Drugi z trzech tomów korespondencji Fryderyka Chopina, bogato ilustrowany, m.in. autografami listów, opatrzony indeksami, wykazami źródeł, miscellaneami, bibliografią i notami biograficznymi postaci związanych z artystą.
Kryterium podziału listów stanowią najważniejsze cezury w życiu i działalności twórczej Chopina. Jest to korespondencja związana z latami młodzieńczymi kompozytora oraz z okresem spędzonym za granicą po upadku powstania listopadowego aż do przyjazdu Chopina do Paryża wczesną jesienią 1831 roku, jak również z początkiem stałych letnich pobytów kompozytora w posiadłości George Sand w Nohant.
Tom pierwszy, wydany przez Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2009, obejmował listy Chopina pisane od grudnia 1816 do września 1831 roku.
Tom drugi ukazuje się w dwóch woluminach, które obejmują:
część 1 — listy pisane od listopada 1831 do września 1838 roku,
część 2 — listy pisane od listopada 1838 do maja 1839 roku.
Listy zawarte w 1. części drugiego tomu Korespondencji Fryderyka Chopina dokumentują pierwsze lata pobytu Chopina w stolicy Francji, kiedy nikomu nieznany kompozytor-pianista z Warszawy, dzięki talentom towarzyskim oraz rosnącemu uznaniu dla jego twórczości i sztuki pianistycznej, zdobywał stopniowo miejsce w kręgu paryskiej elity artystycznej i polskiej Wielkiej Emigracji. Duże zainteresowanie badaczy budzą listy, które świadczą o przyjacielskich kontaktach Chopina z wybitnymi kompozytorami niemieckimi – Felixem Mendelssohnem Bartholdym i Robertem Schumannem. Szczególne znaczenie ma korespondencja z Marią Wodzińską i jej matką, będąca świadectwem rodzącego się uczucia Chopina do Marii i związanych z nią planów małżeńskich, które miały ostatecznie przynieść Fryderykowi bolesne rozczarowanie. W tym kontekście pojawia się słynne, lapidarne wyznanie George Sand pod adresem Chopina: „On vous adore”, zapowiadające nowy, a zarazem najważniejszy rozdział w jego doświadczeniach uczuciowych.
Listy zawarte w 2. części drugiego tomu Korespondencji Fryderyka Chopina dokumentują niezwykle ważne doświadczenie w życiu kompozytora, jakim była podróż na Majorkę z George Sand i jej dziećmi. Są tu m.in. listy do Juliana Fontany, będące kroniką majorkańskich wrażeń Chopina, opisem okoliczności powstania jednego z jego najsłynniejszych dzieł – cyklu Preludiów op. 28, a także świadectwem dramatycznego zaostrzenia się choroby artysty pod koniec pobytu w Valldemossie i podczas powrotnego rejsu do Barcelony. Ta część korespondencji dotyczy długiej rekonwalescencji Chopina w Marsylii pod troskliwą opieką George Sand, która właśnie wtedy podjęła ważną decyzję dotyczącą przyszłości swego związku z kompozytorem, zabierając go na pierwszy letni pobyt w Nohant. W tym okresie też jej nagła fascynacja Chopinem, o czym pisała w słynnym liście-rzece do Wojciecha Grzymały (zob. Miscellanea), przeobraziła się w stałe i głębokie uczucie, które zaważyło nie tylko na życiu artysty, lecz również na jego twórczości.
NAGRODY
Tom 2 książki Korespondencja Fryderyka Chopina 1831-1839 otrzymał:
NAGRODĘ GŁÓWNĄ im. Księdza Edwarda Pudełki przyznaną przez Stowarzyszenie Wydawców Szkół Wyższych,
WYRÓŻNIENIE w konkursie Najpiękniejsza Książka Roku 2017 przyznane przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek,
WYRÓŻNIENIE w konkursie ACADEMIA 2018 dla najlepszej publikacji akademickiej i naukowej za opracowanie edytorskie.
*********
Correspondence of Fryderyk Chopin. Volumen 2 (1831-1838), part 1
The second volume of correspondence of Fryderyk Chopin, richly illustrated with autographs of letters, including indexes, miscellanea, bibliography and biographical notes of the people related to the artist. It includes the correspondence from the composer’s youth and the time spent abroad after the fall of the November Uprising, until Chopin’s arrival in Paris in the early autumn of 1831, as well as his first regular summer stays in George Sand’s house in Nohant.
*********
Zofia Helman (ur. 1937) – polska muzykolog, honorowy członek Związku Kompozytorów Polskich. W latach 1954–1959 studiowała muzykologię na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem prof. Zofii Lissy, w 1967 roku obroniła pracę doktorską Technika dźwiękowa w utworach Karola Szymanowskiego, a w 1980 roku habilitowała się na podstawie książki Neoklasycyzm w muzyce polskiej XX wieku. Od 1991 jest profesorem.
W latach 1959-2007 pracowała w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, którego dyrektorem była w latach 1991–1996. Gościnnie wykładała w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, Zakładzie Muzykologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Akademii Muzycznej w Krakowie oraz na uniwersytetach w Moguncji, Ljubljanie, Genewie i w Konserwatorium w Pekinie. Członek Komitetu Nauk o Sztuce PAN (od 1981). Zasiada w Zarządzie Fundacji im. Karola Szymanowskiego (od 1996). Brała lub bierze udział w pracach komitetów redakcyjnych „Polish Art Studies”, „Théâtre, Opéra, Ballet” (Paryż), „Przeglądu Muzykologicznego” i Encyklopedii Muzycznej PWM. Członek wielu stowarzyszeń muzycznych i muzykologicznych, m.in.: International Musicological Society, Robert-Schumann-Gesellschaft w Düsseldorfie, Gesellschaft für Musikforschung w Kassel, Société Internationale d’Histoire Comparée du Théâtre, de l’Opéra et du Ballet, Związku Kompozytorów Polskich, Towarzystwa im. Fryderyka Chopina w Warszawie, Towarzystwa Muzycznego im. Karola Szymanowskiego w Zakopanem, Collegium Invisibile.
Za działalność naukową została uhonorowana m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1983), Nagrodą Ministra Edukacji Narodowej II stopnia (1986), Nagrodą Związku Kompozytorów Polskich (1988), Nagrodą „Clio” Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego (2000), Nagrodą im. Karola Szymanowskiego (2002), Doroczną Nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2008), honorowym członkostwem Związku Kompozytorów Polskich (2009).
Autorka książek: "Neoklasycyzm w muzyce polskiej XX wieku" (Kraków, PWM 1985), "Roman Palester. Twórca i dzieło" (Kraków, Musica Iagellonica 1999), współautorka nowego wydania "Korespondencji Fryderyka Chopina" (wspólnie ze Zbigniewem Skowronem i Hanną Wróblewską Straus): t. 1, 1816–1831 (Warszawa 2009), t. 2, cz. 1 i 2, 1831-1839 (Warszawa 2017)).
---------
Zbigniew Skowron (ur. 1950) – polski muzykolog, od 1990 roku profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, tłumacz, badacz biografii i epistolografii Fryderyka Chopina i twórczości Witolda Lutosławskiego. Doktoryzował się w 1986 na podstawie rozprawy Dzieło, twórczość, percepcja – w refleksji wybranych przedstawicieli awangardy muzycznej drugiej połowy XX wieku, a habilitował w 1994 roku na podstawie rozprawy Geneza i rozwój nowej muzyki w Stanach Zjednoczonych. Prócz ścieżki muzykologicznej zdobył magisterium filologii polskiej (pod kierunkiem prof. Andrzeja Lama) oraz teorii muzyki przy Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie (pod kierunkiem prof. Włodzimierza Kotońskiego). W 2001 roku został redaktorem naczelnym „Przeglądu Muzykologicznego” – rocznika Instytutu Muzykologii UW (ostatni zeszyt nr 10 wydany został w 2015). Od 2016 roku dyrektor Instytutu Muzykologii UW.
Jego zainteresowania naukowe obejmują dzieje nowożytnej myśli o muzyce, estetyczne aspekty twórczości muzycznej drugiej połowy XX wieku, twórczość Witolda Lutosławskiego oraz biografistykę i epistolografię chopinowską.
Autor książek: "Teoria i estetyka awangardy muzycznej drugiej połowy XX wieku" (Warszawa 1989, II wyd. 2013, III wyd. 2016), "Nowa muzyka amerykańska" (Kraków 1995, II wyd. 2012), "Myśl muzyczna Jeana-Jacques’a Rousseau" (Warszawa 2010). Redaktor prac zbiorowych: "Styl i estetyka twórczości Witolda Lutosławskiego" (Kraków 2000), "Lutosławski Studies" (Oksford 2001), "Karol Szymanowski w perspektywie kultury muzycznej przeszłości i teraźniejszości" (Kraków 2007). Wydał edycje krytyczno-źródłowe: "Witold Lutosławski, Zapiski" (Warszawa 2008), "Lutosławski on Music" (Lanham, Maryland 2007), "Witold Lutosławski, O muzyce. Pisma i wypowiedzi" (Gdańsk 2012), "Korespondencja Fryderyka Chopina" (wspólnie z Zofią Helman i Hanną Wróblewską Straus): t. 1, 1816–1831 (Warszawa 2009), t. 2, cz. 1 i 2, 1831-1839 (Warszawa 2017).
---------
Hanna Wroblewska-Straus – polska historyk sztuki. Kustosz i kierownik Muzeum w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina. Jej publikacje wielokrotnie ukazywały się w "Roczniku Chopinowskim", ale również i w "Ruchu Muzycznym". Dzięki jej pomocy w 1976 roku ustalono, że na terenie NRD znajdował się długo poszukiwany obraz autorstwa Ambrożego Miroszewskiego z 1829 roku, przedstawiający Izabelę, siostrę Fryderyka Chopina.
Wybrane publikacje: "Chopin i jego ziemia" (z J. Kańskim i A. Zborskim, Intrepress, 1979), "Bliskie naszemu sercu pamiątki chopinowskie" (katalog, Towarzystwo im. Fryderyka Chopina, 1980), "A więc konkurs. Wspomnienia twórcy Międzynarodowych Konkursów Chopinowskich" (z Jerzym Żurawlewem, Towarzystwo im. Fryderyka Chopina / Wyd. Ministerstwa Kultury i Sztuki, 1995), "Korespondencja Fryderyka Chopina" (wspólnie z Zofią Helman i Zbigniewem Skowronem): t. 1, 1816–1831 (Warszawa 2009), t. 2, cz. 1 i 2, 1831-1839 (Warszawa 2017).
Od redakcji 13
Nota edytorska 17
Wykaz skrótów 29
LISTY 31
89. Do Norberta Alfonsa Kumelskiego w Berlinie, Paryż, 18 listopada 1831 33
90. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskami Izabelli i Ludwiki Chopin, Warszawa, 27[–29 lub 30] listopada 1831 55
91. Józef Elsner do Fryderyka Chopina w Paryżu, Warszawa, 27 listopada 1831 77
92. Antoni Orłowski do rodziny w Warszawie z dopiskami Fryderyka Chopina i Mikołaja Grekowskiego, [Paryż], 29 listopada 1831 84
93. Ludwik Piotr Norblin do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 8 grudnia 1831 89
94. Do Tytusa Woyciechowskiego we Lwowie, Paryż, 12 grudnia 1831 90
95. Do Józefa Elsnera w Warszawie, Paryż, 14 grudnia 1831 116
96. Do Tytusa Woyciechowskiego we Lwowie, Paryż, 25 grudnia 1831 128
97. Girolamo Ramorino do Fryderyka Chopina w Paryżu via Catherine Limond, [Paryż, 30 grudnia 1831?] 138
98. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Ludwiki Chopin, [Warszawa], 24 lutego 1832 143
99. Do Société des concerts du Conservatoire de Paris, Paryż, 13 marca 1832 146
100. Do Józefa Nowakowskiego w Warszawie, Paryż, 15 kwietnia 1832 150
101. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z fragmentem dopisku Ludwiki Chopin, [Warszawa], 28 czerwca 1832 157
102. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż, krótko po 21 lipca 1832] 160
103. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż, jesień 1832] 168
104. Do Ferdinanda Hillera we Frankfurcie z dopiskiem Franza Liszta, Paryż, 2 sierpnia 1832 170
105. Ludwik Piotr Norblin do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 9 września 1832 185
106. Do Józefa Kalasantego Jędrzejewicza w Warszawie, Paryż, 10 września 1832 186
107. Anna Liszt do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 20 października [1832] 190
108. Józef Elsner do Fryderyka Chopina w Paryżu, Warszawa, 13 listopada 1832 192
109. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Józefa Kalasantego Jędrzejewicza, [Warszawa, między 13 a 22 listopada 1832] 201
110. Do François Guizota w Paryżu, Paryż, 31 grudnia 1832 207
111. Do Dominika Dziewanowskiego w Berlinie, [Paryż, 7 stycznia 1833] 211
112. Do Adama Jerzego Czartoryskiego, prezesa Towarzystwa Literackiego Polskiego w Paryżu, [Paryż], 16 stycznia 1833 219
113. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z fragmentem dopisku Izabelli Chopin, [Warszawa, 15 lutego 1833] 224
114. Henri Herz do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, przed 17 lub 24 marca 1833] 230
115. Anne-Françoise-Hippolyte Boutet (Panna Mars) do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, kwiecień 1833] 232
116. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Antoniego Barcińskiego, [Warszawa], 13 kwietnia 1833 234
117. Marie d’Agoult do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, 13 czerwca 1833?] 240
118. Franz Liszt, Fryderyk Chopin i Auguste Franchomme do Ferdinanda Hillera we Frankfurcie, [Paryż], 20 czerwca 1833 243
119. Marie d’Agoult do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Croissy, czerwiec–lipiec 1833?] 261
120. Maria Broel Platerowa do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, czerwiec 1833 – 23 września 1836] 264
121. Ernest Legouvé do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, czerwiec 1833 – 23 września 1836] 265
122. Do Auguste’a Franchomme’a w Tours, [Tours, na przełomie sierpnia i września 1833] 267
123. Do Auguste’a Franchomme’a w Tours, [Paryż], 14–18 [września 1833] 271
124. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 28 października 1833 279
125. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 27 listopada 1833 282
126. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskami Izabelli Chopin, Antoniego Barcińskiego i Michała Skarbka, [Warszawa, 7 grudnia 1833] 284
127. Franz Liszt do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, grudzień 1833 – grudzień 1834?] 294
128. François-Joseph Fétis do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, styczeń 1834 296
129. Do François-Josepha Fétisa w Paryżu, [Paryż, styczeń lub luty 1834] 297
130. Adolphe Crémieux do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, 13 lutego 1834 300
131. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Warszawa, krótko po 18 marca 1834] 305
132. Do Honorine Lambert w Paryżu, [Paryż, pierwsze miesiące? 1834] 309
133. Charles Alkan do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, 3 kwietnia 1834 lub po 18 lutego 1835] 313
134. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż, tuż przed 12 kwietnia 1834] 320
135. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Izabelli Chopin, Warszawa, 26 kwietnia 1834 324
136. Hector Berlioz do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Montmartre, między 1 a 4 maja 1834] 333
137. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 13 maja 1834 336
138. Fragment listu Ferdinanda Paëra do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 17 maja 1834 338
139. Ferdinand Hiller do Reginy Hiller w Paryżu z dopiskami Fryderyka Chopina i Felixa Mendelssohna Bartholdy’ego, Düsseldorf, 22 maja 1834 339
140. Fragment listu Ferdinanda Hillera do Reginy Hiller w Paryżu z dopiskiem Fryderyka Chopina, [na statku Düsseldorf–Kolonia, 22 maja 1834] 349
141. Do Feliksa Wodzińskiego w Genewie, Paryż, 18 lipca 1834 355
142. Adam Mickiewicz do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, po 22 lipca – grudzień 1834] 358
143. Marie Pleyel do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, po 14 sierpnia 1834] 361
144. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Ludwiki Jędrzejewiczowej i fragmentem dopisku Izabelli Chopin, [Warszawa], 7 września 1834 365
145. Józef Elsner do Fryderyka Chopina w Paryżu, Warszawa, 14 września 1834 374
146. Józef Dwernicki do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, 13 października 1834 379
147. Jules Janin do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, krótko przed 5 listopada 1834] 384
148. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Warszawa, 24 listopada 1834] 388
149. Frédéric Kalkbrenner do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 28 grudnia [1834] 391
150. Hector Berlioz do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, 1834 – maj 1835] 394
151. Auguste Franchomme do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, lipiec 1834 – czerwiec 1836] 395
152. Do Charles’a Valentina Alkana w Paryżu, [Paryż, 1834 – marzec 1837] 397
153. Marie d’Agoult do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 23 stycznia [1835] 402
154. Ferdinand Hiller do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, 2 lutego 1835?] 404
155. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Ludwiki Jędrzejewiczowej, Warszawa, 9 lutego 1835 408
156. Do Fromentala Halévy’ego w Paryżu, [Paryż, 19 lutego 1835?] 417
157. Józef Bem do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, 27 lutego 1835 421
158. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu, Genewa, 28 lutego 1835 427
159. Eliza Filipowicz do Fryderyka Chopina w Paryżu, Bruksela, 9 marca 1835 429
160. Adèle Raimbaux do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 1 kwietnia 1835 435
161. Aleksander Jełowicki do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, 3 kwietnia 1835] 442
162. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Warszawa, 11 kwietnia 1835] 448
163. Wojciech Żywny do Fryderyka Chopina w Paryżu, Warszawa, 12 czerwca 1835 453
164. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 30 czerwca 1835 459
165. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 3 lipca 1835 464
166. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Maurice Schlesinger w Paryżu, Paryż, 7 sierpnia 1835 466
167. Mikołaj Chopin do rodziny w Warszawie z dopiskiem Fryderyka Chopina, Karlsbad, 16 sierpnia [1835] 468
168. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Dreźnie, [Rumburg (Rumburk)], 14 września [1835] 479
169. Maria Ludwika Karolina księżna saska do Fryderyka Chopina w Dreźnie, [Drezno, 20 września 1835] 483
170. Maria Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Drezno, po 26 września – październik 1835] 485
171. Towarzystwo Politechniczne Polskie do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 31 paźdz[iernika 1835] 492
172. Do Auguste’a Franchomme’a w Paryżu, [Paryż, listopad 1835] 494
173. Do Auguste’a Léo w Paryżu, [Paryż, listopad 1835] 499
174. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 14 listopada 1835 501
175. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 26 listopada 1835 503
176. Józef Bem do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, 5 grudnia 1835 505
177. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskami Izabelli Barcińskiej i Ludwiki Jędrzejewiczowej, Warszawa, 15 grudnia 1835 508
178. Henri Herz do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, ostatnie miesiące 1835 – pierwsza połowa marca 1836] 517
179. Do Honorine Lambert? w Paryżu, [Paryż, 1835 lub 1836] 521
180. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu, Warszawa, 9 stycznia 1836 524
181. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 9 stycznia 1836 530
182. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 29 stycznia 1836 532
183. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], sobota [30 stycznia 1836] 534
184. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu, Drezno, 5 lutego 1836 538
185. Do Antoniego Barcińskiego w Warszawie z dopiskiem Jana Matuszyńskiego, Paryż, 14 marca 1836 541
186. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, 18 marca 1836?] 544
187. François-Joseph Fétis do Fryderyka Chopina w Paryżu, Bruksela, 25 marca 1836 546
188. Do François-Josepha Fétisa w Brukseli, Paryż, [27 marca 1836] 548
189. Felix Mendelssohn Bartholdy do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Roberta Schumanna, Lipsk, 28 marca 1836 552
190. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Christian Rudolph Wessel & Co. w Londynie, Paryż, 6 kwietnia 1836 563
191. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 9 kwietnia 1836 567
192. Ludwika Jędrzejewiczowa do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskami Mikołaja Chopina i Antoniego Barcińskiego, [Warszawa], 8 maja 1836 568
193. Mikołaj Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu, Warszawa, [8?] 9 maja 1836 574
194. Anna Liszt do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż], 12 maja 1836 577
195. Ferdinand Hiller do Fryderyka Chopina w Paryżu, Frankfurt, 30 maja 1836 579
196. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu, Saint-Gratien, 18 czerwca [1836] 585
197. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Saint-Gratien], 30 czerwca 1836 588
198. Fragment listu Józefa Bema do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, 6 lipca 1836 589
199. Robert Schumann do Fryderyka Chopina w Dreźnie, Lipsk, 8 września 1836 590
200. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Drezno], 14 września 1836 595
201. Kazimierz Wodziński do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Marii Wodzińskiej, Drezno, 15 września 1836 598
202. Do Teresy Wodzińskiej w Dreźnie, Paryż, 23 września 1836 601
203. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Marii Wodzińskiej, Drezno, 2 października 1836 610
204. Do Teresy Wodzińskiej w Służewie, Paryż, 1 listopada 1836 614
205. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Maurice Schlesinger w Paryżu, Paryż, 24 listopada 1836 622
206. Do Józefa Brzowskiego w Paryżu, [Paryż, 7 grudnia 1836] 623
207. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż, przed 13 grudnia 1836?] 626
208. Jacques-Fromental Halévy do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, przed 13 grudnia 1836?] 627
209. Do Józefa Brzowskiego w Paryżu, [Paryż, 13 grudnia 1836] 630
210. Do Wojciecha Grzymały w Paryżu, [Paryż, 13 grudnia 1836] 632
211. Théodore Gudin do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Paryż, między 1836 a 1838] 636
212. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, między końcem 1836 a końcem kwietnia 1837] 641
213. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu z dopiskiem Marii Wodzińskiej, [Służewo], 25 stycznia 1837 643
214. Justyna Chopin do Fryderyka Chopina w Paryżu,
[Warszawa, druga połowa lutego 1837] 646
215. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 28 lutego 1837 648
216. Do Teresy Wodzińskiej w Służewie, Paryż, 2 kwietnia 1837 650
217. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Saint-Gratien, wiosna 1837] 651
218. Do Teresy Wodzińskiej w Służewie, Paryż, 14 maja 1837 655
Do Antoniego Wodzińskiego w Saragossie, [Paryż, pierwsza połowa czerwca 1837] 657
220. Do Teresy Wodzińskiej w Służewie, Paryż, 18 czerwca 1837 659
221. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Londyn, po 11 a przed 28 lipca 1837] 665
222. Do Stanisława Egberta Koźmiana w Londynie,
[Londyn, po 11 a przed 28 lipca 1837] 670
223. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Christian Rudolf Wessel & Co. w Londynie, [Londyn, 20 lipca 1837] 673
224. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Christian Rudolf Wessel & Co. w Londynie, [Londyn, 20 lipca 1837] 676
225. Do Wojciecha Grzymały w Paryżu, [Paryż, krótko po 28 lipca 1837] 680
226. Do Teresy Wodzińskiej w Służewie, Paryż, 14 sierpnia 1837 683
227. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, [Paryż, 11 września 1837] 686
228. Do Auguste’a Franchomme’a w Paryżu, [Paryż, krótko przed 18 października 1837] 688
229. Do Camille’a Pleyela w Paryżu, [Paryż, październik? 1837] 691
230. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Służewo, 25 listopada 1837] 695
231. Maria Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Służewo, 25 listopada? 1837] 696
232. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż 1837?] 700
233. Do Auguste’a Franchomme’a w Paryżu, [Paryż, po 3 stycznia 1838, a przed 27 października 1838] 702
234. Do Louisa de Vienney, barona de Trémont w Paryżu, [Paryż], 14 [lutego 1838?] 706
235. Ferdinando Paër do Fryderyka Chopina w Paryżu, Paryż, 16 lutego 1838 709
236. Do firmy wydawniczej Maurice Schlesinger w Paryżu, [Paryż, 20 lutego 1838] 711
237. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż, luty 1838?] 716
238. Do Juliana Fontany w Paryżu, [Paryż, po 23 kwietnia 1838] 719
239. George Sand i Marie Dorval do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, 25 (27?) kwietnia 1838] 720
240. Teresa Wodzińska do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Służewo, wiosna 1838] 723
241. Do Wojciecha Grzymały w Paryżu, [Paryż, 5? czerwca 1838] 724
242. Do Wojciecha Grzymały w Paryżu, [Paryż, 6? czerwca 1838] 728
243. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Breitkopf & Härtel w Lipsku, Paryż, 21 czerwca 1838 730
244. Astolphe de Custine do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Saint-Gratien, 1 lub 8 lipca 1838] 732
245. Cesja praw autorskich dokonana przez Fryderyka Chopina na rzecz firmy wydawniczej Maurice Schlesinger w Paryżu, [Paryż, 10 sierpnia 1838] 737
246. Félicien Mallefi lle do Fryderyka Chopina w Paryżu, [Paryż, tuż przed 9 września 1838] 739
