychologiczne z udziałem dzieci 15 Wprowadzenie  15 Podejście parcjalne vs holistyczne  18 Podejście statyczne vs podejście dynamiczne 19 Diagnoza negatywna vs diagnoza pozytywna 19 Rodzaje badań z udziałem dzieci  20 Rola dziecka w badaniu psychologicznym  28 Specyfika relacji: badacz psycholog – dziecko jako osoba badana 28 Udział psychologa specjalisty a udział innych osób w procesie badawczym  31 Podsumowanie  34 Rozdział 2 Metody badania psychologicznego stosowane w ocenie rozwoju małego dziecka 35 Wprowadzenie  35 Początki badań nad rozwojem małych dzieci (szkic historyczny) 36 Typy metod stosowane współcześnie w badaniach małych dzieci  40 Rozmowa psychologiczna/wywiad  40 Obserwacyjne metody badania dziecka  41 Metody eksperymentalne  44 Testowanie (testy inteligencji i zdolności, skale rozwojowe, kwestionariusze) 45 Zalety i ograniczenia metod badawczych stosowanych w badaniach małych dzieci  50 Praktyka stosowania metod testowych w badaniach małych dzieci w Polsce  52 W stronę zintegrowanego (wieloaspektowego) podejścia do badań diagnostycznych – metoda triangulacji  54 Triangulacja jako strategia metodologiczna  55 Triangulacja w badaniach własnych  57 Podsumowanie  60 Rozdział 3 Standardy etyczne w badaniach z udziałem dzieci jako osób uczestniczących w badaniach naukowych 61 Wprowadzenie 61 Badania z udziałem dzieci – nowa perspektywa? 61 Standardy etyczne w badaniach z udziałem dzieci  64 Stosunek korzyści do ryzyka  65 Przygotowanie informacji dla dzieci biorących udział w badaniu  66 Uzyskanie zgody dziecka na udział w badaniu (tzw. zgoda świadoma, oparta na wiedzy; informed consent) 67 Przygotowanie informacji dla osoby wyrażającej zgodę na udział dziecka w badaniu 67 Uzyskanie zgody opartej na wiedzy od rodziców lub prawnych opiekunów dziecka   68 Cofnięcie zgody przez dziecko i/lub rodziców dziecka 69 Kwestia poufności i anonimowości   70 Podsumowanie  71 Część II. Rola środowiska w procesie rozwoju Rozdział 4 Kiedy środowisko wspiera rozwój dziecka? 75 Wprowadzenie  75 Teoria ofert Jamesa Gibsona   75 Czy badania empiryczne potwierdzają koncepcję ofert?   80 Czy oferty wspierają rozwój? 81 Nabywanie kompetencji w korzystaniu z ofert środowiska jako wyznacznik rozwoju małego dziecka 84 Podsumowanie   86 Część III . Rola środowiska w procesie rozwoju: wyniki badań polskich Rozdział 5 Rola środowiska w procesie rozwoju: program badań   89 Wprowadzenie   89 Założenia teoretyczne badań   90 Problemy badawcze 92 Narzędzia badawcze   92 Kwestionariusz AHEMD/PL (Affordances in the Home Environment and Motor Development in Children w polskiej adaptacji)   93 Inwentarz IT-HOME (Infant/Toddler Home Observation for Measurement of the Environment)   99 Badana grupa  107 Podsumowanie  110 Rozdział 6 Organizacja fizycznego i społecznego środowiska uczenia się dziecka: układ ryzyka rozwojowego i układ pomyślnego rozwoju 111 Wprowadzenie  111 Związki pomiędzy wymiarami kwestionariusza AHEMD/PL  111 Związki między skalami inwentarza IT-HOME/PL 114 Związki między wymiarami kwestionariusza AHEMD/PL i inwentarza IT-HOME/PL 116 Typy środowiska rodzinnego 116 Podsumowanie  133 Część IV. Rekomendacje dla psychologów, pedagogów, lekarzy, nauczycieli i rodziców Rozdział 7 Rekomendacje i wskazówki 137 Wprowadzenie  137 Konsekwencje przyjęcia koncepcji ofert: nowe pytania, nowe problemy  138 Przyjęte założenia a adresaci rekomendacji 139 Najważniejsze rekomendacje  141 Wskazówki i rekomendacje dla praktyki 141 Wskazówki i rekomendacje dla przyszłych badań 144 Podsumowanie  145 Zakończenie  146 Literatura 149 Dodatek A Podstawowe informacje o rozwoju dziecka we wczesnym dzieciństwie 164 Dodatek B Opis narzędzi stosowanych w badaniach małych dzieci na świecie 191 Dodatek C Polecana literatura 199