Nauczyciel w warunkach zmiany społecznej i edukacyjnej

Złożona problematyka funkcjonowania szkoły i współczesnego nauczyciela w kontekście zmiany społecznej znajduje odbicie w treści niniejszej książki, która składa się z dwóch części. W części pierwszej analizie poddano specyfikę zmiany społecznej, scharakteryzowano funkcjonowanie społeczeństwa i człowieka w czasach późnej nowoczesności, omówiono edukacyjny wymiar przemian demokratycznych. Podkreślono znaczenie technologii informacyjnych w kształtowaniu się społeczeństwa wiedzy. Dużo miejsca poświęcono problematyce funkcjonowania człowieka w wymiarze społecznym i ekonomicznym. Zwrócono uwagę na edukacyjne problemy współczesności, zagrożenia zdrowotne i ekologiczne oraz wyzwania etyczne czasu przemian społecznych. Na ich tle ukazano zadania edukacji wobec zmiany społecznej. W części drugiej scharakteryzowano funkcjonowanie nauczyciela w nowych realiach społecznych. Przedstawiono rolę nauczyciela w kształtowaniu kapitału społecznego, zwrócono uwagę na jego funkcje, role i kompetencje oraz podmiotowe relacje w szkole. Omówiono zjawisko partnerstwa edukacyjnego nauczycieli, uczniów, rodziców i społeczności lokalnej. Wyeksponowano istotne zadanie nauczyciela w czasach zmiany społecznej: doradztwo społeczne i zawodowe. Zwrócono też uwagę na dylematy moralne nauczyciela w kontekście jego funkcjonowania w zmieniającym się społeczeństwie i w realiach otwartej, samorządnej i innowacyjnej szkoły. Zaproponowano także kierunki zmian w kształceniu nauczycieli dla potrzeb zmieniającej się szkoły i społeczeństwa. Analiza wymienionych zjawisk wskazuje na związek dyscyplin pedagogicznych z innymi naukami, których postęp powinien być uwzględniany w badaniach empirycznych i dociekaniach teoretycznych w obrębie pedagogiki. Rozważania te mogą okazać się przydatne dla wszystkich, którzy stają przed trudnymi problemami i wyzwaniami teraźniejszości i przyszłości, a szczególnie dla nauczycieli, nadzoru pedagogicznego, polityków oświatowych, rodziców i innych osób zainteresowanych problemami funkcjonowania rodzimej edukacji i szkoły. W Polsce trwa ożywiona debata edukacyjna. Dołączam do niej refleksje zawarte w niniejszej książce. Jeżeli w jakiś sposób ożywią tę debatę i skierują myślenie o edukacji – w kontekście zmian współczesnego świata i egzystencji człowieka – w dobrym kierunku, trud włożony w jej napisanie nie będzie daremny... Autorka

Wprowadzenie 7 Część pierwsza Zmiana społeczna a edukacja 11 1. Specyfika zmiany społecznej 11 2. Społeczeństwo i człowiek w czasach „płynnej nowoczesności” 21 3. Edukacyjny wymiar przemian demokratycznych 40 4. Technologie informacyjne a kształtowanie się społeczeństwa wiedzy 63 5. Funkcjonowanie człowieka w wymiarze społecznym 82 6. Funkcjonowanie człowieka w wymiarze ekonomicznym 119 7. Zagrożenia zdrowotne i ekologiczne problemami edukacyjnymi współczesności 132 8. Wyzwania etyczne okresu przemian społecznych 141 9. Zadania edukacji wobec zmiany społecznej 152 Część druga Nauczyciel w nowych realiach społecznych i edukacyjnych 159 1. Nauczyciel w kształtowaniu kapitału społecznego 159 2. Funkcje i role współczesnego nauczyciela 176 3. Kompetencje nauczyciela 186 4. Podmiotowość nauczyciela w szkole 199 5. Partnerstwo edukacyjne w szkole 210 6. Nauczyciel jako doradca społeczny i zawodowy 219 7. Kwestie moralne nauczyciela 229 8. Szkoła otwarta, samorządna i innowacyjna 238 9. Kształcenie nauczycieli w kontekście zmian i prognoz społeczno-kulturowych 257 Konstatacje i wnioski dla teorii i praktyki edukacyjnej 269 Bibliografia 277