Maksym Gorki versus carska Rosja

Maksym Gorki to nie tylko jeden z najpopularniejszych pisarzy przełomu XIX i XX wieku, lecz także kluczowa postać dla zrozumienia przyczyn rosyjskiej rewolucji. Autor monografii zarówno rekonstruuje biografię pisarza, jak i szuka odpowiedzi na pytanie o źródła sowieckiego totalitaryzmu: czy był on konsekwencją rosyjskiego samodzierżawia, czy też wynikał z utopijnej wizji zakładającej permanentną transformację człowieka. Książka ukazuje korzenie rosyjskiego imperializmu i jednocześnie wyjaśnia przyczyny powodzenia bolszewików w 1917 roku. Prezentuje także panoramę schyłkowego Cesarstwa Rosyjskiego, ponieważ Gorki regularnie spotykał się z najwybitniejszymi przedstawicielami świata literatury (Lew Tołstoj, Anton Czechow, Iwan Bunin), sztuki (Fiodor Szalapin, Władimir Niemirowicz-Danczenko) i polityki (Włodzimierz Lenin, Aleksandr Bogdanow, Anatolij Łunaczarski, Sergiusz Witte), ale zawsze pamiętał też o robotnikach i o chłopach, a życie na dnie znał z autopsji. ****** Maxim Gorky vs Tsarist Russia: The Literary and Ideological Path to Revolution Maxim Gorky was one of the most popular writers of the turn of the 20th century but also a figure key to understanding the causes of the Russian Revolution. The monograph both reconstructs Gorky’s biography and attempts to identify the sources of Soviet totalitarianism: whether it was a consequence of Russian autocracy or a utopian project of never ending transformation of the human being. To this end it examines the roots of Russian imperialism and explains the reasons for the Bolsheviks’ success in 1917. The book also offers a panorama of the dusk of the Russian Empire, since Gorky met with the most prominent men of letters (Leo Tolstoy, Anton Chekhov, Ivan Bunin), artists (Feodor Chaliapin, Vladimir Nemirovich-Danchenko), and politicians (Vladimir Lenin, Alexandre Bogdanov, Anatoly Lunacharsky. Serge Witte) but never forgot about peasants and workers, whose life at The Lower Depths he knew from personal experience.

Wstęp 11 ROZDZIAŁ I. Prowincjonalna Rosja Maksyma Gorkiego 31 Dzieciństwo 31 Rosja w latach siedemdziesiątych XIX wieku 36 Książki 40 Kazań 46 Narodnictwo 48 Nauczyciele 53 Chłopstwo 57 ROZDZIAŁ II. „Gor´kaja” droga do sławy 62 Bosiacy 62 Tołstoizm 68 Dziennikarz 75 Problemy z policją 77 Literacki symbol protestu 88 Car usuwa Gorkiego 91 Sława 94 Wydawca 99 W świecie polityki 103 Ferment w Rosji 107 ROZDZIAŁ III. Rewolucja 1905 roku 112 Masakra na Chodynce – wstęp do tragedii 112 Wystawa w Niżnym Nowogrodzie 115 W przededniu katastrofy 119 Krwawa niedziela 125 Radykalizacja Gapona 129 „Wolność dla Gorkiego” 133 List do Tołstoja 140 Finlandia 142 Rewolucyjne dramaty 146 Manifest październikowy 151 Kulminacja i zmierzch rewolucji 154 ROZDZIAŁ IV. Amerykańskie rozczarowanie 165 Przyczyny wyjazdu 165 „Bigamista” w krainie pruderii 168 Informacje o Rosji 173 Prawdziwe oblicze Ameryki 177 Kult pieniędzy 179 Walka z caratem zza oceanu 184 Pożegnanie z Ameryką 187 ROZDZIAŁ V. Między Bogdanowem a Leninem 190 Aleksandr Bogdanow – „krwawy” ideolog 190 Włodzimierz Lenin 194 Spotkania z Leninem 195 Empiriomonizm 197 Współpraca z Bogdanowem 200 Redakcja „Proletariatu” 205 Rozkład osobowości 209 Atak Lenina 213 Szkoła caprijska 219 ROZDZIAŁ VI. Bogotwórstwo 231 Anatolij Łunaczarski 231 Religia i socjalizm 234 Spotkania z Łunaczarskim 237 Człowiek według Gorkiego 241 Matka 244 Spowiedź 248 Recepcja Spowiedzi 257 Lato 261 ROZDZIAŁ VII. Na progu wojny 264 Cykl okurowski 264 Społecznik na emigracji 270 Rozbrat z literaturą? 277 O naszych czasach 279 Spojrzenie z oddali 282 Lewicowa prasa 287 Widmo Dostojewskiego 291 Rola Dostojewskiego w Historii literatury rosyjskiej według Gorkiego 294 Karamazowszczyzna w Mchacie 297 Niekończący się spór z Dostojewskim 302 ROZDZIAŁ VIII. Wielka wojna 306 Powrót do Rosji 306 Wojna – koniec cywilizacji europejskiej 313 Mentalne przygotowania do katastrofy 316 Wystąpienia antyniemieckie 320 Niewczesne rozważania 323 Walka z antysemityzmem 327 „Letopis´” 332 Dwie dusze 338 Marian Zdziechowski 341 Między działaniem a rezygnacją 344 ROZDZIAŁ IX. Koniec Carskiej Rosji 347 Na progu rewolucji 347 Rewolucja lutowa 349 Rewolucyjny społecznik 355 W obronie nauki 360 „Nowaja żyzn´” 363 Nowe spojrzenie na wojnę? 366 Kryzys kultury i rewolucji 370 Polemika z Burcewem 376 Przewrót październikowy 379 ROZDZIAŁ X. Między anarchią a rewolucją. Gorki po przewrocie październikowym 383 Bolszewicka antyrewolucja 383 W obronie opozycji 387 Mroki Października 390 Walka z bolszewikami 393 Polemika z kłamliwą „Prawdą” 397 Strach przed reakcją 401 Rewolucja w zapaści 405 Strach o los rewolucji 407 Wspólny front w obronie rewolucji 410 Inteligencja w czasach katastrofy 414 Zakończenie 417 Summary 424 Bibliografia 426 Indeks osób 456