Wspomnienia z wyprawy na Moskwę 1812

Wspomnienia Armanda Calaincourta to jedno z najcenniejszych źródeł dotyczących historii Napoleona. To przede wszystkim dialog autora z Cesarzem, w którym Calaincourt nie stronił od wyrażania całkiem odmiennych niekiedy opinii niż Napoleon. Ale w Smorgonii miejsca gdzie Cesarz opuścił Wielką Armię to właśnie Calaincourta zabiera Napoleon w podróż do Paryża. Podczas długiej podróży Napoleon opowiada mu o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. To swoista spowiedź Cesarza, którą skrupulatnie zapisuje autor. „...Trzeba przyłączyć do Polski nowe terytoria, musimy zrobić z niej wielkie państwo. Trzeba dać jej Gdańsk i dostęp do morza.... ...Polsce potrzebny jest władca cudzoziemiec. Polak wzbudziłby zbyt wiele zawiści. Czartoryscy, Potoccy, Poniatowscy i inni mają wygórowane ambicje. Odpowiadałby im pewnie marszałek Murat, ale on ma pusto w głowie. Hieronim także jest próżny - nigdy nie zrobił nic rozsądnego...”

Biografia Armanda Caulaincourta,

napoleoñskiego genera3a i dyplomaty,

autora Pamiêtników. VII

1. AMBASADOR W SANKT PETERSBURGU 1

2. W PRZEDDZIEÑ ROSYJSKIEJ KAMPANII 65

3. NA MOSKWÊ 92

4. MOSKWA 171

5. ODWRÓT Z MOSKWY DO KRASNEGO 237

6. ODWRÓT Z KRASNEGO DO SMORGONI 288

7. W SANIACH Z CESARZEM ZE SMORGONI DO WARSZAWY 339

8. W SANIACH Z CESARZEM ZA WARSZAW¥ 390

9. POWRÓT DO PARY ̄A 414