Chowanna (Myśli wybrane)

"Chowanna" jest kompendium wskazówek na temat wychowania, kształcenia dzieci, a także stanowi pierwszą publikację polską, w której możemy znaleźć historię myśli pedagogicznej.

Dzieło Trentowskiego w myśl jego teorii filozoficznej (są 3 światy - realny, idealny i boski, czyli rzeczywisty) dzieli się na 3 części. "Chowanna" powstała w wyniku nacisku opinii publicznej w jego ojczystym kraju. Na napisanie książki miała też wpływ inteligencja poznańska, która starała się zapewnić Trentowskiemu źródło dochodu na obczyźnie. Trentowski pragnął również przez swoja książkę wskazać swym rodakom drogę do niepodległości. Zwrócić uwagę na znaczenie poziomu moralnego jak i intelektualnego narodu. W "Chowannie" widać także filozofię ruchu umysłowego rozwijającego się w Wielkim Księstwie Poznańskim...

...............

Prezentowana książka pierwotnie miała być jedynie swoistym suplementem do pracy habilitacyjnej – Szlachetny pożytek. O filozoficznej pedagogice Bronisława F. Trentowskiego, nawiązującym do dwusetnej rocznicy urodzin autora Chowanny. Ogrom niedających się łatwo uporządkować myśli i wątków z wszystkich tekstów Trentowskiego sprawił, że chcąc zapanować nad tym żywiołem, autor prezentowanej ksiąski musiał ograniczyć się tylko do tekstu Chowanny, a właściwie do tych fragmentów, które nie tyle wynikają z szczególnych zainteresowań Wiesława Andrukowicza filozofią pedagogiczną, co wiążą się z jego, życiodajną obsesją ich treścią.

Dlatego autor zdaje sobie w pełni sprawę z tego, że zaproponowany wybór myśli nie może być całkowicie niezależny od wybierającego i niewinny, a zatem musi być obarczony, jak napisał w „Przedmowie” Lech Witkowski, jakąś (nie)świadomością "skali niebezpieczeństwa szkody, jaka może, a nawet musi przynieść w dopełnieniu pożytku wyboru w celu przełamania nieobecności całości". Czy warto zaryzykować taki eksperyment myślowy?

Mimo wszystko Wiesław Andrukowicz uważa, że warto, nie tylko ze względu na „wymowne milczenie” różnych środowisk akademickich wobec faktu kilku okrągłych rocznic, bądź co bądź największego filozofa i pedagoga w naszym kraju, lecz przede wszystkim dlatego, że kompromitująca jest nie tyle jego nieobecność we współczesnych dyskursach (nie tylko filozofów i pedagogów, ale także socjologów, psychologów, politologów, a nawet teologów), ile właśnie niedowartościowana obecność. Wychodząc naprzeciw tym brakom, zwłaszcza problemowi rewitalizacji styku historii myśli pedagogicznej i najnowszych teorii pedagogicznych, z niezgodą na codzienność funkcjonowania zamkniętych enklaw historyków i teoretyków, ale z odpowiedzialnością docenienia potrzeby spajania własnych myśli z myślami klasyków, przyjmując, że rozumienie jest sposobem istnienia, przedstawiam Czytelnikowi wrażliwemu na kontakt z dziedzictwem kulturowym tę garść myśli klasyka i jego komentatorów. […]

Wiesław Andrukowicz

Przedmowa zamiast recenzji 7 Od Autora 21 Przedsłowie 23 Filozofia różnojedni 31 Człowiek wielowymiarowy 43 Serdeczny rozum 49 Szlachetny pożytek czynu 61 Zło redukcjonizmu i jednostronności 68 Wychowanie, nauka i oświata 76 Wielokulturowość i życiodajność pogranicza 83 Ciało i płeć 90 Chowanna 99 Filozofia 101 Człowiek rzeczywisty 107 Wychowanie 115 Nauczanie 122 Istota i fenomen poznania 127 Etyka i moralność 134 Serce i namiętność 138 Nauczyciel i szkoła 144 Substytut nagrody i kary 148 Wolność 152 Historia 154 Polityka 156 Szlachetny pożytek 161 Czyn 165 Kulturowa różnojednia 167 Moda 169 Koedukacja 171 Śmiech 172 Język 174 Poezja Chowanny 177 Przed-słowem 179 Geniusz 179 Co brakuje rozwadze 179 Mysł 179 Dziecko 180 Matka 180 Natura ciała 180 Zmysły i zmysłowość 181 Namiętność 182 Chęć 182 Nadzieja naiwna 182 Wartości 182 Pieniądze w dwóch odsłonach 183 Życie salonowe 183 Przebudzić talent 183 Manowce czy złoty środek 184 Co nie śniło się filozofom 184 Słownik terminologii B.F. Trentowskiego 185 Posłowie 193