Wojna w epoce AI

Książka Wojna w epoce AI (…) stanowi pogłębioną analizę wpływu sztucznej inteligencji na współczesne i przyszłe prowadzenie działań wojskowych, ze szczególnym uwzględnieniem procesów decyzyjnych, architektury dowodzenia (C2), tempa działań oraz odpowiedzialności dowódczej. Autor koncentruje się na realnym oddziaływaniu algorytmów na sposób prowadzenia wojny. Książka Wojna w epoce AI (…) łączy refleksję strategiczną, doświadczenia współczesnych konfliktów oraz analizę doktryn NATO, USA i Chin, tworząc spójną narrację o wojnie w epoce algorytmów. W środku będziemy można przeczytać m.in. o: • sztucznej inteligencji w wojsku: narzędziu przewagi w świecie nadmiaru informacji, • dlaczego wojsko było gotowe na AI, zanim ją nazwano, • uczeniu maszynowym w wojsku: gdzie działa najlepiej, a gdzie wymaga największej ostrożności, • AI w C2: koniecznym mnożniku zdolności dowodzenia we współczesnej wojnie, • AI a tempie wojny i przewadze decyzyjnej, • AI w wojsku: dokąd naprawdę zmierzamy? O scenariuszach, rodzajach ryzyka i wyborach strategicznych. Publikacja Wojna w epoce AI (…) to książka kierowana do: • żołnierzy, oficerów, kadry dowódczej wojska i policji, • decydentów, władzy publicznej oraz specjalistów ds. bezpieczeństwa, • a także studentów nauk o bezpieczeństwie, wojskowości i stosunkach międzynarodowych.

Przedmowa strategiczna IX Przedmowa wojskowa XV Przedmowa geopolityczna XXI Przedmowa autora XXV Wprowadzenie XXVII Nota metodologiczna i zakres książki XXIX ROZDZIAŁ 1. SZTUCZNA INTELIGENCJA W WOJSKU: NARZĘDZIE PRZEWAGI W ŚWIECIE NADMIARU INFORMACJI 1 1.1. Wprowadzenie: wojna w epoce nadmiaru informacji 1 1.2. Dlaczego armie świata inwestują w AI – racjonalne przesłanki, nie moda 3 1.3. Czym jest AI w wojsku – a czym nie jest 7 1.4. Gdzie AI już dziś daje realną przewagę wojskową 8 1.5. Automatyzacja, inteligencja, autonomia – jak myśleć o tych pojęciach 10 1.6. AI jako wsparcie decyzji dowódczej – realne korzyści i realne ryzyka 12 1.7. AI jako wyzwanie organizacyjne, nie tylko technologiczne 20 1.8. Granice i ryzyka – dlaczego AI wymaga świadomego użycia 22 1.9. Konkluzja: AI jako konieczny element nowoczesnych sił zbrojnych 23 ROZDZIAŁ 2. OD INTUICJI DO ALGORYTMU: DLACZEGO WOJSKO BYŁO GOTOWE NA AI, ZANIM JĄ TAK NAZWANO 25 2.1. Wprowadzenie: AI jako nowa nazwa starego problemu 25 2.2. Decyzja wojskowa jako proces systemowy 26 2.3. OODA Loop – historyczny fundament myślenia algorytmicznego 30 2.4. Planowanie operacyjne, gry wojenne i symulacje – „AI sprzed AI” 32 2.5. Systemy eksperckie i automatyzacja – lekcje z wcześniejszych prob 35 2.6. Intuicja dowódcza jako „algorytm wyuczony” 37 2.7. Co rzeczywiście zmienia AI? 40 2.8. Dlaczego ciągłość myślenia jest warunkiem sukcesu AI 45 2.9. Konkluzja: AI jako naturalny następny krok w dowodzeniu 47 ROZDZIAŁ 3. AI NA BRZEGU POLA WALKI (EDGE AI): MNOŻNIK SKUTECZNOŚCI TAKTYCZNEJ 49 3.1. Wprowadzenie: czemu AI zeszła „na brzeg” pola walki 49 3.2. Czym jest Edge AI w ujęciu wojskowym – i dlaczego to działa 51 3.3. Sensory i ISR – AI jako filtr przewagi informacyjnej 53 3.4. Edge AI a tempo decyzji – realna kompresja pętli OODA 55 3.5. Edge AI a odporność systemu dowodzenia (resilience) 61 3.6. Ograniczenia, ryzyka i fałszywe obietnice Edge AI 63 3.7. Warunki sensownego wdrożenia Edge AI – zasady, nie checklisty 65 3.8. Edge AI jako etap przejściowy – co dalej? 66 3.9. Konkluzja: Edge AI jako pragmatyczny mnożnik przewagi, nie substytut dowodzenia 68 ROZDZIAŁ 4. UCZENIE MASZYNOWE W WOJSKU: GDZIE DZIAŁA NAJLEPIEJ, A GDZIE WYMAGA NAJWIĘKSZEJ OSTROŻNOŚCI 71 4.1. Wprowadzenie: dlaczego uczenie maszynowe stało się fundamentem wojskowej AI 71 4.2. Gdzie uczenie maszynowe już dziś daje największą przewagę operacyjną 73 4.3. Dane wojskowe: przewaga, której nie widać 74 4.4. Data drift i adaptacja przeciwnika – naturalne środowisko ML wojskowego 80 4.5. Adversarial ML: problem techniczny czy operacyjny? 81 4.6. Uczenie off line, aktualizacje i kontrolowana adaptacja 83 4.7. Człowiek jako element systemu ML 85 4.8. Gdzie uczenie maszynowe wymaga największej ostrożności 87 4.9. Dlaczego mimo wszystko ML radykalnie wzmacnia zdolności bojowe 88 4.10. Konkluzja: uczenie maszynowe jako filar nowoczesnej siły zbrojnej 90 ROZDZIAŁ 5. DLACZEGO ML DZIAŁA W WOJSKU – I DLACZEGO BEZ NIEGO CORAZ TRUDNIEJ WALCZYĆ 93 5.1. Wprowadzenie: dlaczego ten rozdział pojawia się dopiero teraz 93 5.2. ML jako reduktor przeciążenia poznawczego 94 5.3. Przewaga czasu: sekundy, minuty, godziny 96 5.4. Stabilizacja działania w warunkach chaosu i degradacji 97 5.5. Wzmocnienie jednostek liniowych i małych sztabów 99 5.6. Skalowanie doświadczenia i wiedzy organizacyjnej 100 5.7. ML jako katalizator uczenia się organizacji 102 5.8. Dlaczego ta przewaga jest trwała, a nie „modna” 103 5.9. Pozytywne zastosowania uczenia maszynowego: gdzie technologia realnie wzmacnia zdolności wojskowe 104 5.10. Konkluzja: ML jako wzmocnienie dla ludzi, nie ich substytut 105 ROZDZIAŁ 6. AI W C2: KONIECZNY MNOŻNIK ZDOLNOŚCI DOWODZENIA WE WSPÓŁCZESNEJ WOJNIE 107 6.1. Wprowadzenie: kryzys współczesnego dowodzenia 107 6.2. Czym jest C2 – zanim pojawi się AI 109 6.3. Gdzie AI realnie zwiększa skuteczność C2 111 6.4. AI jako akcelerator przewagi decyzyjnej 113 6.5. Warunki skutecznego użycia AI w C2 118 6.6. Granice AI w C2 – gdzie musi pozostać człowiek 120 6.7. AI w C2 a przyszłość dowodzenia 122 6.8. Konkluzja: AI jako warunek utrzymania zdolności dowodzenia 123 ROZDZIAŁ 7. AI JAKO KATALIZATOR TRANSFORMACJI ORGANIZACYJNEJ 125 7.1. Mit ciągłości procesów 125 7.2. Technologia jako lustro nieefektywności 126 7.3. Hierarchia wobec algorytmu 128 7.4. Opor mentalny i iluzja doświadczenia 130 7.5. Jak nie zabetonować innowacji 131 7.6. Adaptacyjność jako warunek przetrwania 133 ROZDZIAŁ 8. ALGORYTMICZNE C2 A ODPOWIEDZIALNOŚĆ DOWÓDCZA 135 8.1. Wprowadzenie: odpowiedzialność jako fundament dowodzenia 135 8.2. Czym jest algorytmiczne C2, a czym nie jest 136 8.3. Human-in-the-loop, human-on-the-loop, human-out-of-the-loop – narzędzia projektowe, nie slogany 138 8.4. Presja algorytmu: nowy wymiar odpowiedzialności dowódczej 144 8.5. Odpowiedzialność prawna, operacyjna i moralna – trzy rożne porządki 146 8.6. Projektowanie AI „pod odpowiedzialność” 148 8.7. Kompetencje dowódcy w erze algorytmicznego C2 151 8.8. W które obszary algorytmiczne C2 nie powinno wkraczać 152 8.9. Konkluzja: odpowiedzialność jako warunek zaufania do AI 153 ROZDZIAŁ 9. AI, TEMPO WOJNY I PRZEWAGA DECYZYJNA 155 9.1. Wprowadzenie: tempo jako kluczowy czynnik współczesnej wojny 155 9.2. Przewaga decyzyjna jako nowa forma dominacji 156 9.3. AI jako narzędzie stabilizacji tempa 157 9.4. Algorytmy a błędy poznawcze w warunkach presji czasu 162 9.5. Gdzie naprawdę rodzi się ryzyko eskalacji 163 9.6. Warunki, pod którymi AI zmniejsza ryzyko eskalacji 164 9.7. AI, tempo i odstraszanie strategiczne 165 9.8. Granice algorytmicznego przyspieszenia 168 9.9. Konkluzja: AI jako narzędzie kontroli tempa wojny 169 ROZDZIAŁ 10. AUTONOMIA, ESKALACJA I STABILNOŚĆ ODSTRASZANIA 171 10.1. Wprowadzenie: odstraszanie jako system psychologiczno-polityczny 171 10.2. Autonomia w systemach wojskowych – gdzie naprawdę zaczyna się problem 172 10.3. Błędy klasyfikacji i fałszywe alarmy – stary problem w nowej skali 173 10.4. Brak przejrzystości intencji w świecie algorytmów 175 10.5. Autonomia a utrata zdolności deeskalacji 177 10.6. Czy autonomiczne systemy osłabiają klasyczne odstraszanie? 178 10.7. Jak AI może wzmacniać stabilność odstraszania 180 10.8. Autonomia jako problem projektowy, nie technologiczny 181 10.9. Konkluzja: przyszłość odstraszania w erze AI 182 ROZDZIAŁ 11. XAI, ETYKA I FIKCJA KONTROLI 185 11.1. Wprowadzenie: potrzeba kontroli w epoce algorytmów 185 11.2. XAI: idea słuszna w teorii 186 11.3. Wyjaśnialność kontra czas: konflikt nie do pogodzenia 187 11.4. Audytowalność systemów: realna kontrola czy iluzja? 189 11.5. Etyka „w czasie decyzji” kontra etyka „po fakcie” 192 11.6. Fikcja kontroli: gdy wyjaśnienia zastępują odpowiedzialność 193 11.7. Co naprawdę buduje etyczne użycie AI w wojsku 194 11.8. Kiedy explainability ma sens – a kiedy nie 195 11.9. Konkluzja: kontrola to proces, nie cecha algorytmu 196 ROZDZIAŁ 12. AI W WOJSKU: DOKĄD ZMIERZAMY? SCENARIUSZE, RYZYKA I WYBORY STRATEGICZNE 199 12.1. Wprowadzenie: po wdrożeniu technologii przychodzi moment wyboru 199 12.2. Trzy fałszywe narracje o przyszłości AI w wojsku 200 12.3. Scenariusz I: AI jako narzędzie przewagi kontrolowanej 202 12.4. Scenariusz II: wyścig autonomii i eskalacja algorytmiczna 204 12.5. Scenariusz III: fragmentacja i „dzika AI” 207 12.6. Kluczowe wybory strategiczne, przed którymi stoimy 209 12.7. Rola człowieka w długim horyzoncie czasowym 210 12.8. Co można (i trzeba) zrobić już dziś 211 12.9. Konkluzja: zmiana nie wydarzy się sama 213 List do decydenta 215 Bibliografia 217 Słowniczek pojęć, skrótów i akronimów 221 Skróty instytucji i organizacji 225