Czytanie ze zrozumieniem Uwarunkowania rodzinne

Monika Jurewicz, doktor nauk humanistycznych, absolwentka Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego, adiunkt w Katedrze Edukacji i Kultury Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Autorka publikacji poświęconych uwarunkowaniom edukacji szkolnej dziecka oraz funkcjonowania nauczyciela w zmieniającej się rzeczywistości społeczno-pedagogicznej. Umiejętność czytania ze zrozumieniem jest niezbędnym elementem procesu uczenia się, jak również ważną potrzebą we współczesnym społeczeństwie. Jaki jest poziom opanowania czytania ze zrozumieniem przez uczniów szkół podstawowych? Czy istnieje zależność pomiędzy stopniem opanowania tej kompetencji a uwarunkowaniami rodzinnymi? Autorka podejmuje próbę odpowiedzi na te i inne kluczowe pytania, poszukując zależności między stopniem opanowania tej kompetencji a warunkami społeczno-kulturowymi i ekonomicznymi. Pokazuje, że choć czytanie ze zrozumieniem jest umiejętnością złożoną i uwarunkowaną wieloma czynnikami (m.in. indywidualnymi i pedagogicznymi), to jednak istotny wpływ na poziom jej opanowania ma środowisko rodzinne. „Autorka, prezentując wyniki swoich badań, dopełnia, odnawia i weryfikuje wcześniejsze analizy. Obala wnioski z pospiesznych ekspertyz, które już po roku reformy szkolnej przypisywały jej twórcom cudowne zniesienie wpływu zróżnicowań środowiskowych na opanowanie kluczowych umiejętności szkolnych”. z recenzji prof. dr. hab. Zbigniewa Kwiecińskiego „Wartością tej pracy jest wnikliwa analiza związku pomiędzy rodzinnymi uwarunkowaniami a poziomem opanowania umiejętności czytania ze zrozumieniem. Przedstawione przez autorkę wyniki badań mają duże znaczenie zarówno dla teorii, jak i praktyki edukacyjnej”. z recenzji dr hab. Anny Karpińskiej

Wstęp 7 Rozdział I. Funkcjonowanie rodziny a osiągnięcia uczniów w czytaniu ze zrozumieniem – stan badań 11 1. Środowisko rodzinne dzieci i młodzieży 11 Pojęcie rodziny, jej struktura i funkcje 12 Model współczesnej rodziny – geneza i kierunki przemian 22 Rodziny bezrobotnych i rodziny z czasową nieobecnością rodzica 31 2. Czynniki wpływające na osiągnięcia szkolne uczniów 35 Uwarunkowania ekonomiczne kompetencji czytania ze zrozumieniem u uczniów szkół podstawowych 44 Uwarunkowania kulturowe kompetencji czytania ze zrozumieniem u uczniów szkół podstawowych 46 Uwarunkowania społeczne kompetencji czytania ze zrozumieniem u uczniów szkół podstawowych 51 3. Kluczowa kompetencja szkolna – czytanie ze zrozumieniem 58 Czytanie ze zrozumieniem podstawową umiejętnością szkolną 58 Dotychczasowe badania nad stanem opanowania umiejętności czytania ze zrozumieniem 67 Rozdział II. Metodologiczne podstawy badań 75 1. Cel badań 75 2. Problemy badawcze 79 3. Wykaz zmiennych i przykładowych wskaźników do badania rodzinnych uwarunkowań kompetencji czytania ze zrozumieniem 81 4. Metody, techniki i narzędzia badawcze 82 Metoda badań i techniki zbierania materiału 82 5. Teren i organizacja badań 86 6. Przebieg badań 87 Rozdział III. Charakterystyka badanych środowisk 89 1. Charakterystyka badanej próby 89 2. Środowisko szkolne badanych uczniów 92 Charakterystyka szkoły 93 Charakterystyka nauczycieli uczących badanych uczniów w klasach I–III 96 3. Środowisko rodzinne badanych uczniów 98 Warunki społeczne 99 Warunki ekonomiczne 107 Warunki ekonomiczne rodziny a preferowane formy spędzania czasu wolnego 112 Warunki mieszkaniowe 118 Warunki kulturowe 124 Wykształcenie rodziców 125 Wyposażenie mieszkania 127 Rozdział IV. Środowiskowe wyznaczniki poziomu czytania ze zrozumieniem 132 1. Środowisko zamieszkania a wyniki z testu czytania ze zrozumieniem 134 2. Płeć a poziom alfabetyzacji 140 3. Wykształcenie rodziców i miejsce zamieszkania a poziom kompetencji czytania ze zrozumieniem 145 4. Status społeczny rodziny pochodzenia a wyniki z testu czytania ze zrozumieniem 159 5. Struktura społeczna rodziny pochodzenia a wyniki z testu czytania ze zrozumieniem 166 6. Położenie ekonomiczne a osiągnięcia w teście czytania ze zrozumieniem 176 7. Warunki mieszkaniowe a poziom czytania ze zrozumieniem 186 Podsumowanie 197 Bibliografia 204