Szkice do teorii wychowania kreatywnego

Książka poświęcona została niezwykle ważnej problematyce. Walory naukowe, poznawcze i edukacyjne pracy podkreślają autorskie tabele i rysunki. Podejmując ciekawą formę szkicu, Autor w sposób inspirujący skłania do refleksji, dyskusji i dalszych poszukiwań. Szkic to w istocie swej projekt czegoś, to zakreślenie ram problematyki bez wnikania w jej szczegóły. W sztuce szkic oznacza swobodny rysunek, zazwyczaj koloru czarno-białego, „podkład” pod realizację większego dzieła, później wypełnianego barwami. Przyjęcie przez Autora książki konwencji szkicu skłania nie tylko do kreatywnego pochylenia się nad niezwykle ważną problematyką, ale także inspirująco zachęca do twórczej refleksji oraz do podejmowania autorskich prób realizacji zasygnalizowanych koncepcji w praktyce wychowawczej. Z recenzji prof. zw. dr hab. Urszuli Ostrowskiej Książka Szkice do teorii wychowania kreatywnego powstawała w latach 2010–2012. Autor wykorzystał w niej artykuły lub ich fragmenty wcześniej już publikowane w innych pracach zbiorowych, na użytek niniejszej pracy zebrane, uporządkowane i zmodyfikowane. Całość została wzbogacona o fragmenty referatów wygłoszonych na konferencjach naukowych. Kreatywność, twórczość i rozwój to procesy, które nierozerwalnie wiążą się z życiem ludzkim, zarówno w wymiarze społecznym, jak i jednostkowym. Wyróżniają one człowieka spośród innych istot żywych i wynoszą go ponad świat materialny. Stanowią jednocześnie warunek sine qua non kultury ujmowanej nie socjologicznie czy etnograficznie, ale normatywnie, a więc widzianej w optyce wartościującej, która pozwala snuć refleksję o kulturze wysokiej. Może być ona udziałem i doświadczeniem wielu, nie tylko elit, jeśli wyrasta z ideałów i aspiracji do doskonalenia moralnego właściwych każdemu człowiekowi. Taka kultura jest zdolna podnieść życie ludzkie, a razem z nim i kondycję moralną społeczeństwa na wyższy poziom...

Wstęp 9 Przedmowa 13 Rozdział 1 Prymarność wychowania w rodzinie 1.1. Uwarunkowania autonomii wychowawczego funkcjonowania rodziny 15 1.1.1. Rodzina jako środowisko życia i wychowania 15 1.1.2. Podmiotowy walor wychowania rodzinnego 21 1.1.3. Psychospołeczna przestrzeń rodziny 24 1.2. Rodzina jako wartość w orientacji życiowej młodzieży 26 1.2.1. Wychowanie moralne a wartości 26 1.2.2. Rodzina w hierarchii wartości. Wyniki badań 30 1.2.3. Rodzina jako wartość autoteliczna i źródło wartości 33 1.2.4. Orientacja prorodzinna 35 1.3. Nauki edukacyjne o wychowaniu do życia w rodzinie 39 1.3.1. Zadania nauk edukacyjnych a swoistość wychowania w rodzinie 39 1.3.2. Funkcja edukacyjna i demaskatorska nauk edukacyjnych 43 Rozdział 2 Rozwój moralny człowieka w aspekcie podmiotowości 2.1. Niepełnosprawność w dziedzinie moralnej z perspektywy podmiotu 47 2.1.1. Niepełnosprawność moralna zawiniona i niezawiniona 47 2.1.2. Przesłanki prakseologiczno-etyczne zjawiska niepełnosprawności 50 2.1.3. Sprawność moralna osób niepełnosprawnych 53 2.1.4. Niepełnosprawność moralna osób sprawnych 56 2.2. Podmiotowość w wychowaniu i samowychowaniu 60 2.2.1. Idea podmiotowości 60 2.2.2. Podmiotowy charakter stosunku wychowawczego 62 2.2.3. Kategorie „podmiot” i „przedmiot” w piśmiennictwie pedagogicznym 67 2.2.4. Interpretacja relacji podmiot – przedmiot w wychowaniu i samowychowaniu 70 2.2.5. Typologia wychowania w kontekście podmiotowości (zarys) 75 Rozdział 3 Trud autokreacyjny 3.1. Koncepcja samowychowania młodzieży w nauczaniu Jana Pawła II. Próba rekonstrukcji 81 3.1.1. Ogólna charakterystyka koncepcji „więcej być” 81 3.1.2. Struktura samowychowania w ujęciu Jana Pawła II 85 3.1.3. Znaczenie i aktualność samowychowania 94 3.2. O pracy studenta nad sobą 95 3.2.1. Metodologiczne ujęcie problematyki samokształcenia i samowychowania 95 3.2.2. W kierunku integracji procesów samokształcenia i samowychowania 97 3.2.3. Struktura pracy nad sobą (zarys) 99 3.2.4. Studiowanie a praca nad sobą 101 Rozdział 4 Aksjologiczne i etyczne problemy wychowania i samowychowania 4.1. Ideały i cele wychowania wobec wartości transcendentnych 105 4.1.1. Człowiek w świecie wartości 105 4.1.2. Wartości a cele życia 107 4.1.3. Wartości a cele wychowania i samowychowania 109 4.1.4. Ideał wychowania a wartości i cele 111 4.2. Idea pracy nad sobą w poglądach młodzieży 114 4.2.1. Idee pedagogiczne 114 4.2.2. Świadomość idei pracy nad sobą 117 4.3. Literatura i media w perspektywie pedagogicznej 120 4.3.1. Literatura i media wobec zagrożeń 120 4.3.2. Relacja: literatura – medium – człowiek 123 4.3.3. Literatura i media objęte stosunkiem wychowawczym 125 Rozdział 5 Literackie inspiracje autokreacji 5.1. Literacki wzór monologu kreatywnego 129 5.1.1. Monolog wewnętrzny 129 5.1.2. Warunki monologu kreatywnego 131 5.1.3. Efekty monologu kreatywnego 137 5.2. Podmiotowy charakter dialogu wychowawczego 138 5.2.1. O potrzebie dialogu 138 5.2.2. Rodzaje i odmiany dialogu 140 5.2.3. Zarys wybranych typów dialogu wychowawczego 142 5.2.4. Podmiotowy dialog wychowawczy 144 5.2.5. Spotkanie i dialog 146 5.3. Cisza i milczenie – implikacje pedagogiczne 147 5.3.1. Natura ciszy 147 5.3.2. Odmiany i funkcje milczenia 150 Rozdział 6 Charakter aktywności wolnoczasowej 6.1. Dobrowolność zachowań wolnoczasowych 153 6.1.1. Dobrowolność uczestnictwa 153 6.1.2. Dobrowolność uczestnictwa w grupie 155 6.1.3. Dobrowolność uczestnictwa a samowychowanie 158 6.2. Ekspresja w wychowaniu i samowychowaniu 162 6.2.1. Ekspresja w wychowaniu 162 6.2.2. Ekspresja w samowychowaniu 166 6.2.3. Wychowawca wyzwalający ekspresję 169 Rozdział 7 Czas wolny ważny dla rozwoju człowieka 7.1. Autokreacja w sferze aktywności fizycznej 173 7.1.1. Wychowanie fizyczne jako dziedzina teorii wychowania 173 7.1.2. Praca nad sobą w aktywności fizycznej 177 7.1.3. O kulturze fizycznej człowieka 179 7.2. W poszukiwaniu ideału osobowości wolontariusza 183 7.2.1. Działalność związana z wolontariatem, wolontariat, wolontariusz 183 7.2.2. Osobowość wolontariusza 187 7.2.3. Ideał a charakter człowieka 191 Rozdział 8 Kreator edukacji wyzwalającej 8.1. Nauczyciel w roli wychowawcy klasy 195 8.1.1. Zagrożona wychowawcza funkcja szkoły 195 8.1.2. Rola wychowawcy klasy i jej model 197 8.1.3. Model jako wizja normatywna 202 8.2. Samopoznanie nauczyciela-wychowawcy w kontekście jego kompetencji pedagogicznych 204 8.2.1. Znaczenie samopoznania 204 8.2.2. Samopoznanie i samowiedza 206 8.2.3. Pojęcie i model kompetencji pedagogicznych 212 8.2.4. Kompetencje dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze 215 Rozdział 9 Państwo – patriotyzm – wychowanie 9.1. Państwo jako podmiot wychowania patriotycznego 221 9.1.1. Zdrowe państwo – podmiot wychowania 221 9.1.2. Państwo a naród 223 9.1.3. Wychowanie patriotyczne 225 9.1.4. Stosunek państwa do innych podmiotów wychowania 228 9.2. Patriotyzm – wymiar osobowej tożsamości 232 9.2.1. Patriotyzm jako wartość kultury narodowej 232 9.2.2. Tożsamość osobowa a patriotyzm 235 9.2.3. Walor patriotyzmu w ideale wychowania 237 Rozdział 10 Wartości kultury akademickiej 10.1. Kultura akademicka w perspektywie pedagogicznej 241 10.1.1. Normatywy charakter kultury akademickiej 241 10.1.2. Związki kultury z wychowaniem i pedagogiką 243 10.1.3. Ku pedagogice szkoły wyższej 245 10.2. Prawda i profesjonalizm w kulturze akademickiej 249 10.2.1. Prawda w przestrzeni wyższej edukacji 249 10.2.2. Relacja: prawda – profesjonalizm – perfekcjonizm 252 10.3. Wiedza i mądrość w edukacji akademickiej 254 10.3.1. Wiedza – atrybut szkoły wyższej 254 10.3.2. Mądrość jako wartość kultury akademickiej 257 Bibliografia 261 Spis rysunków i tabel 273